Айнү хэл

Айнү хэл (айну. アイヌ イタㇰ айну итак, япон. アイヌ語 айнуго) —Өмнө нь Курилын арлууд, Сахалин болон Японы хойд арлуудад ярьдаг байсан айнү нарын хэл бөгөөд 21-р зуунд зөвхөн Японы Хоккайдо арал дээр л хадгалагдан үлджээ.

Энэ нь нийлэг, агглютинатив хэл буюу тусгаарлагдсан хэл юм (дэлхийн өөр ямар ч хэлтэй холбоогүй). Энэ хэл дээрх үгийг катакана ашиглан бичдэг байна.

Айнү хэлээр өмнө нь Сахалин арлын өмнөд хэсэг, Курилын арлууд, Камчаткийн хамгийн өмнөд үзүүрт ярьдаг байжээ. Бүр өмнө нь Айнү хэл болон түүний аялгууг Японы ихэнх хэсэгт ярьдаг байсан бөгөөд үүнийг Айнү гаралтай гэж таамаглаж буй хэд хэдэн япон нэршил нотолж байна: хуци "эмээ", "голомтыг сахигч" → Япон хэл: Фүжи; туйма "алслагдсан" → Япон хэл: Цүшима.

Айну нэршил нь Курилын арлуудын нэрэнд хадгалагдан үлдсэн: Шикотан - Си котан ("Том хүн амтай газар"), Кунашир - Кунне сири ("Хар газар"), Итуруп - Эторопа ("Медуз"), Уруп - Уруп ("Салмон"), Симушир - Си мосир ("Том арал"), Кетой - Китой ("Өвс"), Ушишир - Уси сири ("Булангийн арал") болон бусад юм.

2007 он гэхэд Японы Хоккайдо арал дээр үлдсэн цорын ганц Айнү хүмүүс буюу 25,000 орчим хүн байсан ч өөрсдийгөө Айнү гэж үздэг олон хүн Айнү хэлээр ярьдаггүй ажээ.

2024 оны байдлаар Айнү хэлээр ярьдаг хүмүүс зөвхөн Японд л үлджээ.