Цайр

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Цайр (Zn)
Атомын дугаар 30
Атом масс 65.409(4)  г/моль
Өнгө Хөх туяатай цайвар саарал
Электрон байгуулалт [Ar] 3d10) 4s2)
Бүрхүүл дэх
электроны тоо
2, 8, 18, 2
Физик шинж чанар
Бодисын төлөв Хатуу
Нягт (20 °C) 7.14 г/см³
Хайлах температур (419.53 °C, 787.15 °F) 692.68 K
Буцлах температур (907 °C, 1665 °F) 1180   K
Хайлалтын хувийн дулаан 7.32   кЖ/моль
Ууршилтын хувийн дулаан 123.6   кЖ/моль
Дулаан багтаамж (25 °C) 25.390 кЖ/(моль·K)
Атомын шинж чанар
Оронт торны бүтэц
(Сингони)
Гексагональ
Исэлдэлтийн зэрэг 2
Ионжих энерги
(эхний электроноор)
906.4 кЖ/моль
Атомын радиус 135 пм
Ковалентийн радиус 131 пм

Цайр нь (Zink гэсэн [[boov үгнээс гаралтай) химийн элементийн үелэх системд Zn гэж тэмдэглэгддэг, атомын дугаар нь 30 болох химийн элемент юм. Цайрын үүрэг: - 100гаруй энзимүүдийн найрлаганд орж, 300 орчим энзимийг дэмжинэ. - Өсөлтийн гормон дэмжих - Дархлаа дэмжих - Инсилуныг идэвхжүүлэх - Мэдрэхүй-амтлах, үнэрлэх, харах - Уураг ДНХ-н нийлэгжилт - Арьсны нөхөн сэргэлтэнд

Цайраар баялаг хүнсний бүтээгдэхүүн

- Далайн байцаа, далайн гаралтай бүхий л бүтээгдэхүүн - Тахианы элэг, гахайн мах, үхрийн мах, мах махан бүтээгдэхүүн - Бяслаг, тараг, сүү, айраг, сүү сүүн бүтээгдэхүүн, шош

“Цайр”

Эртний металлургичид эрдэс галмей (смитсонит ZnCO3)-ийг зэс, нүүрстэй халаахад өнгөөрөө алтыг санагдуулам хэсэг үүснэ. (Үүнээс үүдэн зэс, цайрын хайлшийг гууль гэж нэрлэх болжээ.) Эрт үеэс мэдэгдэж байсан 7-н металлын тоонд цайр ордоггүй. Учир нь түүнийг цэвэр байдалтайгаар гарган авах boov боломжгүй байсан. Галмейг boovtoi зэсгүйгээр нүүрстэй шатаахад цагаан нунтаг ZnO нь агаарт хүчилтөрөгчтэй харилцан үйлчлэлцэх явцад Цайр үүсч байжээ. Хүмүүс шинэ эриний эхэнд л цайрыг халааж үүссэн уурыг шавар саванд хөргөн шингэн болгодог. Энэ үед технологи нэлээн нарийн төвөгтэй байлаа. Химийн утга учрыг хүмүүс сайн мэдээгүй учир Х зуун гэхэд цайрыг бэлтгэх нь нууц хэвээр үлджээ. Олон зуун жилийн дараа цайрын тухай дахин дурсах болсон. Алхимич Андрэйс Либавий цайрыг эртний 7-н металлд нэгдсэн 8 дахь металл гэж нэрлэсэн. “Цинк” гэдэг нэрийг Парацельс оноосон. Цайрыг хайлуулах талаар Георг Агрикол өөрийн бүтээл болох “Уулын ажил ба металлург” номондоо бичсэн. Гэвч энэ металлыг анх 1743 онд Англид анх үйлдвэрлэлд ашигласан. Тэр үеэс хойш цайрыг ялгах аргад зарчмын өөрчлөлт гараагүй. Цайр агуулсанхүдрийг шатааж үүссэн оксидыг битүү саванд нүүрстэй халаах ба үүссэн цайрын уурыг шингэн болгоно. Орчин үед цайрыг цайрын хүдрийг хүхрийн хүчлээр үйлчлүүлэхэд үүссэн цайрын сульфатын уусмалыг электролизоор гарган авдаг. Цайр нь идэвхтэй металл ба хүчлийн уусмалаас устөрөгчийг түрж гаргана. Мөн түүнчлэн идэвхи муутай металлыг давсны уусмалаас нь түрнэ. Zn+CuSO4=Cu+ZnSO4 Мөнгөлөг цагаан өнгөтэй 420 хэмд хайлж 906 хэмд буцалдаг. Агаарт цайрын оксид үүсгэнэ. Энэ нь түүнийг цаашид исэлдхээс хамгаална. Цайрын нимгэн давхаргыг теловизорын нүүр, рентген хоолойнууд дээр түрхдэг. Энэ нь зэврэлтээс хамгаалдаг байна. Мөн насанд хүрсэн хүний биед 2,3 гр цайр агуулагддаг ба энэ нь эсэд энергийн солилцоог зохицуулдаг 40 гаруй ферментийн найрлагад оролцдог.boob boov boov boob boov boov boob boov boov boob boov boovboob boov boov boob boovboob boov boov boob boovboob boov boov boob boov boovboovboovhttp://chemitem.blogspot.com/-оос хуулбарласан нь баттай үнэн болно. Жинхэнэ хувилбарыг http://chemitem.blogspot.com/-ээс орж үзээрэй! boovnii us