Хиргис улс

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
— «Кыргызстан» гээд холбогдов —
Харайх: Удирдах, Хайлт
«Хиргис», «киргиз» үгсийг энд холбон амарчлав. «Хиргис (салаа утга)»-ыг хараарай.
Бүгд Найрамдах Хиргис Улс
ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠬᠤ ᠬᠢᠷᠭᠢᠰ ᠤᠯᠤᠰ
Кыргыз Республикасы (хиргис)
Киргизская Республика (орос)
тусгаар тогтносон орон, бүрэн эрхт улс
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Төрийн дууллын нэр:
Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни («Бүгд Найрамдах Хиргис Улсын төрийн дуулал»)

Дэлхийн тал бөмбөрцөгт Хиргисийг улаанаар
Дэлхийн тал бөмбөрцөгт Хиргисийг улаанаар
Нийслэл Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg Бишкек
Том хот Ош, Жалал-Абад
Албан хэл хиргис хэл (улсын)
орос хэл (албаны)[1][2]
Ард түмэн 
(2009 он)
Хиргисийн ард түмэн:
70.9% – хиргис үндэстэн
14.3% – узбек үндэстэн
  7.8% – орос үндэстэн
  7.8% – бусад ард түмэн
Олон түмэн Хиргисийнхэн
(Хиргис улсынхан)
Төр засаг Ардчилсан дэглэм, нэгдмэл
байгууламж
, парламентийн
бүгд найрамдах засагтай
 -  Ерөнхийлөгч Алмазбек Атамбаев
 -  Ерөнхий сайд Темир Сариев
 -  Улсын хурал «Жогорку Кенеш»
(Дээд Зөвлөл)
Түүх
 -  1924-10-14 Хар Хиргисийн ӨЗМ үүссэн 
 -  1936-12-05 ЗСБНХирУ байгуулагдсан 
 -  1991-08-31 ЗХУ-аас тусгаар тогтносон 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 199,900 км2 (86)
 -  Гадаргын ус (%) 3.6 хувь
Хүн ам
 -  Тооцоо (2015) 5,895,100[3] (112)
 -  Тооллого (2009) 5,362,800 
 -  Нягт сийрэг 27.4 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $12.016 тэрбум[4] 
 -  Нэг хүнд $2,248[4] 
ДНБ (Нэрлэсэн) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $4.615 тэрбум[4] 
 -  Нэг хүнд $863[4] 
ОТББИ (2003) 30.3 (дундаж
ХХИ (2010) 0.598[5] (дунд) (109)
Мөнгөний нэгж Хиргисийн сом (KGS)
Цагийн бүс үндсэндээ ГЦ+6
Утас, домэйн +996 / .kg
Нэр томъёо KG, KGZ / БНХирУ
Хиргис улсын газрын зураг  (англ.)
Хиргис улсын газрын зураг  (англ.)

Товчоор Хиргис (хир. Кыргызстан, орос. КиргизияКиргиз) буюу Бүгд Найрамдах Хиргис Улс (БНХирУ) — Дунд Ази дахь Тэнгэр уулын уулархаг нутагт оршдог бүрэн эрхт улс юм. Хойд талаараа Хасаг, баруун талаараа Узбек, урд талаараа Тажик, зүүн талаараа Хятад улстай хиллэдэг далайд гарцгүй орон. Нийслэл нь — Бишкек.

Нутаг дэвсгэр – 199,900 км2, 2015 онд тооцсоноор хүн амын тоо – 5,895,100. Олонх буюу 72 хувь нь хиргис үндэстэн. Мөн узбек, орос, дунган, тажик, турк, хасаг зэрэг ард түмэн амьдардаг. Дийлэнх олонх 80 хувь нь ислам шүтлэгтэй.

Хиргис орныг иран, түрэг, монгол угсаатан ээлжлэн эзэрхэж явсан. 19-р зуунаас Оросын мэдэлд орж "хар хиргис" хэмээгдээд ЗХУ-ын мэдлийн доор 1936 онд «Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Хиргис Улс» болсон. 1991 онд хил хязгаар хэвээрээ, тусгаар тогтносон улс болж 1992 онд НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болжээ. Ойрын арван жилд хоёр ч (2005, 2010) хувьсгал гарсан Хиргис нь төрийн нэгдмэл байгууламж, парламентийн эрх мэдэл давамгай бүгд найрамдах засагтай. Түрэг төрлийн хиргис хэл болон хуучин байсан орос хэл гэсэн хоёр хэлийг албанд хэрэглэдэг.

