Камбож / Кампуч

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
(Камбож-с шууд холбогдсон)
Харайх: Удирдах, Хайлт
Камбожийн Вант Улс
Cambodia5-trans.png (кхмер)
Преа Реачеаначак Кампучие
тусгаар тогтносон орон, бүрэн эрхт улс
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Уриа: CambodiaMotto.svg
(Улс үндэс, шашин, хаан)
Төрийн дууллын нэр:
«Нокор реач» (Сүр жавхлант хаант төр)

АСЕАН-ы газрын зурагт Камбожийг ногооноор
АСЕАН-ы газрын зурагт Камбожийг ногооноор
Нийслэл Пномпень
Том хот Такман, Сисопон
Албан хэл кхмер хэл
Бичих үсэг кхмер үсэг
Ард түмэн 
(2010 он)
Камбожийн ард түмэн →
86.3% – кхмер үндэстэн
   5.0% – вьет үндэстэн
   4.7% – хятад үндэстэн
   4.0% – бусад ард түмэн
 -  Нутгийн олон 100% – Камбожийнхан
(Камбож улсынхан)
Төр засаг Нэгдмэл байгууламж,
ардчилсан дэглэм,
хэмжээт эрхт хаант засаг
 -  Ван Нородом Сиамони (2004)
 -  Ерөнхий сайд Хун Сен (1998)
Улсын хурал Парламент
 -  Дээд танхим Үндэсний Хурал
 -  Доод танхим Чуулган
Түүхт он цаг
 -  802 он Кхмерийн эзэнт гүрэн 
 -  1863 он Францын эзэмшилд оров 
 -  1953-11-09 Тусгаар тогтносон 
 -  1993-09-24 Хаант засаг сэргэсэн 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 181,035 км2 (88)
 -  Гадаргын ус (%) 2.5 хувь
Хүн ам
 -  Тооцоо (2011) 14,805,358 хүн[1] (65)
 -  Тооллого (2008) 13,388,910 хүн 
 -  Нягт сийрэг 81.8 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $30.181 тэрбум[2] 
 -  Нэг хүнд $2,470[2] 
ДНБ (Нэрлэсэн) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $11.629 тэрбум[2] 
 -  Нэг хүнд $1,040[2] 
ОТББИ (2007) 43[3] (дундаж
ХХИ (2010) 0.494[4] (дундаж) (124)
Мөнгөний нэгж Камбожийн риел (KHR)
Цагийн бүс Камбожийн цаг (ГЧ+07)
Утас, домэйн +855 / .kh
Нэр томъёо KH, KHM / КВУ
2002 оны 1-р сард Камбожийг хиймэл дагуулсан харсан нь
2002 оны 1-р сард Камбожийг хиймэл дагуулсан харсан нь

Дорно өмнө Ази, Энэтхэг-Хятадын хойгт баруун талаараа Тайланд, хойгуураа Лаос, зүүнээрээ Вьетнам гурван улстай газраар хиллэж, өмнүүрээ Тайландын булангаар далайд тулан оршдог бүрэн эрхт улсыг Камбож буюу Кампуч (កម្ពុជា) гэдэг. 181 мянган км² газар нутагтай дэлхийн 88-р том орон, 14.8 сая хүн амтай дэлхийн 69-р том улс юм. Нутгийн ихэнх хэсэг ойгоор хучигдсан. Ерөнхийдөө уулархаг ч их өндөр уулгүй. Халуун орны чийглэг уур амьсгалтай. Хүн амын 90 хувь кхмер үндэстэн, бусад нь вьет, хятад, уулынхан гэдэг. Албан ёсны хэл нь мон-кхмер төрлийн кхмер хэл бөгөөд үндсэндээ буддын шашинтан. Нийслэл, нийгэм-эдийн засгийн төв Пномпень хотод 1.5 сая хүн оршин сууж байгаа.

