Ази
|
|||||||||||||||||||||||||||
Ази дэлхийн хамгийн том газар нутаг, хамгийн олон хүнтэй тив юм. Дэлхийн бөмбөрцгийн дорнод болон умард хагаст газрын гадаргуугийн 8.7%, хуурай газрын 30% эзлэн оршиж байна. Ази тивд хүн төрөлхтний 60 хувь болсон 4.4 тэрбум хүн аж төрөн сууж байна.
Ази тив Европ тив холбоотой бөгөөд Евразийн эх газар хэмээнэ. Тэгээд Ази, Европын хил хязгаарыг хэд хэдэн янзаар зурдаг. Дийлэнх олонхийн бодсоноор баруун тал нь Улаан тэнгис, Суэцийн суваг, Хар тэнгис, Кавказын нуруу, Каспийн тэнгис, Урал гол, Уралын нуруугаар зурдаг. Зүүн тал нь Номхон далай хүрч, өмнөд талаараа Энэтхэгийн далай, умард талаараа Умард мөсөн далайд тулдаг.
Ази тив эртний түүхтэй, эртний соёлтой, яс үндэс, хэл соёл, төр засгийн уламжлал олон янз, байгалийн тогтоц өвөрмөц, газар газарт харилцан адилгүй байна.
Газар зүй[засварлах | edit source]
| Талбай: | 44,579,000 км² (арлуудыг багтаасан)[1] |
| Арлуудын талбай: | 2001 мян. км² |
| Далайн түвшнээс дээших дундаж өндөр: | 960 метр |
| Далайн түвшнээс хамгийн өндөр цэг: | 8848 метр (Жомолунгма у.) |
| Далайн түвшнээс хамгийн нам доор цэг: | −405 метр (Сөнөсөн тэнгисийн мандал) |
| Туйлын умард цэг: | Челюскин хошуу 77° 43' х.ө. 104° 18' з.у. |
| Туйлын өмнөд цэг: | Пиай хошуу 1° 16' х.ө. 103° 30' з.у. |
| Туйлын өрнөд цэг: | Баба хошуу 39° 29' х.ө. 26° 04' з.у. |
| Туйлын дорнод цэг: | Дежнёвын хошуу 66° 05' х.ө. 169° 40' з.у. |
| Азийн газар зүйн төв цэгийн ойрх хот: | Эрхүү, Кызыл |
Бүсчлэл, улс орон[засварлах | edit source]
: Indo-European languages
: Dravidian languages
: Altaic Languages
: 3 groups - Japonic (possibly Altaic), Koreanic, (possibly Altaic), and Indochinese languages
: Austronesian languages
: Austroasiatic languages
| Бүс, улсын далбаа, улсын нэр | Газар нутгийн хэмжээ (км²) |
Хүн амын тоо (2008 оны 7-р сарын 1-ны байдлаар.) |
Хүн амын нягтрал (хүн/км²) |
Нийслэл |
|---|---|---|---|---|
| Дундад Ази: | ||||
| 2,724,927 | 15,666,533 | 5.7 | Астана | |
| 198,500 | 5,356,869 | 24.3 | Бишкек | |
| 143,100 | 7,211,884 | 47.0 | Душанбе | |
| 488,100 | 5,179,573 | 9.6 | Ашхабад | |
| 447,400 | 28,268,441 | 57.1 | Ташкент | |
| Зүүн Ази: | ||||
| 9,584,492 | 1,322,044,605 | 134.0 | Бээжин | |
| 1,092 | 7,008,300[5] | 6,417.9 | — | |
| 25 | 460,823 | 18,473.3 | — | |
| 377,835 | 127,288,628 | 336.1 | Токио | |
| 35,980 | 22,920,946 | 626.7 | Тайбэй | |
| 120,540 | 23,479,095 | 184.4 | Пхеньян | |
| 98,480 | 49,232,844 | 490.7 | Сөүл | |
| 1,565,000 | 2,996,082 | 2.0 | Улаанбаатар | |
| Хойд Ази: | ||||
| 17,075,400 | 142,200,000 | 26.8 | Москва | |
| Зүүн Өмнөд Ази: | ||||
| 5,770 | 381,371 | 66.1 | Бандар Сери Бегаван | |
| 676,578 | 47,758,224 | 70.3 | Найпьидо[9] | |
| 181,035 | 13,388,910 | 74 | Пномпень | |
| 15,007 | 1,108,777 | 73.8 | Дили | |
| 1,919,440 | 230,512,000 | 120.1 | Жакарта | |
| 236,800 | 6,677,534 | 28.2 | Вьентьян | |
| 329,847 | 27,780,000 | 84.2 | Куала Лумпур | |
| 300,000 | 92,681,453 | 308.9 | Манила | |
| 704 | 4,608,167 | 6,545.7 | Сингапур | |
| 514,000 | 65,493,298 | 127.4 | Бангкок | |
| 331,690 | 86,116,559 | 259.6 | Ханой | |
| Өмнөд Ази: | ||||
| 647,500 | 32,738,775 | 42.9 | Кабул | |
| 147,570 | 153,546,901 | 1040.5 | Дака | |
| 38,394 | 682,321 | 17.8 | Тхимпху | |
| 3,287,263 | 1,147,995,226 | 349.2 | Шинэ Дели | |