Нэг хүнд ноогдох ДНБ-ийн хэмжээ харьцангуй бага буюу 2,372 $. Гадаадад алт, эрчим хүч экспортолдог.

Нэр[засварлах | edit source]

Тийн ялгал
нэрлэх Хиргис Киргиз Кыргызстан
харьяалах Хиргисийн Киргизийн Кыргызстаны
өгөх орших Хиргист Киргизэд Кыргызстанд
заах Хиргисийг Киргизийг Кыргызстаныг
гарах Хиргисээс Киргизээс Кыргызстанаас
үйлдэх Хиргисээр Киргизээр Кыргызстанаар
хамтрах Хиргистэй Киргизтэй Кыргызстантай
чиглэх Хиргис рүү Киргиз рүү Кыргызстан руу

Тус улсын оноосон нэрийг уламжлалт монгол «Хиргис» [хиргис], оросоос зээлсэн «Киргиз» [кирги́з], хиргисийг мэдсэн «Кыргыз» [~каргаз] гэсэн гурван үгээр илэрхийлж байна. Мөн -стан (улс, орон гэсэн утгатай) дагавар залгагдаж «Кыргызстан» гэдэг.

Дээрх нэг үгний гурван янз хэлбэр мөн «хяргас»– «хягас»–«хагас»-«хакас»–«хаас» үгстэй гарал нэг.

Газар зүй[засварлах | edit source]

Хиргис 198,951 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, Сенегалаас арай том буюу дэлхийн 86-р том орон юм.

Сансраас харсан зураг
Уул нуруу
Сон нууранд сүрэг адуу

Байрлал[засварлах | edit source]

Хойд өргөргийн 39° — 44°, зүүн уртрагийн 69° — 81° дотор төв Ази, тэр дундаа дунд Азид оршдог. Хөндлөн чигт цомцойн тогтсон бөгөөд далайд гарцгүй. Хойд талаараа Хасаг улстай 1224 км, зүүн талаараа Хятадтай 858 км, урд талаараа Тажиктай 870 км, баруун талаараа Узбек улстай 1099 км газраар хиллэдэг. Хилийн нийт урт нь 3,878 км.

Газар ус[засварлах | edit source]

Хиргис уулархаг орон юм. Нутгийн дөрөвний гурав нь уул нуруу. Хиргис орны дорно, төвийн уул нуруу, ихэнх нутаг нь Тэнгэр уул (Тянь-Шань)-ын баруун бие болж, нутгийн өрнө өмнөд тал нь Памир-Алай нурууны ар хормой болно. Уулын өндрийг нэрлэвэл Ялалтын оргил (7439 м), Лениний оргил (7134 м), Хантэнгэр (6995 м) байна.

Хиргисийн байгалийн хосгүй үзэсгэлэн Иссык нуур (Иссык-Күл) нутгийн дорно-умар талд Тэнгэр уулын салбар Терскей Ала-Тоо, Кунгей Ала-Тоо хоёрын завсар байна. Сон (Сонкёль), Чатыр нуур гэж бий. Ферганы хөндий рүү томоохон хоёр гол Нарийн, Карадарья урсдаг.

Уур амьсгал[засварлах | edit source]

Уур амьсгал нутгийн өндрөөс хамаардаг. Ферганы хөндийн нам доор захаар субтропикийн уур амьсгалтай. Зундаа 40°C хүрч хална. Орон даяар нарлаг. 1-р сарын дундаж хэм −4 °C. Иссык нуур энэ үед хөлддөггүй. Өндөр уул нурууны араар, уулаар хүйтэн өвөл болж −30 °C-аас −53.6 °C хүрдэг.

Хур тунадас харилцан адилгүй. Ферганы хөндийд жилдээ 2000 мм бууж байхад Иссык нуурын орчим ердөө 100 мм хур буудаг.

Байгаль хамгаалал[засварлах | edit source]

Хиргис улсад байгалийн цогцолборт газар 9, байгалийн нөөц газар 8, ой, ургамал, ашигт малтмал, ерөнхий ашигтай 67 газрыг зэрэглэн хамгаалж байна. Үүнээс Иссык нуур, Сарычелекийн байгаль нөөц газар хоёрыг онцгойлсон байдаг.