Камбож орны түүх Фунань төрөөс эхэлдэг. Дундад зуунд Анкор нийслэлтэй Кхмерийн эзэнт гүрэн хүчирхэг оршин байсан. Тайчуудын довтолгоонд доройтож, улмаар 1860 онд Францын ивээлд оржээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайнд Японд эзлэгдэж байсан ч эцэстээ 1953 онд тусгаар тогтносон улс болсон. 1970 онд Лон Нол жанжин вангийн төрийг түлхээд таван жилийн дараа Пол Потд түлхэгдэв. Пол Потын харгислал хэрээс хэтэрч, ард түмэн нь Вьетнамтай хамжин байж 1979 онд төрийн эрхээс зайлуулсан ч тэдний хүчин шугуйд орж байлдаад 1989 онд л дарагдсан байна. Камбож улс 1993 оноос улсын ванг дахин залснаар хаант засагтай, нэгдмэл төр бүхий Камбожийн Вант Улс (КВУ) болон өөрчлөгдсөн.

Хадмал толь
Монгол нэрийдэл
монгол үсгээр бичсэн
худам ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋᠋ᠴᠢ ᠤᠯᠤᠰ (ḳampüči ulus)
кирилл үсгээр бичсэн
монгол Камбож улс (Kamboj uls)
Кам᠋пуч улс (Kampuch uls)
Кампучи улс (Kampuchi uls)
Гадаад нэрийдэл
кхмер កម្ពុជា [kɑmˈpuˈciə]
англи Cambodia /kæmˈboʊdiə/
Kampuchea (хуучин)
вьетнам Campuchia (кампучия)
орос Камбоджа (Камбо́джа)
Kампучия (хуучин)
франц Cambodge (камбо́ж)
хятад 柬埔寨 (Jiǎnpǔzhài)
Тайлбар: Монголд орос, англиас галигласан. Уг үндсийг мөшгөвөл Камбож нь франц хэлнээс, Кампуч нь кхмер хэлнээс гарчээ.

Нэр[засварлах]

Тийн ялгал
нэрлэх Камбож, Кампуч
камбо́ж, кампу́ч
ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋᠋ᠴᠢ
кампүчи
харьяалах Камбожийн, Кампучийн ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋ᠴᠢ ᠶᠢᠨ
өгөх орших Камбожид, Кампучид ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋ᠴᠢ ᠳ᠋ᠤ
заах Камбожийг, Кампучийг ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋ᠴᠢ ᠶᠢ
гарах Камбожоос, Кампучаас ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋ᠴᠢ ᠠ᠋ᠴᠠ
үйлдэх Камбожоор, Кампучаар ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋ᠴᠢ ᠪᠠᠷ
хамтрах Камбожтой, Кампучтай ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋ᠴᠢ ᠲᠠᠢ
чиглэх Камбож уруу, Кампуч уруу ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋ᠴᠢ ᠤᠷᠤᠭᠤ
Тайлбар: 1) "Chrome" үйлдлийн системд худам монгол
бичгийн харьяалах, өгөх орших, заах, гарах тийн ялгал
буруу (үгийн дундах хэлбэр бус) харагдаж буйг анхаарна уу.
2) Хүснэгтэд МУИС-МХСС. «Монгол хэлний хадмал толь»
(2011)-д ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋᠋ᠴᠢ (кампүчи) гэснийг авав. Харин Содбилэгийн
найруулсан монгол-англи-хятад толь (2006)-оос үзвэл
Хятадад монголоор ᠺᠠᠮᠪᠣᠵᠠ (камбожа) гэж бичиж байгаа.

Камбож (кампуч) гэсэн үг самгарди гаралтай. Камбожа (कम्बोज) хэмээх иран угсааны аймаг байсан гэдэг. «Камбож» (ᠻᠠᠮᠪᠣᠵᠠ? камбожа) гэх францаас гарсан хувилбар нэрс улс төрийн дэглэмээр ялгах ач холбогдолтой. «Кампуч» (ᠻᠠᠮᠫᠦ᠋᠋ᠴᠢ кампүчи) гэх нутгийн хэллэгийг ойр дотны ард түмэн илүү ойшоодог. Энийг «Кампучи» гэж бичих нь бий.

