Хорват

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Бүгд Найрамдах Хорват Улс
ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠬᠤ ᠾᠣᠷᠸᠠᠲ᠋ ᠤᠯᠤᠰ
Republika Hrvatska (хорват)
тусгаар тогтносон орон, бүрэн эрхт улс
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Төрийн дууллын нэр:
хор. "Lijepa naša domovino"
(Манай сайхан орон)
Европ, Европын холбооны газрын зурагт Хорват улаанаар
Европ, Европын холбооны газрын зурагт Хорват улаанаар
Нийслэл Coat of arms of Zagreb.svg Загреб
Том хот Загреб, Сплит
Албан хэл хорват хэл
Ард түмэн 
(2011 он)
Хорватын ард түмэн →
90.4% – хорват үндэстэн
   4.4% – серб үндэстэн
   5.2% – бусад/мэдүүлээгүй
 -  Нутгийн олон Хорватынхан
(Хорват улсынхан)
Төр засаг Ардчилсан дэглэм, нэгдмэл
байгууламж
, парламентын
бүгд найрамдах засагтай
 -  Ерөнхийлөгч Иво Йосипович (2010)
 -  Ерөнхий сайд Зоран Миланович (2011)
Улсын хурал хор. "Sabor" («Хурал»)
Түүхэн үйл явдал
 -  VIII зуун Улс үүсэн байгуулагдсан 
 -  1918-12-04 Серб, Словентай нэгдсэн 
 -  1991-10-08 Югославаас тусгаарласан 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 56,594 км2 (126th)
 -  Гадаргын ус (%) 1.09 хувь
Хүн ам
 -  Тооллого (2011) 4,284,889 [1] 
 -  Нягт сийрэг 75.8 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $79.530 тэрбум[2] 
 -  Нэг хүнд $18,066[2] (65)
ДНБ (Нэрлэсэн) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $60.109 тэрбум[2] 
 -  Нэг хүнд $13,654[2] 
ОТББИ (2012) 30.5[2] (дунд
ХХИ (2013) 0.805[3] (маш сайн) (47)
Мөнгөний нэгж Хорватын куна (HRK)
Цагийн бүс ТЕЦ (НЗНЦ+1)
 -  Зуны цаг ТЕЗЦ (НЗНЦ+2)
Утас, домэйн +385 / .hr1
Нэр томъёо HR, HRV / БНХорУ
1Европын холбооны гишүүн тул .eu-г бас хэрэглэнэ.
Тийн ялгал
нэрлэх Хорват
хорва́т
ᠾᠣᠷᠸᠠᠲ᠋ [4]
(х)орват
харьяалах Хорватын ᠾᠣᠷᠸᠠᠲ᠋ ᠤᠨ
өгөх орших Хорватад ᠾᠣᠷᠸᠠᠲ᠋ ᠲᠤ
заах Хорватыг ᠾᠣᠷᠸᠠᠲ᠋ ᠢ
гарах Хорватаас ᠾᠣᠷᠸᠠᠲ᠋ ᠠᠴᠠ
үйлдэх Хорватаар ᠾᠣᠷᠸᠠᠲ᠋ ᠶᠢᠠᠷ
хамтрах Хорваттай ᠾᠣᠷᠸᠠᠲ᠋ ᠲᠠᠢ
чиглэх Хорват уруу ᠾᠣᠷᠸᠠᠲ᠋ ᠤᠷᠤᠭᠤ

Хорватын Бүгд Найрамдах Улс (хор. Republika Hrvatska) буюу Хорват нь Зүүн Европын Балканы хойгт орших бүгд найрамдах улс юм. Баруун талаараа Словен, хойд талаараа Унгар, зүүн талаараа Босни ба Херцеговина, Серби улсуудтай хиллэнэ. Өмнө талд нь Адриатын тэнгис орших бөгөөд Дубровник нь зүүн талаараа Монтенегротой хиллэдэг. Нийслэл нь Загреб.

1991 онд Югославын бүрэлдэхүүнээс гарч тусгаар тогтнолоо зарласан улс юм.