Хүн ам зүй[засварлах | edit source]

Яс үндэс Хүн ам
(2012 он)
Хувь
Хиргис үндэстэн 4,006,009 72.2 %
Узбек үндэстэн 796,291 14.3 %
Орос үндэстэн 381,562 6.9 %
Дунган ястан 61,372 1.1 %
Уйгур үндэстэн 50,346 0.9 %
бусад ард түмэн 256,308 4.6 %
Он Хүн ам
1926 993,000
1950 1,740,000
1969 2,891,000
1989 4,290,400
2002 4,946,500
2013 5,522,500
Хиргис айл

Хиргис улс 2014 онд 5,604,212 хүнтэй (дэлхийд 112-р олон) байв. 34 хувь нь 0–14 насны багачууд, 60% нь 15–64 насны хөдөлмөрийн чадвартан, 6.2 нь 65-ээс дээш өндөр настан юм. Хүн амын 1/3 хотод, 2/3 хөдөө оршин суудаг. Хүн амын нягт — 25 хүн/км2 (148-р шигүү), дундаж наслалт — 69.4 жил, хүйсийн харьцаа — 0.96, бичиг үсэг тайлагдалт —98.7%.

Ард түмэн[засварлах | edit source]

ЗХУ-д байсан улсын жишгээр олон үндэстний улс болсон. Хүн амын 73 хувь (4 сая) хиргис үндэстэн. Удаагаар нь узбек 14 хувь (800 мянга), орос 6.4 хувь (370 мянга), дунган 1.1%, уйгур 0.9%, тажик 0.8 хувь, турк 0.7%, хасаг 0.5% гээд 80 нэрийн яс үндэс байна. ЗХУ-ын бутрал тохиосон сүүлийн хэдэн арванд хиргисийн эзлэх хувь 50-аас 70% болон өссөн бол Европ зүгийн ард (орос, украин, герман) олноор гадагш гарч эзлэх хувь нь 35-аас 10% болтол буурчээ.

Хэл, шашин[засварлах | edit source]

Хиргис үндэстэн нь эрт дээрээсээ малчин нүүдэлчин, узбек, тажик нь тариачин суурин соёлтой. Хиргис улсын хүн амын 85 хувь (түрэг угсаатан, дунган хятад) ислам шашны суннит дэгийг сахьдаг, 10 хувь (орос, украин) христос - үнэн алдартны шашинтан.

Хиргис, орос хоёр хэл албанд хэрэглэгдэнэ. Хиргис хэл түрэг салбарын кыпчак бүлэгт хамаарах ба бөгөөд хасаг хэлтэй ойр төрөл юм. 1941 оноос кирил үсгээр бичдэг болсон. Кирил хиргис цагаан толгой 36 үсэгтэй (монголынхоос Ңң [ng] үсгээр илүү).

Хот суурин[засварлах | edit source]

Киргиз улсад одоо 31 хот байна. Томоохон нь:

2009 оны хүн амын тоогоор:

Эш түүх[засварлах | edit source]

Эрт үе[засварлах | edit source]

11-р зуунд боссон Бураны цамхаг

Хиргис оронд анх скиф, сака зэрэг иран угсаатан амьдарч байв. 5-р зуунаас усунь, цагаан хүннү нүүж ирсэн ба Сасаны улсын иран болон түрэг угсаатан ирж суужээ. 8-р зуунд Түрэгийн баруун улс, дараа нь Харлуг улс оршин байв. 11-р зуунд Өзгөн, Баласагун хавиар Хар ханы улс хэмээх түрэг улс орд өргөө босгон төвлөж байсан ба монголын Хар хятан улсад залгуулжээ.

13-р зуунд Их Монгол улс, түүний залгамж Цагаадайн улсынх болоод 1347 онд Моголистанд хамаарагдсан.

Хиргисийн уг гарвал[засварлах | edit source]

Эртний хиргис МЭӨ 2-р зуунаас эхтэй. Хятад болон араб үсгийн сурвалжид "улаан үс, ногоон нүдтэй" гэж дүрсэлжээ. 8-р зуунд Енисейн хиргисүүд Енисей мөрний дээд урсгал Тува, Хакас, Алтайд төвлөж байсан. 840 онд Уйгурын нийслэл Хар балгасыг галдан шатааж уйгурыг хөөж, Монголын ноён болоод удалгүй хятанд түрэгдсэн.

