Шарга сум

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт

Шарга нь Говь-Алтай аймгийн сум юм.

Газарзүй[засварлах]

Тус сум нь Улаанбаатар хотоос баруун урагш 1090 км зайд, өмнө талаараа Алтайн нурууны салбар уулс болох Хар азаргын нуруу, Цагаан хайрхан зэрэг уулс, зүүн талаараа Хасагт хайрхан, Хан тайширын нуруу, хойд талаараа Дарвийн нуруугаар хүрээлэгдсэн Шаргын говьд оршдог.

Шарга сум нь Говь-Алтай аймгийн төвөөс баруун тийш 89 км зайтай, д.т.д 950-1200 м өргөгдсөн Их нууруудын хотгорын хамгийн урд захын хонхор тал газар юм.  Хасагтхайрхан уулын бэлээс Төгрөг сумын Өгөөмөрийн тал хүртэл 180 км, Шаргын говийн урт нь Хүйсийн говийн урд захаас Халиуны хоолой хүртэл 160 км, говь тал хээр, уул хангай хосолсон 579 мянган га бэлчээр нутагтай аймагтаа томоохон сумын нэгэнд ордог юм. Шарга сум хойд захаараа Дарви, зүүн хойд талаараа Баян-Уул, зүүн болон зүүн урд талаараа Жаргалан, Тайшир, Есөнбулаг сумд, баруун урд баруун талаараа Халиун, Төгрөг сумдтай хиллэдэг дархан цаазат Хасагтхайрхан уул, Хантайшир, Хар азаргын нуруу Дарвийн нуруу зэрэг Монгол-Алтайн томоохон уул нуруугаар хүрээлэгдэн оршдог билээ.Эдгээр уулсаас алинаас нь ч харсан аяга шиг хонхор боловч дотроо говь-хээрийн талархаг, Алтайн уулархаг мужийг харуулсан Их нууруудын хотгорын бүсэд багтдаг. Жилийн 4 улирлын онцлогийг алтан шаргал өнгө жавхаагаар хадгалсан нутаг юм. /Х.Санжжав   “Миний мэдэх Шарга, Шаргачууд”/

Энэ нутагт вансэмбэрүү, алтан гагнуур, бамбай, рээгомбо, сонгино, дэгд юмдүүжин, сэржмядаг, таван салаа, тарваган шийр, гоёо зэрэг эмийн ургамлаар баялаг. Дунд шарын голд балга гэдэг тун ховорхон нэгэн төрөл мод байдаг. Хасагт хайрхан ууланд бага зэрэг шинэсэн ой бий.

Шаргын голд арвай, буудай тариалахад тохиромжтой. Хадлангийн талбайтай


МУ-ын баатар М.Жанчив

МУ-ын баатар Магсарын Жанчив нь Хантайшир уулын аймгийн Сүжигт Гүний хошуу одоогийн Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын нутагт Зах гэдэг газар 1923 онд төржээ. Хүний ганц хүү байсан учир гэрээр хуучин бичиг сурч, мал маллаж байгаад 1943 онд хугацаат цэргийн албанд мордож, алба хаах хугацаандаа холбоочны мэргэжил эзэмшин салааны дарга болж, ахлах түрүүч цол авчээ. М.Жанчив нь японы милитарист хүчний давагдашгүй цайз гэж нэрлэгдэж байсан Жанчхүүгийн давааны бэхлэлтийг эзлэх үеийн хэд хоногийн ширүүн тулалдаанд анги салбарыг холбоогоор хангах байлдааны даалгавар авч дайсны бөмбөгдөлт суманд 2 дахь удаагаа тасарсан холбооны утсыг залгахаар галын шугамруу мөлхөж явахдаа шархадсан ч гэмтлийн цэгт хүрч, үүргээ гүйцэтгэх үед ахин шархаджээ. Жанчив эцсийн мөчид утасны 2 үзүүрийг амандаа зууж, биеэрээ холбоо дамжуулж, өөрийн ангийн давшилтыг хангасаар амь үрэгдсэн байна. М.Жанчивын гавьяаг эх орон, төр засаг өндрөөр үнэлж, 1965 онд байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон, 1975 онд Монгол Улсын баатар цолоор нэхэн шагнасан билээ. МУ-ын баатар М.Жанчивын мөнх алдрын гэгээн дурсгал болсон хөшөө Говь-Алтай аймгийн төв болон төрсөн нутаг Шарга сумын төвд сүндэрлэн, түүнийг ард түмэн нь хайрлан хүндэлж, бахархан дурссаар байна.