Камбож улсын бүтэн нэр
  • 1953–1970 — Камбож Камбожийн Вант Улс
  • 1970–1975 — Камбож Бүгд Найрамдах Кхмер Улс
  • 1975–1979 — Камбож Ардчилсан Кампуч Улс
  • 1979–1989 — Камбож Бүгд Найрамдах Кампуч Ард Улс (БНКАУ)
  • 1989–1993 — Камбож Камбож Улс
  • 1993 оноос — Камбож Камбожийн Вант Улс (КВУ)

Төр улс[засварлах]

Mандсан үе[засварлах]

Нийтийн тооллын 900 он. Кхмерийн эзэнт гүрэн

Камбож оронд эрт цагт Фунань (68–550), Ченла (550–706) зэрэг төр улс байв. Фунаний хувьд нэгдсэн төр улс байгаагүй олон жижиг ноёд эзэмшлээ булаалдан тэмцэлдэх ба хинду шашин дэлгэрч шива, вишну бурхан шүтдэг байжээ. Шашны хамтаар Энэтхэгт үүссэн кастын систем (анги, давхраа) энд мөн тогтсон. VI зуунаас хүн ам Меконг мөрөн, Тонлесап нуур орчим төвлөрч газар тариалан үндсэн аж ахуй болжээ. Ченла нь Камбож даяарыг нэгтгэсэн улс байсан бөгөөд түүний дараа Камбож Жавагийн хараат болжээ. Ченлагийн үр хойчийн II Жаяаварман гэгч хүчийг олж өөрийгөө «деваража» (бурхан хаан) хэмээн цоллож улс байгуулсан нь Кхмерийн эзэнт гүрэн (802–1431) юм. Монгол Юаний Хубилай хааны цэрэг Анкорыг довтлон ирж нэг сандаргаснаас өөрөөр сайн байжээ. Кхмерийн эзэнт улсад Шри-Ланкаар дамжин буддын шашны бага хөлөгний ёс, дараа нь хинду, буддын их хөлгөний урсгал хүч түрсэн. Кхмерчүүд зүүн зүгт Чампа, хойд зүгт моныг дарж умард хил нь Бирмийн Паган улсад тулж байлаа. Кхмер гүрэн XII зуунд оргилдоо тулж байсан үед нийслэл Анкор ч хөгжин цэцэглэж байв. Анкор-ват (Анкорын сүм)-аас өгсүүлээд шашин шүтээнтэй холбогдсон олон олон уран барилга, хөшөө дурсгал боол болоод ажилчдын хөлс цусаар бүтжээ.

Буурай үе[засварлах]

Умард талаас эхлээд Сукотай, дараа нь Аюутая улсын тайчууд довтолсоор Кхмерийн нийслэл Анкорыг эзэлжээ. Түүнээс эхэлсэн 1431–1863 он бол Камбожийн түүхэн дэх газар нутгаа ихээр алдаж бууран доройтсон үе юм. Өмнөш шахагдаж Сиам, Вьетнамын завсар жижгэрчээ. 1593 онд шинэ нийслэл Лонвекээ алдан түрэгдэж хэд хэд сольсны эцэст одоогийн Пномпеньд төвлөсөн ажээ. 1600 оноос эхлэн харьцаж эхэлсэн Франц Вьетнамыг төдийгүй 1863 онд Камбожийг залгиж Францын Энэтхэг-Хятад колонид оруулсан нь тодорхойлвол ивээн эзэрхэл (᠋проктерат) байжээ. XVII зуунд Вьетнамын нгуен ноёд Меконг мөрний адагт газар гуйн суусан нь одоо Вьетнамынх болчихсон. Харин 1907 онд Франц Сиамтай лао нутгаар наймалцаж баруун хойд хэсгийн Батдамбан, Сиемреаб нутгийг кхмерчүүдэд эргүүлэн авч өгсөн. Дэлхийн хоёрдугаар дайнд Япон, түүний холбоотон Тайландад эзлэгдсэн ч дайны дараа нааш эргэж Францын колониос гарч, Нородом Сианук вангийн Камбож улс 1953 онд тусгаар тогтноод 1955 онд НҮБ-ийн гишүүн болжээ.

Тусгаар тогтнол[засварлах]