16-р зуунд Тэнгэр уулнаас Зүүнгар, Долоон усанаар дайраад Енисей хүртэлх нутгийн түрэг ард түмнийг нийтэд нь "хиргис (киргиз)" гэдэг байв. Генийн шинжилгээгээр адилхан R1 гентэй гардагаараа өнөөгийн хиргис үндэстэн, хакас ястан нь хамтдаа Енисейн хиргисийн үр удам болно.

ЗХУ-ын хиргис охин

Харийн алба[засварлах | edit source]

Моголистаны дараа Тэнгэр уулнаа хиргисүүд амар жимэр байв. 17-р зуунаас Зүүнгарын ойрдод, 18-р зуунаас Чингийн манжид, 19-р зуунаас Кокандын узбекуудад зандруулж явав. 1876 оноос хиргис нутаг Оросын Долоон усан мужид хамаарчээ. Орост тэр үед хасагуудыг "киргиз-кайсак" (хиргис хасаг), хиргисийг "кара-киргиз" (хар хиргис) гэж нэрийдэж байлаа. 1910 онд нүүрсний уурхай нээгдэж уурхайчин оросууд иржээ. 1916 онд оросын эсрэг 2000 хүний амь үрсэн бослого гарч нухчин дарагдаж Шиньжян, одоогийн Кызылсу ӨЗТ рүү нэлээн дайжсан.

Зөвлөлт Хиргис[засварлах | edit source]

Зөвлөлт Холбоот Улс байгуулагдаад 1924 онд Хар хиргисийн өөртөө засах мужийг байгуулжээ. 1926 оноос Оросын дотор автономит улс, 1936 оноос Оросоос тусгаарлаж, Зөвлөлтийн 15 ЗСБН улсын нэг болж өнөөгийн хил хязгаар зурагдаж, Фрунзег нийслэл болгожээ. 1920-иод оноос бүх нийтээр бичиг үсэгт суралцан, 1924 онд араб үсэг, 1928 онд латин, 1941 оноос кирил үсгийг тохируулан хэрэглэсэн. Оросууд хот тосгон барьж Хиргисийг нүүдлийн соёл иргэншлээс суурин болгов. 1989 онд нийслэлийн хүн амын дийлэнх нь орос, украин үндэстэн байлаа.

Тусгаар Хиргис[засварлах | edit source]

2010 оны хувьсгалын үе

ЗХУ задарсанаар Хиргис улс 1991 онд бүрэн тусгаар тогтнож, 1992 онд НҮБ-ын гишүүн болжээ. 1990 онд Ош хотод хиргис-узбек үндэстэн хоорондын мөргөлдөөн болж 300-600 хүн амь үрэгдэв. 1991 онд нийслэлийн нэрийг эргүүлэн Бишкек болгож, хиргис хэл төрийн хоёр хэлний нэг (нөгөөх нь орос хэл) болон дэвшсэн. 1993 онд үндсэн хуулиа шинэчилж, улсын нэрээ тогтжээ. Коммунизмаас ардчилсан дэглэм, зах зээлийн эдийн засагт шилжих үед бусдын адил эдийн засаг хямарсан.

1990 онд Аскар Акаев анхны ерөнхийлөгчөөр сонгогдож 2005 оны эсэргүүцлийн хөдөлгөөнөөр огцорсон бол Курманбек Бакиевыг 2010 онд Роза Отунбаевагийн удирдсан хувьсгал мөн авч чулуудав. Замбараагүй байдал үргэжилж Ош орчим зэвсэглэсэн хиргисүүд узбекуудыг хөөн устгаж, нийтдээ 893 хүн амь үрэгджээ. 2011 оны сонгуулиар Алмазбек Атамбаев ерөнхийлөгч болсон.

Улс төр[засварлах | edit source]

Хиргис улс ардчилсан дэглэм, бүгд найрамдах засагтай. 1993 онд үндсэн хууль баталж, 2010 онд шинэчилсэн. 2010 оныг хүртэл ерөнхийлөгч, түүнээс хойш парламентын эрх мэдэл давамгай болсон. Төр улсын тэргүүн нь ерөнхийлөгч байна. Ерөнхий сайд хэрэгжүүлэх байгууллага буюу засгийн газрын тэргүүн байна. 1994 онд анх хоёр танхимтай эхэлж, 2010 оноос нэг танхимтай болсон улсын хурал нь Жогорку Кенеш (Дээд Зөвлөл) юм. Үүнээс гадна шүүх байгууллага, дээд шүүх бий.

