Найралт Төв хаан

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Найралт Төв хаан
Чин улсын эзэн хаан
Хятадын эзэн хаан
Монголын их хаан
Portrait of the Yongzheng Emperor in Court Dress.jpg
Хаанчлал 1722 оны 12 сарын 27- 1735 оны 10 сарын 8
Хаан суусан 1722
Бүтэн нэр Манж: Айсин Гиоро хала и Инжэн
Айшин Жуэло Инжэн 愛新覺羅胤禛
Төрсөн огноо 1678 оны 12 сарын 13
Төрсөн газар Хориотой хот
Өнгөрсөн огноо 1735 оны 10 сарын 8
Өнгөрсөн газар Хориотой хот
Оршуулсан Тайлин, Чин улсын баруун бунхан
Өмнөх хаан Энх Амгалан хаан
Удаах хаан Тэнгэр тэтгэгч хаан
Их хатан Сяожинсиан
Сяошэнсиан
Хааны овог Айсин Гиоро
Эцэг Энх Амгалан хаан
Эх Сяогонрэн хатан хаан
Өргөсөн нэр Чин Шизун
清世宗清世宗
Эриний нэр Манж:Хувалясун Тоб хуанди
Хятад:Юнжэн(1723-1736)雍正
Монгол:Найралт Төв хаан

Чин улсын тавдугаар хаан нь Найралт төв байлаа. 1678 онд төрж, 1722 онд 44 насандаа эцэг Энх амгалангийн орыг залгаж 1735 он болтол 13 жил төр барин 57 насалж хүү Тэнгэр тэтгэгчид өвлүүлсэн. Айсингиоро овогтой, төрсөн нэр нь Инжэн. Энх амгалан хааны насанд хүрсэн дөрөвдүгээр агь, манжийн Уяа овогт Шяогунрэнь хатны ахмад хүү байв.

Найралт төвийн үед Чингийн төр тогтвортой байв. Дайн хийж, авлигыг даран, улсын санхүүг шинэчлэж байжээ.

Бага залуу нас[засварлах | edit source]

Инжэн анхандаа Дэфэй гэж байгаад хожим Шяогунрэнь хэмээгдсэн манжийн Уяа овгийн хатны ахмад хүү бөгөөд Энх амгалан хааны насанд хүрсэн дөрөвдүгээр хүү нь байв. Бага наснаасаа эрдэм номд суралцаж, ордны гадаад ертөнцтэй танилцан өсчээ. 1689 онд түүнд бэйл хэргэм олсон. Инжэн манжийн Шулуун улаан хошууны даргачаар томилогдож, Зүүнгарын Галдантай хоёр дахиа тулахад эцэг хааны хамт мордож байв. Мөн онд хоёрдугаар зэргийн агь болсон.

1704 оны их үерээр сүйдсэн ардад туслахаар 13-р агийн хамт явж байв. Дараа нь улсын санхүү хэцүүдэх үед баян өмнөд нутгийн санг хариуцан ажиллажээ. 1709 онд нэгдүгээр зэргийн Юн агь хэмээгдэв.

Тэмцэл[засварлах | edit source]

1712 онд Энх амгалан хаан 2-р агь Инрэнийг угсаа залгах тайзаас огцруулж, оронд нь хэн нэгнийг сонгосонгүй. Үүнээс тайзын төлөө Инжи, Инжэн, Инши, Инти (гурав, дөрөв, найм, арван дөрөвдүгээр агь) нар өрсөлдөв. Иншиг хятадууд дэмжиж байсан ч Энх амгалан хаан таалаагүй бол Инрэний дэмжлэгийг авсан Инжэн ноёдын хангалттай дэмжлэг хүртэж чадаагүй байсан. Энх амгалан хаан 1722 онд нас барахад магадлалтай байсан 14-р агь Инти хязгаарыг тохинуулах жанжинаар өнөөгийн Шиньжян орчим байв. Тухайн үед юу болсон нь бүдэг бадаг. Инжэн хаан болохын төлөө ах дүүсээ, эцгээ хүртэл хороосон байж мэднэ.

Хаан[засварлах | edit source]

Хаан суусан өдөр нь 1722 оны 12 сарын 27 гэдэг. Найралт төв гэсэн монгол оны цолтой. Манжаар Хуалисан тоб, хятадаар Юнжөн (Yongzheng). 1723 оноос Найралт төвийн он тоолдог. Эхлээд хамтрагч 13-р агь Иншянг шоронгоос гаргаж 2, 14-р агийг гэрт нь хорьсон. 8, 10, 13-р агийг шинэ албан тушаалд тохоосон ч 8, 10-р буруудаж 1727 онд үхсэн.

Дотоодоо бүрэн цэгцэлж дуусгаад гадаад улс төрийн бодлогодоо илүү анхаарах болсон. 1727 онд хаант Оростой Хиагт хотод гэрээ байгуулснаар умард хил хязгаараа амаржуулсан. 1729 онд Фурдан жанжнаар удирдуулсан их цэргийг Зүүнгар луу илгээсэн ба 1731 онд Галданцэрэнтэй хийсэн тулалдаанд ялагджээ. Зүүнгар халхыг түйвээхэд халх Чингээс холбоо таслаагүй. Дараа нь манжууд Хөхнуур орчимд хилийг батлан чангатгах болсон.

Нас барсан нь[засварлах | edit source]

1735 онд өөрийн хүү Хунли буюу хожмийн Тэнгэр тэтгэгч хаанд хорлогдож нас баржээ.

Ураг төрөл[засварлах | edit source]

Энгийн хувцастай Найралт төв
  • Эцэг: Энх амгалан хаан (Найралт төв түүний дөрөвдүгээр хүү)
  • Эх: Манжийн Уяа овогт татвар эм (1660–1723). Хятад сурвалжид Шяогунрэнь хатан хэмээн бичигдсэн.

Хатан[засварлах | edit source]

Нэр бүхий 13 хатан лав байснаас:

  • Шяожиншянь их хатан (1681–1731). Уланара овогтой.
  • Шяошөншянь хатан (1693–1777). Ниохуру овгийн хүн. Тэнгэр тэтгэгчийн эх.
  • Дуньсу эрхэм татвар (?-1725). Хоёр хүү, гурван охин төрүүлсэн. Бүгд багадаа үрэгдсэн.
  • Чөнгү эрхэм татвар (1689–1784). Хунжоу агийн эх.

Агь[засварлах | edit source]

  • Хунхуй (1697–1704) буюу Тэнгэр тэтгэгч хааны нэхэн өргөснөөр тэргүүн зэргийн Дуань агь.
  • Хунпань (1697–1699)
  • Хунюнь (1700–1710)
  • Хунши (1704–1726)
  • Хунли (1711–1799) буюу Тэнгэр тэтгэгч хаан
  • Хунжоу (1712–1770) буюу тэргүүн зэргийн Хөгүн агь
  • Фуи (1720–1721)
  • Фухуй (1721–1728). Нэхэн өргөснөөр тэргүүн зэргийн Хуай агь.
  • Фуфэй (1723)
  • Хунянь (1733–1765). Хоёрдугаар зэргийн Гуогун агь.