Jump to content

Алам

Википедиа — Чөлөөт нэвтэрхий толь

Хөнгөн цагааны квасц (alum) болон ногоон витриол (төмрийн сульфат) нь хоёулаа бага зэрэг чихэрлэг бөгөөд агшаах (astringent) амттай бөгөөд хэрэглээний хувьд давхцаж байв. Иймээс Дундад зууны туршид алхимичид болон бусад зохиогчид эдгээр хоёр давсыг тодорхой ялган таньж чадалгүй байсан бололтой. Алхимичдын бичвэрүүдэд misy, sory, chalcanthum гэх нэршлүүдийг аль аль нэгд нь хэрэглэсэн байдаг бөгөөд ногоон витриолд онцгойлон хамаарах ёстой гэж үзэгддэг atramentum sutorium хэмээх нэршлийг ч мөн ялгалгүйгээр хоёуланд нь хэрэглэж байжээ.

Хөнгөн цагааны квасц нь будагч бодисыг даавуунд тогтоох зорилгоор ашигладаг хамгийн түгээмэл мордант (бэхлэгч бодис) байсан бөгөөд ялангуяа Дундад зууны үед исламын орнуудад будах үйлдвэрлэлд өргөн хэрэглэгдэж байв. Энэ нь Чадын бүс нутгийн гол экспортын бүтээгдэхүүн байсан бөгөөд тэндээс Египет, Мароккогийн зах зээлд хүргэгдэн, цаашлаад Европ руу дамжин худалдаалагддаг байжээ. Үүнээс гадна Египет, Йеменд бага хэмжээний эх үүсвэрүүд байсан ч ач холбогдол нь харьцангуй бага байв.

1700-аад оны эхээр Г. Э. Шталь хүхрийн хүчлийг шохойн чулуу (limestone)-тай урвалд оруулахад нэг төрлийн квасц үүсдэг гэж үзсэн байна. Гэвч энэ алдааг удалгүй Иоханн Хайнрих Потт болон Андреас Зигизмунд Маргграф нар залруулж, квасцын уусмалд шүлт нэмэхэд үүсэх тунадас буюу хөнгөн цагааны исэл (alumina) нь шохой болон шохойн чулуутай огт өөр бодис бөгөөд нийтлэг шаврын (clay) найрлагад ордог бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн нэг болохыг нотолсон юм.