Александр Прохоров

Александр Прохоров (орос. Алекса́ндр Миха́йлович Про́хоров, 1916 оны 7-р сарын 11-нд Австралийн Квийнслэнд мужийн Атертон хотод төрж, 2002 оны 1-р сарын 8-нд Москва хотод нас барсан) - Зөвлөлт ба Оросын физикч, квант электроникийн үндэслэгчдийн нэг, 1964 оны Физикийн Нобелийн шагналт, лазер технологийг зохион бүтээгчдийн нэг байв. ЗХУ-ын Шинжлэх ухааны академийн академич (1966), Социалист хөдөлмөрийн хошой баатар (1969, 1986), Лениний шагнал (1959), ЗХУ-ын Төрийн шагнал (1980), Оросын Холбооны Улсын Төрийн шагнал (1998) хүртсэн.

Намтар

1916 оны 7-р сарын 11-нд Австралийн Квийнслэнд мужийн Атертон хотод Оросын хаант засгийн хавчлагаас зугтаж ирсэн Оросын хувьсгалч Михаил Иванович Прохоров (1882-1941), Мария Ивановна Михайлова (1882-1944) нарын гэр бүлд төрсөн. Гэр бүл нь 1923 онд Орос эх орондоо буцаж ирсэн. Тэрээр 1930-1944 онд Комсомолын гишүүн байжээ. 1939 онд Ленинградын Улсын Их Сургуулийн Физикийн тэнхимийг онц дүнтэй төгсөж, ЗХУ-ын Шинжлэх Ухааны Академийн Физикийн хүрээлэнд магистрын зэрэг хамгаалжээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр фронтод явж, явган цэрэг, тагнуулын ажиллагаанд оролцож, шагнал хүртжээ. 1944 онд хүнд шархадсаны дараа цэргийн албанаас халагдан, шинжлэх ухааны ажилд эргэн орсон. Физик, математикийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн (1947). 1950 оноос хойш Бүх Холбоотны Коммунист Намын (Большевикуудын) гишүүн болж 1952 онд докторын диссертаци хамгаалжээ.

1946-1982 онд тэрээр ЗХУ-ын ШУА-ийн П.Лебедевийн нэрэмжит Физикийн Хүрээлэнд ажиллаж, 1954 оноос Осцилляцийн Лабораторийг удирдаж, 1968 оноос хүрээлэнгийн дэд захирлаар ажиллаж байжээ. 1982 онд тэрээр ЗХУ-ын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхий Физикийн Хүрээлэнгийн захирлаар томилогдож, 1998 он хүртэл тус хүрээлэнг удирдаж, дараа нь хүндэт захирал болжээ. Тэрээр мөн Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Цөмийн Физикийн Судалгааны Хүрээлэнгийн Радио Спектроскопын Лабораторийг удирдсан бөгөөд давхар Москвагийн Улсын Их Сургуульд багшилж байжээ (1954–1961).

1960 оны 6-р сарын 10-нд тэрээр ЗХУ-ын Шинжлэх Ухааны Академийн Физик, Математикийн Шинжлэх Ухааны тэнхимд сурвалжлагч гишүүнээр, 1966 оны 7-р сарын 1-нд Ерөнхий ба Хэрэглээний Физикийн тэнхимд академичаар сонгогджээ. Хорин жилийн турш (1973-1993) тэрээр Ерөнхий Физик, Одон орон судлалын тэнхимийн академич-нарийн бичгийн даргаар ажиллаж, гишүүн, амьдралынхаа төгсгөлд ШУА-ийн Тэргүүлэгчдийн зөвлөхөөр ажиллаж байжээ. Тэрээр физикчдийн томоохон сургууль байгуулж, олон тэргүүлэх эрдэмтдийг бэлтгэсэн (академикууд Жорес Алфёров, Геннадий Месяц, Евгений Велихов, Владимир Фортов, Вячеслав Осико, Евгений Дианов болон бусад хүмүүс өөрсдийгөө түүний шавь гэж үздэг). 2002 оноос хойш Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхий Физикийн Хүрээлэнг Александр Прохоровын нэрэмжит болгосон байна.

Тэрээр "Оросын Их Нэвтэрхий Толь бичиг" Хэвлэлийн Газрын Редакцын Зөвлөлийн дарга (1969–2001), "Зөвлөлтийн Их Нэвтэрхий Толь бичиг"-ийн гурав дахь хэвлэлийн ерөнхий редактороор ажиллаж байсан. Тэрээр мөн "Физик Нэвтэрхий Толь бичиг" болон "Физик Нэвтэрхий Толь бичиг"-ийн ерөнхий редактороор ажиллаж байсан бөгөөд 1991 онд "Их Нэвтэрхий Толь бичиг"-ийг бүтээх ажлыг удирдсан.