1956 оны Нородом Сианук ван

Нородом Сианукийн үед олон олон шинэтгэл хийгдсэн ба гадаад харилцаандаа төвийг сахисан байр сууринаас хандаж байв. Гэсэн ч Вьетнамын дайны хөлд нэрвэгдэж партизаны дайн, агаарын бөмбөгдөлтөд өртөж байлаа. Үнэндээ Хүйтэн дайны хүрээнд дотоодын улаан кхмер, гадаадын Умар Вьетнам зэрэг коммунист хүчин болон АНУ, Өмнө Вьетнам зэрэг коммунист бус хүчний илэрхий дайн өрнөж байв. 1970 онд Лон Нол жанжин төр эргүүлж коммунистуудыг зайлуулах бодлого барьсан ч 1975 онд Пол Потд ялагджээ. Одоо нэг амаржих нь гэтэл Пол Потын улаан кхмерийн хөдөлгөөн коммунист онолыг аллага болгон завхруулж шашин шүтлэг, яс үндэс, анги давхраагаар ялган 2 сая гаруй хүний амийг егүүтгэжээ.[5] Энэ байдлыг үл тэвчин дотроосоо Вьетнамын цэргийг дуудан оруулж 1980-аад он хоёр коммунистын хоорондох партизаны дайны үе болжээ. 1987 онд яриа эхлээд 1989 оноос энх тайван ирж, 1993 онд вангийн төр дахин сэргэж нөгөө Нородом Сианук эргэн заларчээ.

Төрийн байгуулал[засварлах]

Хун Сен сайд

Камбожийн Вант Улс парламентат (улсын хурал) ёс, төлөөллийн ардчилсан (демократ) улс төрийн дэглэм бүхий хэмжээт эрхт хаант засагтай. Улсын тэргүүн нь ван боловч улсын ажил хэргийг ерөнхий сайд хөтлөн явуулдаг. Одоогийн улсын ван Нородом Сиамони 2004 онд эцэг Нородом Сианукийн орыг залгасан бол ерөнхий сайд Хун Сен 1985 онд анх, сүүлд 1998 оноос хойш тасралтгүй улсын хэргийг гардан удирдаж байна. Түүний тэргүүлдэг хуучин коммунист (эв хамт) байж байгаад хожим түүнээсээ татгалзсан, угийн бат суурьтай Камбожийн Ардын Нам (хуучнаар Камбожийн Ардын Хувьсгалт Нам) одоо ч улс төрийн гол хүчин юм. Бусад хэдэн нам нэгдэж 2012 онд гол сөрөг хүчин Үндэстнээ Аврах Намыг байгуулжээ. Камбож улс хоёр танхимт улсын хуралтай. Үндсэн доод танхим Үндэсний Хурал (រដ្ឋសភា), ерөнхий дээд танхим Чуулган (ព្រឹទ្ធសភា) гэж байдаг. Хурлын 123 гишүүн 5 жил тутам намын жагсаалтаар сонгодог бол Чуулганы 6 жилийн 46 суудал орон нутгийн төлөөлөл байдаг.

Газар орон[засварлах]

Газар зүй[засварлах]

Байр зүйн газрын зураг

Камбож (Кампуч) орон Ази тивийн дорно өмнөд хэсэгт дунджаар х.ө. 13°, з.у. 105°-т байрладаг. Баруун талаараа Тайланд (803 км) , хойд талаараа Лаос (541 км), зүүн талаараа Вьетнам (1228 км)-тай 2572 км газраар хиллэдэг ба урд талдаа Тайландын буланд тулсан 443 км далайн эрэгтэй. Дэлхийн 194 улсын 88-р том орон бөгөөд 181,035 хавтгай дөрвөлжин километр нутаг дэвсгэртэйгээс 97.5%-ийг газар, 2.5%-ийг гадаргын ус эзэлжээ.

Ерөнхийдөө уулархаг орон боловч их өргөгдсөн уул цөөн. Халуун орны чийглэг уур амьсгалтай. IV — IX сар хүртэл хур бороо их орж агаарын температур +25° C — 30° C хүрч, халуун чийглэг байдаг. XII сараас сэрүүвтэр болж, агаарын чийглэг багас агаарын температур +20° C болдог. Нам доор нутагт жилд дунджаар 700—1500 мм, уулархаг бүст 2000 мм тунадас унана.

Дорно өмнө Азийн хамгийн том Меконг мөрөн нийслэл Пномпениэр дайрч, нутгийн хойноос урагш урсдаг. Тонлесап голоор дамжин Меконгтой холбогддог, загасны нөөцөөрөө дэлхийд дээгүүрт ордог Тонлесап гэж нэг том нуур байна.

