Хасаг / Казах / Казак

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
(Казах-с шууд холбогдсон)
Харайх: Удирдах, Хайлт
Хасаг орон — Казахстан — Казакстан

Хасаг (дуудлага нь [хасаг], худам монголоор qasaɣ – хасаг, халимаг кирилээр хасг, оноосон нэрийн хувьд хасагаар қазақ – qazaq, үүнээс Монголд Казак буюу [казаак] гэж хэлдэг, оросоор казах → англи латин үсгээр Kazakh, Монголд голчлон Казах гэж бичиж байна) гэж Төв Ази, Дунд Азид төвлөн оршиж буй улс орон, түүний үндсэн хүн ам, хэл соёлоор бусдаас ялгарах 15 саяаар тоологдох ард түмний ерөнхий нэр юм.

Салаа нэр

Ойр холын олон шалтгаанаас болоод энэ нэр Монголд, Монгол үндэстний дунд хэд хэдэн хувилбар болж салаалсан. Өдгөө товч оноосон нэрийг Монгол улсад монгол кирилээр «Хасаг», «Казах», «Казак» гэж гурван янзаар бичиж, хэлж байгаа юм.

Дээрх гурван нэрээс сонгон бичихдээ Ц.Дамдинсүрэн, А.Лувсандэндэв нарын зохиосон "Орос-Монгол толь" (1982), Я.Цэвэлийн зохиосон "Монгол хэлний тайлбар толь" (1966), Өвөр Монголын ардын хэвлэлийн хорооны хэвлэсэн "Монгол хэлний толь" (1997), Мунын Бямбын гардан найруулсан "Хальмг-Орс толь" (1977) тус бүрт "Хасаг" (qasaɣ, Хасг) нь ганцаараа эсвэл үндсэн үг болж бичигдсэнийг баримтлав.

Утга ялган бичих

Улс орон

Бүгд Найрамдах Хасаг Улсын төрийн далбаа
  • (1991—одоо) орчин цагийн Хасаг улс (хасагаар Қазақстан, оросоор Казахстан) – Бүгд Найрамдах Хасаг Улс (БНХасУ)
    • (1936—1991) Хасаг (оросоор Казахстан) – Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Хасаг Улс (ЗСБНХасУ)
    • (1925—1936) Хасаг – Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Автономит Хасаг Улс (орос товчлол Казакская АССР)
    • (1920—1925) Хиргис –Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Автономит Хиргис Улс (орос товчлол Киргизская АССР)
    • (1917—1920) Алаш-Орда
  • (1465—1847) Дундад зууны Хасаг улс – Хасаг хант улс (хасагаар Қазақ хандығы)
    • (1718—1822) Их жигүүр (хасагаар Ұлы жүз, оросоор Старший жуз)
    • (1718—1822) Дунд жигүүр (хасагаар Орта жүз, оросоор Средний жуз)
    • (1715—1731) Бага жигүүр (хасагаар Кіші жүз, оросоор Младший жуз)

Ард түмэн

Монгол улсын Баян-Өлгий аймгийн Хасаг эрс бүргэдээр ан бариулдаг
  • Хасаг үндэстэн (хасагаар қазақ / қазақтар, оросоор казахи) — 2012 оны байдлаар 14 сая хүнтэй.
    • Хасаг улсын Хасаг — 10 сая хүн
    • Хятадын Хасаг — 2010 онд 1.46 сая хүн
    • Оросын Хасаг — 2010 онд 648 мянган хүн
    • Монголын Хасаг — 2010 онд 102 мянган хүн

Бусад утга

Disambiguation
Энэ хуудас нь олон салаа утгатай үгсийг ялгах зориулалттай.
Энэ хуудсанд холбогдсон хуудас байвал тохирох бичлэг рүү нь холбоосыг нь солино уу.