АНУ-ын эдийн засаг
 | Энэ нийтлэл ямар ч эх сурвалжгүй байна. |
АНУ-ын эдийн засаг — нэрлэсэн ДНБ-ээрээ дэлхийд хамгийн томд тооцогддог бөгөөд дэлхийн ДНБ-ий 25%-ийг эзэлж байна. Гэсэн хэдий ч худалдан авах чадварын хувьд дэлхийн ДНБ-ий 15% орчмыг эзэлдэг АНУ нь 2014 оноос хойш Хятадад нэгдүгээр байраа алдаад байгаа юм.
Ерөнхий үзүүлэлт
[засварлах | кодоор засварлах]АНУ-ын эдийн засгийн бүтэц нь аж үйлдвэрийн дараах үе шат гэж тодорхойлогддог. АНУ-ын ДНБ-ий ойролцоогоор 80% нь үйлчилгээний салбарт (голчлон эрүүл мэнд, санхүү, худалдаа, төрөл бүрийн мэргэжлийн болон хувийн үйлчилгээ, тээвэр, харилцаа холбоо, засгийн газрын үйлчилгээ, шинжлэх ухаан, боловсрол) бий болдог. Тиймээс материалын үйлдвэрлэл (хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас агнуур, уул уурхай, үйлдвэрлэл, барилга) нь ДНБ-ий 20-иос бага хувийг эзэлж байгаа бөгөөд үүнд хөдөө аж ахуй 1%, аж үйлдвэр 18% багтдаг байна.
Дэлхийн эдийн засгийн хөгжингүй орнууд дотроос АНУ удаан хугацаанд аж үйлдвэрийн хөгжлийн тэргүүлэгч байсан боловч 1980-аад оны сүүлээр Америкийн компаниудын үйлдвэрлэлийг гадаадад шилжүүлсний үр дүнд аж үйлдвэрийн салбар агшиж эхэлсэн байна.
АНУ-ын Холбооны Засгийн газрын агентлагуудын эдийн засаг дахь үүрэг нь голчлон хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, байгаль орчныг хамгаалах, хүнс, эмийн чанар зэрэг салбарын хууль тогтоомжийг дагаж мөрдөхийг хянах, бараа, үйлчилгээний зах зээл дээрх өрсөлдөөнийг хадгалахад чиглэгддэг. Цаашилбал, Нийгмийн даатгалын алба нь тус улсын тэтгэврийн системийг удирддаг бөгөөд эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний зардлын тодорхой хэсгийг нөхөн төлөх засгийн газрын хөтөлбөрүүд (Medicaid болон Medicare) байдаг. Засгийн газрын томоохон компаниудад АНУ-ын Шуудангийн алба, Amtrak (төмөр замын корпорац), Теннесси хөндийн захиргаа багтдаг юм. АНУ-ын Батлан хамгаалах яам нь хэд хэдэн цэрэг-аж үйлдвэрийн цогцолборын компаниудын хамгийн том захиалагч юм.
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн буюу ДНБ
[засварлах | кодоор засварлах]
1800 онд АНУ-ын дэлхийн ДНБ-д эзлэх хувь 2% байсан бол 1900 он гэхэд 10% хүрч өссөн. Дэлхийн 2-р дайны төгсгөлд Баруун Европт болсон сүйрлийн дараа АНУ дэлхийн ДНБ-ий 50 гаруй хувийг, дэлхийн алтны нөөцийн 2/3-г эзэлж байв. Гэсэн хэдий ч 1960-аад оны сүүлч гэхэд АНУ-ын дэлхийн эдийн засагт эзлэх хувь ойролцоогоор 26.7% болон буурч, түүнээс хойш дэлхийн нэрлэсэн ДНБ-ий 20%-д харьцангуй тогтвортой хэвээр байж ирсэн. Нэрлэсэн утгаараа хамгийн сүүлийн үеийн оргил үе нь 1985 онд 32.74%, 2001 онд дэлхийн ДНБ-ий 32.24%-ийг эзэлж байв. 2022 оны байдлаар АНУ дэлхийн ДНБ-ий 15.6%-ийг (худалдан авах чадварын паритет дээр үндэслэн) эзэлж байсан бол АНУ-ын хүн ам дэлхийн хүн амын 4.2%-ийг эзэлж байна.
АНУ-ын ДНБ 2022 онд 25.46 их наяд доллар (2021 онтой харьцуулахад 2.1%-иар өссөн) болсон байв. Хамгийн том хувь нэмэр оруулагч нь Калифорни (3.60 их наяд доллар), Техас (2.36 их наяд доллар), Нью-Йорк (2.05 их наяд доллар), Флорида (1.39 их наяд доллар), Иллиной (1.03 их наяд доллар), Пеннсилвани (923 тэрбум доллар), Охайо (823 тэрбум доллар), Жоржиа (756 тэрбум доллар), Нью-Жерси (745 тэрбум доллар), Хойд Каролина (730 тэрбум доллар), Вашингтон (726 тэрбум доллар), Массачусеттс (688 тэрбум доллар), Виржини (649 тэрбум доллар), Мичиган (621 тэрбум доллар) мужууд байжээ.
2022 онд ДНБ-ий салбараар ангилбал: хувийн хэвшил — ДНБ-ий 88.4%-ийг эзэлж байгаа бөгөөд үүнд хөдөө аж ахуй — 1.1%, уул уурхай — 1.9%, нийтийн аж ахуй — 1.7%, барилга — 4.0%, аж үйлдвэрийн үйлдвэрлэл — 11.0%, бөөний худалдаа — 6.3%, жижиглэнгийн худалдаа — 5.8%, тээвэр, ложистик — 3.2%, мэдээлэл — 5.5%, санхүү, даатгал — 7.9%, үл хөдлөх хөрөнгийн гүйлгээ — 12.3%, мэргэжлийн, шинжлэх ухаан, техникийн үйлчилгээ — 7.9%, компани, аж ахуйн нэгжийн удирдлага — 1.8%, захиргааны үйлчилгээ — 3.3%, боловсрол — 1.1%, эрүүл мэндийн үйлчилгээ — 8.3%, зугаа цэнгэлийн салбар — 1.1%, зочид буудал, рестораны бизнес — 3.1% багтаж байна; төрийн хэвшил ДНБ-ий 11.6%-ийг эзэлж байв.
Хувийн ажил олгогчид
[засварлах | кодоор засварлах]2021 оны байдлаар АНУ-д төвтэй хамгийн том хувийн ажил олгогч компаниуд (бусад орны ажилчдыг оролцуулан) байв.
|
|