Атамбаев ерөнхийлөгч

Улсын ерөнхийлөгч эв нэгдлийг илэрхийлэгч бөгөөд 6 жил тутам сонгоно. 35-65 насны улсын хэлийг (хиргис хэл) мэддэг хүн байх ёстой. Аскар Акаев (1990-2005), Курманбек Бакиев (2005-2010), Роза Отунбаева (2010-2011), Алмазбек Атамбаев (2011-одоо) нар ажилласан.

Ерөнхий сайдыг Дээд зөвлөл тодруулж, Ерөнхийлөгч зөвшөөрснөөр сонгоно. Ерөнхий сайд сайд нарын багаа бүрдүүлдэг ба 1991 оноос хойш 17 хүн энэ албыг хашжээ. Сүүлд 2015 онд Темир Сариев томилогдов.

Улсын хурал Жогорку Кенеш (Дээд зөвлөл) 120 суудалтай. Намын хувь тэнцүүлэх сонгуулийн аргаар 5 жил тутам сонгодог. Өнгөрсөн 2010 оны 10-р сарын 10-ны сонгуулиар Дээд зөвлөлийн гишүүд таван намаас тэнцүүхэн тоогоор сонгогдсон. Үүнд:

  • «Ата-Журт» (Эх Орон) - 28 суудал
  • «Социал-Демократ» (Нийгмийн Ардчилсан) - 26 суудал
  • «Ар-Намыс» (Нэр Төр) - 25 суудал
  • «Республика» (Бүгд Найрамдах) - 23 суудал
  • «Ата-Мекен» (Эх Нутаг) - 18 суудал.

Орон нутаг[засварлах | edit source]

Хиргис улс төрийн нэгдмэл байгууламжтай. Төрийн хуулиар орон нутгийг захирдаг. Гурван түвшинд 9 нэгжээр задална. Эхлээд бүхэл орон 7 муж (область), улсын ач холбогдолтой 2 хот (город республиканского подчинения) буюу есөн нутаг болно.

Бишкек хот дотроо 4 дүүрэгтэй. Муж дотроо район (хошуу, 40 бий) , мужийн харьяа хот (13 бий) болж задарна.

Есөн нутаг: 1-Бишкек хот, 2-Баткен, 3-Чүй, 4-Жалал-Абад, 5-Нарын, 6-Ош, 7-Талас, 8-Иссык-Куль, 9-Ош хот
Нэгж
(нэр, зүйл)
Районы
тоо
Талбай[6]
(км²)
Хүн ам
(2010)[7]
1 Бишкек хот 4 дүүрэг 170 км² 859,800
2 Ош хот - 18,5 км² 255,800
3 Баткен муж 3+ 3 хот 17,000 км² 441,100
4 Жалалабат муж 8 33,700 км² 1,036,700
5 Ысыккөл муж 5 + 2 хот 43,100 км² 444,500
6 Нарын муж 5 45,200 км² 262,100
7 Ош муж 7 29,200 км² 1,130,900
8 Талас муж 4 11,400 км² 231,800
9 Чүй муж 8 +1 хот 20,200 км² 814,900
Есөн нутаг 50 нутаг 199,988.5 км² 5,477,600

Цэрэг зэвсэг[засварлах | edit source]

2002 он. Хиргисийн Аскар Акаев - Америкийн Жорж Бушийн уулзалт

Киргиз улсын зэвсэгт хүчин хуурай замын, агаарын, дотоодын, хилийн, хүндэт харуулын гэж салбарладаг. Цэргийн албан хаагчийн тоо 15,500.

Зөвлөлт, Орост үйлдвэрлэсэн зэвсэг техниктэй. Жишээлбэл Т-72 танк — 150 ширхэг, БТР-60 хуягт — 53, БМ-21 пуужин харвагч машин — 15 байна. Агаарын цэргийн хүч сул, орхигдсон. Терроризмын эсрэг Альфа хэмээх тусгай анги нэгтгэл байдаг.

Гадаад харилцаа[засварлах | edit source]

Кыргызстан НҮБ, ТУХН, ДХБ-ын гишүүн орон. 2001–2014 оны хооронд Америкийн цэргийн баазыг нутагтаа байлгасан.

Аж байдал[засварлах | edit source]

Эдийн засаг[засварлах | edit source]

Ошийн хүнсний зах

2013 онд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний хэмжээ 13.47 тэрбум ам.доллар байсан. Нэг хүнд 2,452 $ ноогдоно. Хөршүүдийг бодвол эд мөнгө муутай орон. Мөнгөний нэгж нь сом. Хиргис улсын төв банк мөнгөний бодлого явуулдаг.

