Хаумеа

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Хаумеа
2003EL61art.jpg
Хаумеа ба түүний дагуулуудын зураачийн дүрслэл
Нээлт
Нээсэн хүн Браун болон бусад; Ортиз болон бусад (аль нь ч албан ёсны бус)
Нээсэн огноо 2004 оын 12 сарын 28 (Браун болон бусад); 2005 оны 7 сар (Ортиз болон бусад)
Нэршил
БГТ нэршил (136108) Haumea
Өөр нэр 2003 EL61
Бага гаригийн
ангилал
одой гариг, плутойд, TNO(хасагдсан кубевано)[1][2]
тав дахь түвшний 12:7 резонанс[3]
Эрин 2008-11-30 (юлианы өдөр 2454800.5)
Апоцентр 7,710 Гм
51.544 а.н.
Перицентр 5,194 Гм
34.721 а.н.
Их хагас тэнхлэг 6,452 Гм
43.132 а.н.
Эксентриситет 0.195 01
Орбитийн үе 103 468 өдөр (283.28 жил)
Дундаж орбитийн хурд 4.484 км/с
Дундаж гажилт 202.67°
Хазайлт 28.22°
Өгсөгч уулзварын уртраг 121.10°
Перицентрийн аргумент 239.18°
Дагуул 2
Физик шинж чанар
Хэмжээсүүд ≈1,960 × 1,518 × 996 км (Кек)[5]
(≈1,436 км (диаметр))
1,150 +250−100 км (диаметр) (Спитцер)[6]
Гадаргын талбай ≈2X107 км2
Масс (4.006 ± 0.040)X1021 кг[7]
Дундаж нягтшил 2.6–3.3 г/см³[5]
Экваторын гадаргын гравитацын хүч 0.44 м/с²
Сансрын хоёрдугаар хурд 0.84 км/с
Экватор дахь
эргэх үе
0.163 146 ± 0.000 004 өдөр
(3.915 5 ± 0.000 1 цаг)[8]
Албедо 0.7 ± 0.1[5]
0.84 +0.1−0.2[6]
Температур <50 K[9]
Спектрал төрөл ?
Үзэгдэх гэрэлтэлт 17.3 (эсрэг)[10][11]
Абсолют гэрэлтэлт (H) 0.17[4]

Хаумеа, албан ёсоор (136108) Хаумеа нь Кюперийн бүс дахь одой гариг юм. Масс нь дэлхийн вангийн массын гуравны нэгтэй тэнцүү. Хаумеаг АНУКалифорны техникийн институтын Майкл Брауны тэргүүлсэн баг Паломар одон орон судалгааны төвд 2004 онд, Испанид Хосе Луис Ортиз Мореногийн тэргүүлсэн баг Сьерра Невада одон орон судалгааны төвд 2005 онд нээжээ (энэ нь тодорхой бус). 2008 оны 9 сарын 17-нд Олон Улсын Одон Орны Холбоо түүнийг одой гариг болгон ангилжээ. Нэр нь Хавайн төрөлтийн бурхны нэр юм.

Хаумеагийн хэлбэрт шууд ажиглалт хийгээгүй байгаа ч, гэрлийн муруйгаар нь тооцоо хийхэд эллипсойд хэлбэртэй (Хамгийн урт эргэлтийн тэнхлэг нь хамгийн багаасаа хоёр дахин их) хэмээн таамаг дэвшүүлж байгаа. Харин татах хүч нь гидростатик тэнцвэр тогтоход хүрэлцэхүйц хэмжээнд хүрсэн хэмээн үзэж байгаа тул одой гаригийн тодорхойлолтод нийцэж буй. Энэ хэлбэр болон маш хурдтай эргэлт, өндөр нягт, өндөр албедо (кристалл хэлбэртэй усны мөснөөс) зэрэг нь том мөргөлдөөний үр дүнд бий болсон гэж үзэж байгаа.

Ишлэл[засварлах]

  1. Minor Planet Electronic Circular 2009-A63 : Distant Minor Planets (2009 JAN. 29.0 TT) (2006 provisional Cubewano listing). Minor Planet Center (2009-01-13). 2009-02-03-д хандсан.
  2. Marc W. Buie (2008-06-25). Orbit Fit and Astrometric record for 136108. Southwest Research Institute (Space Science Department). 2008-10-02-д хандсан.
  3. D. Ragozzine; M. E. Brown (2007-09-04). "Candidate Members and Age Estimate of the Family of Kuiper Belt Object Загвар:Mp". The Astronomical Journal 134 (6): 2160–2167. DOI:10.1086/522334. Retrieved on 2008-09-19.
  4. 4.0 4.1 Jet Propulsion Laboratory Small-Body Database Browser: 136108 Haumea ((Загвар:Mp). NASA's Jet Propulsion Laboratory (2008-05-10 last obs). 2008-06-11-д хандсан.
  5. 5.0 5.1 5.2 D. L. Rabinowitz, K. M. Barkume, M. E. Brown, H. G. Roe, M. Schwartz, S. W. Tourtellotte, C. A. Trujillo (2006). "Photometric Observations Constraining the Size, Shape, and Albedo of Загвар:Mp, a Rapidly Rotating, Pluto-Sized Object in the Kuiper Belt" (preprint on arXiv). The Astrophysical Journal 639 (2): 1238–1251. DOI:10.1086/499575.
  6. 6.0 6.1 John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, Dale Cruikshank, John Spencer, David Trilling, Jean-Luc Margot (2007-02-20). Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope. University of Arizona, Lowell Observatory, California Institute of Technology, NASA Ames Research Center, Southwest Research Institute, Cornell University. 2008-07-27-д хандсан.
  7. Ragozzine, D.; Brown, M.E. (2009). "Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea = 2003 EL61". The Astronomical Journal.
  8. Pedro Lacerda, David Jewitt and Nuno Peixinho (2008-04-02). "High-Precision Photometry of Extreme KBO 2003 EL61". The Astronomical Journal 135: 1749–1756. DOI:10.1088/0004-6256/135/5/1749. Retrieved on 2008-09-22.
  9. Chadwick A. Trujillo, Michael E. Brown, Kristina Barkume, Emily Shaller, David L. Rabinowitz (February 2007). "The Surface of Загвар:Mp in the Near Infrared" (preprint). The Astrophysical Journal 655: 1172–1178. DOI:10.1086/509861.
  10. AstDys (136108) Haumea Ephemerides. Department of Mathematics, University of Pisa, Italy. 2009-03-19-д хандсан.
  11. HORIZONS Web-Interface. NASA Jet Propulsion Laboratory Solar System Dynamics. 2008-07-02-д хандсан.

Гадаад холбоос[засварлах]