Саха

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Оросын холбооны наян гурван махбодын нэг, харъяат орон
Бүгд Найрамдах Саха Улс
Саха Республиката
Республика Саха
Саха орон / Якут орон / Саха Сирэ / Якутия
Сүлд туг Сүлд тэмдэг
Сүлд туг Сүлдтэмдэг
Улс орон Орос Орос (ОХУ)
Холбооны тойрог Алс дорнодын ХТ
Эдийн засгийн бүс Алс дорнодын ЭЗБ
Засаг захиргааны нэгж бүгд найрамдах улс
Нийслэл Якутск
Нутгийн хуваарь 36 нутаг = 2 хот + 34 улус
Газар нутаг 3,083,523 км² (1-р том)
Хүн ам (2013) 955,580 хүн (58-р олон)
Нягт сийрэг 0.31 хүн/км² (81-р шигүү)
Сахагийн ард түмэн
Саха орныхон
Сахагийнхан (2010)
Саха ястан (48.7 %)
Орос үндэстэн (36.9 %)
Хамниган ястан (2.2 %)
Албан хэл бичиг Орос, Саха
Ерөнхийлөгч Егор Борисов
Хууль тогтоох газар «Ил Түмэн» (Улсын хурал)
Түүхэн он цаг 1922-04-27 — ЗСБНАЯУ
1991–1992 — БНСахУ
Цагийн бүс НЗНЦ +10, +11, +12
Шуудан хаяг 677000–678999
Нутгийн томъёо 14 / 98 / RU-SA
Цахим газар sakha.gov.ru
 (орос.)  (саха.)  (англ.)
Sakha Yakutia rep.png
Якутчуудын нүүдэл

Бүгд Найрамдах Саха Улс, бас Якут гэдгээр мэддэг нь (орос. Республика Саха болон Якутия; якут. Саха Республиката, "саха" гэдэг нь «зах» (бур. «заха») гэх утга байж магадгүй) — Оросын Холбооны Улсын холбооны этгээд болоод бүгд найрамдах улс. Алс Дорнодын Холбооны тойрог болон Алс Дорнодын эдийн засгийн бүст багтана. Нийслэл - Якутск.

3,103,200 км2 дэвсгэр нутагтай Саха өдгөө Орост болон дэлхийд хамгийн том засаг захиргааны нэгж гэдгээрээ онцгойрно. 2010 оны тооллогоор хүн амын тоо - 958,528[1]. Үүнээс 49% (466,492) нь Якутууд, 37.8% нь Оросууд аж. Орос хэлнээс гадна Якут хэл албан ёсоор хэрэглэгдэнэ.

ЗХУ-ын ЗСБНХОУ-ын бүрэлдэхүүнд 1922 онд "Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Автономит Якут Улс" байгуулагдаж байв. ЗХУ-ын бутралаар Оросын Холбооны Улс тусгаар тогтноход зэрэг дээшилж 1991 онд одоогийн байр суурь, нэрээ олжээ.

Засаг захиргааны хуваарь[засварлах]

Одоогийн байдлаар Сахагийн нутаг дэвсгэр дээд түвшинд 32 улс (якут. улууhа; орос. район ба улус), 2 хотын дүүрэг (Якутск, Жатай хоёрын) бүгд 34 нэгжид, удаах түвшинд хот хөдөөгийн бүгд 365 суманд (якут. нэһилиэк) хуваагдаж байна.

Ястад[засварлах]

Олон хэлт ястныг багтаадаг Орос улсад харъяалагддаг тул Сахад бас олон ястан суурьшжээ. Оросууд шилжин суурьшсаар 1989 он гэхэд нийт хүн амын 50.3%-ийг эзлэж байв. 1991 оноос Якутын зэрэг дээшилснээр үлэмжхэн Оросууд бусад газарт шилжиж эзлэх хувь нь буурчээ. 2010 оны байдлаар Якут (Саха) ястан 49,9%-ийг, Орос ястан 37.8%-ийг эзлэж байна.

Ястны нэр 1939[2] 1959[3] 1970[4] 1979[5] 1989[6] 2002[7] 2010[8]
Якут (Саха) 233 273 (56,5 %) 226 053 (46,4 %) 285 749 (43,0 %) 313 917 (36,9 %) 365 236 (33,4 %) 432 290 (45,5 %) 466 492 (49,9 %)
Орос 146 741 (35,5 %) 215 328 (44,2 %) 314 308 (47,3 %) 429 588 (50,4 %) 550 263 (50,3 %) 390 671 (41,1 %) 353 649 (37,8 %)
Эвэнх 10 432 (2,5 %) 9505 (2,0 %) 9097 (1,4 %) 11 584 (1,4 %) 14 428 (1,3 %) 18 232 (1,9 %) 21 008 (2,2 %)
Украйн 4229 (1,0 %) 12 182 (2,5 %) 20 253 (3,0 %) 46 326 (5,4 %) 77 114 (7,0 %) 34 633 (3,65 %) 20 341 (2,2 %)
Эвэн 3133 (0,8 %) 3537 (0,7 %) 6471 (1,0 %) 5763 (0,7 %) 8668 (0,8 %) 11 657 (1,2 %) 15 071 (1,6 %)
Татар 4420 (1,1 %) 5172 (1,1 %) 7678 (1,2 %) 10 976 (1,3 %) 17 478 (1,6 %) 10 768 (1,1 %) 8122 (0,9 %)

2010 оны хүн амын тооллогоор Буриад (ОХУ-ын иргэн) гэж 0.8% буюу 7,011 хүн, 2002 оны тооллогоор Монгол (Монгол Улсын иргэн байж мэднэ) гэж 46 хүн тус тус бүртгэгджээ.

Зүүлт[засварлах]

Агуулахад байгаа «Саха» зургийн цомог