Цагаан тугалга

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Цагаан тугалга (Sn)
Атомын дугаар 50
Атом масс 118,710 г/моль
Өнгө Мөнгөлөг гялтганасан саарал
Электрон байгуулалт [Kr] 5s2 5p2 4d10
Бүрхүүл дэх
электроны тоо
2, 8, 18, 18, 4
Физик шинж чанар
Бодисын төлөв Хатуу
Нягт 5,769 г/см3 (20 °C) (α-Цагаан тугалга)

7,265 г/см3 (20 °C) (β-Цагаан тугалга) г/см³

Хайлах температур (231,93 °C), 505,08 K
Буцлах температур (2620 °C), 2893 K
Хайлалтын хувийн дулаан 7,03 кЖ/моль
Ууршилтын хувийн дулаан 290 кЖ/моль
Дулаан багтаамж 27.112 кЖ/(моль·K)
Атомын шинж чанар
Оронт торны бүтэц
(Сингони)
Тетрагонал
Исэлдэлтийн зэрэг 4, 2, -4
Ионжих энерги
(эхний электроноор)
708,6 кЖ/моль
Атомын радиус 140 пм
Ковалентийн радиус 139 ± 4 пм

Химийн цэвэр цагаан тугалга нь мөнгөн цагаан өнгөтэй хялбар хайлдаг, хялбар исэлддэггүй бөгөөд давтагддаг металл юм. Цагаан тугалга нь усанд уусдаггүй ба хүчлүүдтэй химийн урвалд бараг ордоггүй юм. Зөвхөн хүчтэй хүхрийн хүчилд удаан халаах юм бол тэр нь уусч, хүхрийн хүчлийн цагаан тугалгыг үүсгэнэ. Цагаан тугалга нь исэлддэггүй учраас бусад төмөрлөгүүдийг бүрж зэврэхээс хамгаална. Байгаль дээр цагаан тугалга нь цэвэр байдлаар тохиолдохгүй, зөвхөн бусад элементүүдтэй нийлсэн химийн нэгдэл байдлаар тохиолдох ба ялангуяа хүчилтөрөгчтэй нэгдсэн давхар исэл маягаар тохиолдоно. Энэ эрдсийг цагаан тугалгын чулуу /касситерит/ гэх буюу энэ нь металл цагаан тугалгыг гаргаж авах гол түүхий эд нь болдог байна. Цагаан тугалга нь зэс, цайр, хар тугалга, магни, висмут, кадми зэрэг бусад металлуудтай нэгдэж янз бүрийн хайлшийг үүсгэнэ. Хайлшинд цагаан тугалгыг нэмэхэд тэр хайлшийн хайлах цэг нь буурах ба сайн чанарын болдог учраас тэдгээрийг үйлдвэрт өргөн хэрэглэх бололцоотой болдог юм. Цагаан тугалгыг цахилгаан үйлдвэрт хэрэглэхдээ конденсатор хийхэд хэрэглэх тугалган цаас хийнэ. Хүнсний үйлдвэрт тугалаган цаасаар хүнсний бүтээгдэхүүн цай зэргийг чийгээс хамгаалахын тул ороож боодог, шаазан ваарын үйлдвэрт цагаан тугалгаар будаг, паалан зэргийг хийдэг.