| 300 | 379,174 | 1,263.3 | Мале | |
| 147,181 | 29,519,114 | 200.5 | Катманду | |
| 803,940 | 167,762,049 | 208.7 | Исламабад | |
| 65,610 | 21,128,773 | 322.0 | Sri Jayawardenapura-Kotte | |
| Баруун Ази: | ||||
| Ереван | ||||
| 46,870 | 3,845,127 | 82.0 | Баку | |
| 665 | 718,306 | 987.1 | Манама | |
| 9,250 | 792,604 | 83.9 | Никосиа | |
| Тибилис | ||||
| 437,072 | 28,221,181 | 54.9 | Багдад | |
| 1,648,195 | 70,472,846 | 42.8 | Тегеран | |
| 20,770 | 7,112,359 | 290.3 | Иерусалим[18] | |
| 92,300 | 6,198,677 | 57.5 | Амман | |
| 17,820 | 2,596,561 | 118.5 | Кувейт хот | |
| 10,452 | 3,971,941 | 353.6 | Бейрут | |
| 212,460 | 3,311,640 | 12.8 | Маскат | |
| 6,257 | 4,277,000 | 683.5 | Ramallah | |
| 11,437 | 928,635 | 69.4 | Доха | |
| 1,960,582 | 23,513,330 | 12.0 | Рияд | |
| 185,180 | 19,747,586 | 92.6 | Дамаск | |
| Анкара | ||||
| 82,880 | 4,621,399 | 29.5 | Абу Даби | |
| 527,970 | 23,013,376 | 35.4 | Санаа | |
| Total | 43,810,582 | 4,162,966,086 | 89.07 | |
- Тайлбар: Египет-н хэсэг (Синайн хойг) нь газарзүйн хувьд Баруун Азид байрлана.
Лавлах бичиг[засварлах | edit source]
- ↑ (2006) National Geographic Family Reference Atlas of the World. Washington, D.C.: National Geographic Society (U.S.).
- ↑ Казахстан нь Төв Ази, Европт оршино.
- ↑ Гонконг, Макао болон Тайвань ороогүй болно.
- ↑ Хонконг нь Хятадын тусгай захиргааны бүс юм.
- ↑ HK Census and Statistics Department. Censtatd.gov.hk. 2009-08-28-д хандсан.
- ↑ Макао нь Хонконгийн хамт Хятадын тусгай захиргааны бүс юм.
- ↑ Энэ улс нь Тайвань аралд орших, тусгаар тогтносон байдал нь эргэлзээтэй улс юм. Хятадын Тайбэй гэж нэрлэгдэх нь олон.
- ↑ Орос улсын нутаг дэвсгэр нь Ази ба Европ тивд оршино.
- ↑ The administrative capital of Burma (Myanmar) was officially moved from Yangon (Rangoon) to a militarised greenfield just west of Pyinmana on 6 November 2005.
- ↑ General Population Census of Cambodia 2008 - Provisional population totals, National Institute of Statistics, Ministry of Planning, released 3rd September, 2008
- ↑ East Timor is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and Oceania.
- ↑ Indonesia is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and Oceania; figures do not include Irian Jaya and Maluku Islands, frequently reckoned in Oceania (Melanesia/Australasia).
- ↑ Includes Jammu and Kashmir, a contested territory among India, Pakistan, and the PRC.
- ↑ Армен нь Баруун Азид орших ч, түүх болон улс төрийн хувьд Европтой илүү холбоотой.
- ↑ Азербайжан нь газар нутгийн хувьд Баруун Ази ба Европд оршдог.
- ↑ Кипр нь Газар дундын тэнгисийн зүүн сав орчимд байрлах ба түүх болон улс төрийн хувьд Европтой холбоотой юм. Гэсэн ч НҮБ Кипр-г баруу Ази хэмээн тооцдог.
- ↑ Гүрж нь Баруун Ази, Зүүн Европд байрлана.
- ↑ In 1980, Jerusalem was proclaimed Israel's united capital, following its annexation of Arab-dominant East Jerusalem during the 1967 Six-Day War. The United Nations and many countries do not recognize this claim, with most countries maintaining embassies in Tel Aviv instead.
- ↑ Турк нь Ази болон Европд оршдог, хүн амын 90 хувь нь лалын шашинтай Азийн улс боловч, Олимпийн хороодод Европын улс гэж явдаг. Европын холбоонд нэрээ дэвшүүлээд буй.
|
||||||||||||||||||||||||
| Дэлхийн тивүүд | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||||||||