Нутгийн 70 гаруй хувийг ой эзэлдэг. Нарс, улаан, ягаан царс зэрэг үнэт мод ургана.[6]

Орон нутаг[засварлах]

Камбож улс эхлээд «кат» (аймаг, муж), тэр нь дотроо «срок» (тойрог, хошуу), цааш «крок» (баг, суурин газар) гэсэн нэгжээр хуваагддаг. 2014 оны байдлаар 24 аймаг, 159 тойрог байна. Хот суурины дотроос улсын нийслэл Пномпень ганцаараа аймагтай тэнцүү эрх эдэлдэг. Пномпень дотроо «кан» (дүүрэг), цаашилвал «санкат» (хороо)-д хуваагдана. Аймаг, нийслэлийг хамтатгаад энэ улсыг засаг захиргааны 25 нутагт хуваагддаг гэж үзнэ. Аймгууд ихэвчлэн төв хотынхоо нэрээр нэрлэгдсэн байдаг.

Камбож улсын аймаглал

Аж байдал[засварлах]

Эдийн засаг[засварлах]

Тутрагын талбай

Камбож хөгжиж буй эдийн засагтай хөдөө аж ахуйн орон юм. Нэг хүнд ноогдох худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн дотоод нийт бүтээгдэхүүний хэмжээ харьцангуй бага буюу 2011 онд 2,470 ам.доллар байсан. Өсөлт тогтвортой, жилд дунджаар 7.7%. Газар тариаланд цагаан будааны тутрага голлоно. Мөн эрдэнэ шиш, шар буурцаг, чихрийн нишингэ, чинжүү, газрын самар, тамхи, хөвөнгийн ургамал, олс, каучук тариалдаг. Жимснээс жүрж, хан боргоцой, гадил ургана. Гахай, шувуу, загасны аж ахуйтай.

Хөнгөн үйлдвэр сайн хөгжсөн. Гол салбар нь хүнсний үйлдвэр. Оёдол, нэхмэлийн үйлдвэр олон. Нэхмэлийн салбараас 2012 онд 4.6 тэрбум ам.доллартай тэнцэх (80%) бараа экспортлосон. Ийм үйлдвэр голдуу Хятад, Тайваний эзэнтэй байдаг. Үүнээс гадна нефть цэвэрлэх, автомашин угсрах, резин дугуй, барилгын материал, цаас болон мод боловсруулах үйлдвэрүүдтэй.[6]

Нэхмэлийн үйлдвэрийн дараагаар валютын нөөцийг арвижуулж байгаа нь жуулчлал. 1993 онд 118 мянган хүн ирж байсан бол 2011 онд 2.1 сая жуулчин хүлээн авчээ. Пномпениэс Сиемреаб хүртэл аялдаг жимтэй. Гол нь эртний нийслэл Анкорыг үзэх гэж ирдэг.

Нэхмэлийн үйлдвэрт

Вьетнам улс Сингапур улс Канад улс Герман улс Их Британи улс Америк улс

Өмнө Солонгос улс Хонкон орон Сингапур улс Хятад улс Вьетнам улс Тайланд улс

Зам тээвэр[засварлах]

Камбожийг хөндлөн гулд хэрсэн замын урт 38,257 км. Үүнээс 2004 оны үед 2,406 км нь цардмал болсон байсан. Энэ нь гол гол замууд үндсэндээ асфальтаар хучигдсан гэсэн үг. Улсын ач холбогдолтой замын 8 чиг бий. Тэдгээрэс хамгийн урт нь 509 км, богино нь 65 км байгаа.

Бараатай гатлага онгоц

Камбожид нийтдээ 612 км үргэлжилсэн салангид хоёр төмөр зам бий. Нэг метрийн царигтай. Нэг нь нийслэлээс өмнөд эргийн Сиануквиль, нөгөө нь нийслэлээс баруун хойш Сисопон хүрэх (гэвч галт тэрэг зөвхөн Батдамбан хүрдэг)-ээр тавигджээ.

Гол мөрнийг уламжлал ёсоор усан замын тээвэрт ашигладаг. Меконг, Тонлесапын дагуу явна. Ялангуяа буйд тосгоныхон хоттой харьцахад үүгээр явна, бараа зөөнө. Камбожид Пномпений, Сиануквилийн гээд далайн хоёр гол боомт, хэд хэдэн жижиг боомт байна. Пномпень руу Меконгийн цутгал Бассакаар дамждаг.

Улсын хэмжээнд 26 нисэх буудалтай ч талыг нь ашигладаггүй. Пномпений нисэх буудал, Сиемреаб хотын хажуудах Анкорын нисэх буудал хоёрт өөр улсаас шууд очиж болно. 2009 онд улсын гол гэж хэлж болох иргэний агаарын тээврийн Камбож Анкор Эйр компанийг Камбожийн засгийн газар (51 хувь), Вьетнамын иргэний агаарын тээвэр (49 хувь) компани хамтран байгуулжээ.