Түүх[засварлах]

Гол өгүүлэл: Хорватын түүх

7-р зуунд хорватууд одоогийн нутагтаа суурьшжээ. Тэр үеэс 2 гүнлиг оршин тогтнож байсан юм. 9-р зуунд хойд, баруун талаасаа Франк, өмнө, зүүн талаараа Византын довтолгоонд өртөх болсон бөгөөд Их Карлын аян дайнаар нэг хэсэг Франкийн эзэнт гүрний бүрэлдэхүүнд орж, католик шашинг хүлээн авсан байна. Тус улсын анхны хаан Томислав I Хорватыг нэгтгэж, хаант улс болгосон юм. Хорватын хаант улс нь 2 зууны турш тусгаар тогтнолоо хадгалан оршин тогтнож, Петар Крешимир IV, Звонимир хаадын үед хөгжил цэцэглэлтийн оргилдоо хүрч байжээ.

1102 онд Хорват, Далматийн хаан ширээнд Унгарын хаан Ласло I заларч, Хорват нь Унгарын холбоонд нэгдэв.

1526 онд Хорватын парламент Хабсбургийн удмын Фердинандыг хаан ширээнд өргөмжилсөн. Харин Адриатын тэнгисийн эрэгт орших Далмати нь 10-р зууны сүүлээс Венецийн бүгд найрамдах улсын харьяанд байж, 1815 онд Венийн хэлэлцээрээр Австрийн эзэнт гүрэнд нэгтгэгдсэн байна.

1918 онд дэлхийн нэгдүгээр дайнд ялагдсан Австри-Унгарын эзэнт гүрэн унахад бүрэлдэхүүнээс нь гарсан Хорват өмнөд Славын үндэстнүүдийн холбоо байгуулах гэсэн Сербийн хаант улсын саналыг хүлээн авч Серби-Хорват-Словений хаант улс байгуулагдсан бөгөөд 1929 онд улсынхаа нэрийг Югослав болгон өөрчилжээ. Гэвч төрийн эрхийг Сербүүд атгаж байгаад эгдүүцсэн Хорватууд тэмцсээр 1939 онд автономит эрхтэй болсон байна. Гэхдээ үүнд ханалгүй, Анте Павеличаар удирдуулсан үндсэрхэг үзэлтнүүдийн байгууллага болох Усташи байгуулагдаж, 1941 онд Нацист Герман тус улсад халдан ороход тэдний талд орж, Хорват, Далмати, Славони, мөн Войводина, Босни Герцоговины нэг хэсгийг багтаасан Хорватын тусгаар улс гэгчийг байгуулсан байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа социалист дэглэмтэй болсон Югослав нь удирдагч Иосиф Броз Титогийн тэнцвэртэй удирдлагын үрээр хэлбэрээ хадгалж байсан ч түүнийг нас барсны дараа 1980-аад онд хорватуудын үндэсний үзэл эргэж сэргэв.

1990 онд Югослав улс олон намын системд шилжиж, анхны чөлөөт ардилчсан сонгууль явуулахад Хорватыг Югославаас тусгаарлах бодлого баримталдаг Степан Месичийн удирдсан нам Хорватын төрийн эрхэнд гарч, тусгаар тогтнох үйл явц эхлэв.

1991 оны 6 сарын 19-нд тусгаар тогтнох талаар бүх ард түмний санал хураалт явуулж, ард түмний 78% нь дэмжсэн тул 6 сарын 25-нд тусгаар тогтнолоо зарласан байна.

Хорватад сербүүд олноор оршин суудаг тул Югославын тал Сербийн Крайны автономит тойрог дахь сербүүдээ хамгаалах нэрээр Хорватын нутагт халдаж, Хорватын тусгаар тогтнолын дайн эхэлсэн билээ. 1995 онд дайн тус улсын ялалтаар өндөрлөсөн байна.

Зүүлт, тайлбар[засварлах]

  1. "Population by Age and Sex, by Settlements, 2011 Census".
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 "Croatia". International Monetary Fund.
  3. Human Development Report 2011. United Nations (2011).
  4. а) Содбилэгийн найруулсан монгол-англи-хятад толиос үзвэл Хятадад монголоор ᠬᠷᠣᠲᠶᠢ ᠠ᠌ (хродий-а) гэж бичиж байгаа.
    б) "Chrome" үйлдлийн системд худам монгол бичгийн MVS, FVS команд ажиллагаагүй болчихоод буруу харагдаж байгааг анхаараарай.

Гадаад холбоос[засварлах]

Commons
Викимедиа дуу дүрсний сан: Хорват улс