Хөдөө аж ахуй уламжлалт салбар. Ноос, мах, сүүн бүтээгдэхүүн гээд малын ашиг шим хүртэнэ. Улаан буудай, чихрийн нишингэ, төмс, хөвөн, тамхи, хүнсний ногоо, жимс тариалдаг.

Газрын тос, шатдаг хийн их нөөцтэй. Канадын Сентерра Гоулд компани Кумтөрийн алтны уурхайг ажиллуулж байгаа. Уулархаг нутгаа түшиглэж усан цахилгаан станц хөгжүүлсэн. Эрчим хүч экспортолдог.

Арабын Нэгдсэн Эмирт Улс Хятад улс Орос улс Хасаг улс Узбек улс

Хасаг улс Орос улс Хятад улс

Хиргисийн Аэробус-А320

Зам тээвэр[засварлах | edit source]

Хиргис уулархаг орон учраас зам харгуйн сүлжээ бага. 50 нисэх буудал байна. Томоохноос нь хэлвэл Бишкекийн Манас олон улсын нисэх буудал, Ошийн нисэх буудал. Өргөн цариг бүхий 370 км төмөр зам байна. Салангид хоёр хэсэг байгаагаас хойд нутгийн Бишкек нь Ташкент, Алматытай холбогддог бол өмнөд нутгийн Ош нь Узбекийн хоттой холбогдоно.

34000 км авто замтайн 22600 км нь цардмал. Саяхан АХБ-ны дэмжлэгтэйгээр Бишкек—Ошийн зам ашиглалтад орсон.

Өв соёл[засварлах | edit source]

Ошийн улсын их сургууль

Боловсрол[засварлах | edit source]

Хиргист хүүхэд 7 насандаа сургуульд орно. Бага боловсролын 4 жил (заавал), дунд боловсролын 5 жил (заавал), бүрэн дунд боловсролын 2-3 жил (сонгох) байна. Бичиг үсэг тайлагдалтын хувь - 98.7 хувь. Улсын хэмжээнд 300 гаруй дунд сургууль 55 их, дээд сургууль байна. Үүнд:

Баяр ёслол[засварлах | edit source]

Баяр ёслолын өдрүүд:

Соёл[засварлах | edit source]

Харголын хөгжимчид

Хиргис үндэстний соёл энэ орны онцлог байна. 3 сарын 21-нд уламжлалт шинэ жилийн баяр буюу Наурузыг тэмдэглэдэг.

Комуз хөгжмөө тоглон Манас туулийг хайлсаар ирсэн. Манас туйлын ам дамжин ирсэн 60 өөр янз үг байна. Хамгийн урт нь 500 мянган мөр шүлгээс бүтэх ба Грекийн Илиад, Одиссей, Энэтхэгийн Махабхаратагаас хэд дахин урт байх юм.

Хивс, ширдэг, ханын даавуу нэхэх, эсгий урлалын баялаг өвтэй.

Аялал жуулчлал[засварлах | edit source]

Үзэсгэлэнт Иссык нуурыг жуулчид зорьсоор байна. Жилд саяаас олон хүн очдог. Нуурын хойд эргээр амралтын газрууд Чолпон-Ата хот орчмын эрэг газар төвлөрдөг. Хиргист мөн ууланд авирч, цанаар гулгаж, бүргэдийн ан хийж болно.

Эх сурвалж[засварлах | edit source]

  1. Закон «О государственном языке Кыргызской Республики». Институт проблем информационного права. the original on 2011-08-22-с архивлагдсан. 2010-06-10-д хандсан.
  2. Александр Шустов (11 мая 2010). Кыргызстан: русский язык как заложник «революции». Materik.ru. the original on 2011-08-22-с архивлагдсан. 2010-06-10-д хандсан.
  3. Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). "World Population Prospects, Table A.1" (PDF). Retrieved on 2009-03-12.
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 Kyrgyzstan. International Monetary Fund. 2011-04-30-д хандсан.
  5. Human Development Report 2009: Kyrgyzstan. The United Nations. 2009-10-18-д хандсан.
  6. "Territories, number, density of population and territorial units by economic and administrative regions of Azerbaijan Republic", The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan.
  7. Einwohnerzahlen vom 1. Januar 2010 (Berechnung)

Гадаад холбоос[засварлах | edit source]

Викимедиа зургийн сан:
«Хиргис улс»