Нийгэм соёл[засварлах]

Хүн ам зүй[засварлах]

Яс үндэс Хүн ам Хувь
Кхмер үндэстэн 13,684,985 90%
Вьет үндэстэн 760,277 5.0%
Хятад үндэстэн 152,055 1%
Бусад ард түмэн 608,222 4%
Он Хүн ам
1901 1,103,000
1931 2,806,000
1971 7,270,000
2011 14,701,717

Камбож улс 2013 онд 15,205,539 хүнтэй байлаа. Үүнээс 90 хувь нь улсын албан ёсны хэл болсон кхмер хэлээр хэлэлцдэг үндсэн, нэгэн төрлийн ард түмэн кхмер үндэстэн байна. Цөөнхөөс дурдвал 5 орчим хувь вьет, 1 хувийг хятад, мөн нэг хувийг чам хүмүүс эзэлдэг. Хүн амын жилийн дундаж өсөлт 1.7%. Эр эм хүйсийн харьцаа 0.96 хувь, дундаж наслалт 62.7. Хүн амын 73.6% бичиг үсэгт тайлагдсан. Хүн амын 95% буддын шашинтан, түүнээс 3 хувь их хөлгөн, бусад нь бага хөлгний ёсыг дагадаг. 1.6% ислам шүтлэгтэнд чам ястан, малай үндэстэн ордог.

Хот суурин[засварлах]

Камбожийн хүн амын 24-29% хотод суудаг. 5000-аас олон хүнтэй 25 хот байна. Томоохон нь:[7]

XII зуунд баригдсан Анкор-ват
Бүжиж буй зураг

Соёл урлаг[засварлах]

Камбожид уламжлалт соёл, орчин цагийн соёл аль аль нь бий. Нам газрынхан ба уулынхан гээд ерөнхий хоёр янз бий.

Онцлогоос дурдвал крама гэдэг содон ороолт-алчуур, хүнтэй алга хавсран мэндлэх (сампеа) ёс, уран барилгын сор Анкор-ват (Анкорын сүм), Бон-ом-тук (Наадам) буюу орон даяар завиар уралддаг 11-р сарын наадам, «Ворвон Сорвон хоёр» үлгэр байна.

Камбожид Бурхан багшийн мэндэлсэн оноос эхлэн тоолсон цагалбар баримталдаг. Аргын тооллын 2014 он гэхэд Буддын тооллын 2558 он болж байгаа юм. Үүгээр Камбожийн шинэ жил 4-р сарын 13 юм уу 14-нд тохиодог.

Камбожийн алтан үеийн дуучдаас нэрлэвэл Син Сисамут, Рос Серейсотея гэж байсан. Хааны ордонд Риемке (Рамаяны хувилбар) зохиолын дүрд орж бүжиглэдэг байсан бол энгийн ард үдэшлэг цэнгүүнд намбалаг бүжих ромвон гэх мэт бүжиг бий.

Хоолонд цагаан будаа, загас зонхилно. Загасыг янзаар бүрээр болгож сурсан.

Хүүхэд залуус ихэвчлэн хөлбөмбөг, гар бөмбөг тоглодог. Уламжлалт завины уралдааныг мартаж болохгүй. Олимпоос медальгүй.

2010 оны үед орон даяар цацдаг 9 телевиз, 50 радиотай, интернэт хэрэглэгчийн тоо 738,641 (5 хувь) байсан.

Зүүлт, тайлбар[засварлах]

  1. Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). "World Population Prospects, Table A.1" (PDF).
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Cambodia. International Monetary Fund.
  3. Distribution of family income – Gini index. The World Factbook. CIA.
  4. Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G. The United Nations.
  5. William Shawcross (1985) The Quality of Mercy: Cambodia, Holocaust and Modern Conscience, Touchstone, 1985, pp. 115–116, ISBN 0006369723.
  6. 6.0 6.1 Хүүхэд-залуучуудын нэвтэрхий толь. III боть. «Дэлхий, хүн төрөлхтөн» (1988). 250-р тал. Кампучи
  7. Cambodia: largest cities and towns and statistics of their population.

Гадаад холбоос[засварлах]