Алексей Матвеевич Позднеев

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Алексей Матвеевич Позднеев (1851 оны 9 дүгээр сарын 27-нд Оросын эзэнт гүрний Орёл хотод төрж, 1920 оны 9 дүгээр сарын 30-нд ЗХУ-ын Донын Ростов хотод нас барсан) - Оросын дорно судлаач, монгол судлаач, монгол болон халимаг хэлний доктор, профессор. Дорно дахины дээд сургуулийн (1899—1903) үүсгэгч, анхны захирал. Улс төрийн зүтгэлтэн, Төрийн зөвлөх цолтон (1905).

Монгол хэл судлаач бөгөөд монгол бичгийн дурсгалууд судлаач. Бурханы шашин болон хятад судлаач. Сурган хүмүүжүүлэгч, боловсролын тогтолцоо зохион байгуулагч.

Намтар[засварлах | edit source]

Алексей Позднеев 1851 оны 9 дүгээр сарын 27-нд Оросын өнөөгийн Орёл хот дахь үнэн алдартны Сретенская сүмийн хамба лам Матвей Автономович Позднеевын олон хүүхэдтэй гэр бүлд төрсөн.

Тэрээр Орёл хотын шашны дунд сургууль (1867), Орелын шашны дээд сургууль (1872), Петербургийн Их сургуулийн Дорно дахины хэлний факультет (1876) төгссөн. Оросын газарзүйн нийгэмлэгийн Монгол, Хятадад хийсэн экспедицүүдэд оролцсон (1876-1879, 1892-1893, 1898). Санкт Петербургийн номын санд Хятад, Монгол, Манжийн гараар хэвлэсэн 2000 орчим бүтээл, бурхан шашин шүтлэгийн дагалдах хэрэгслийн арвин цуглуулга цуглуулсан.

1881 онд тэрбээр "Монгол овог аймгуудын ардын уран зохиолын дээжүүд" сэдвээр монгол бичгийн чиглэлээр магистрын зэрэг хамгаалсан бөгөөд Санкт-Петербургийн их сургуулийн монгол уран зохиолын тэнхимийн туслах профессороор батлагдсан. 1883 онд тэрээр "Эрдэнийн Эрихэ Монголын шастир" диссертацийг танилцуулсны дараа Монголын уран зохиолын докторын зэрэг хамгаалжээ.

1881 оноос хойш тэрбээр Британийн Гадаад Библийн Нийгэмлэг (Лондон)-ийг монгол, хятад, манж хэлээр хэвлүүлж, Оросын археологийн нийгэмлэгийн гишүүнээр ажиллаж байжээ.

1886 оноос хойш Санкт-Петербургийн Их сургуульд Монголын уран зохиолын профессор; 1888 оноос Дорно дахины хэлний факультетийн нарийн бичгийн дарга, 1889 оноос манж хэл зааж байжээ.

Тэрбээр Орос улсад анх удаа монгол аялгын уран зохиолын түүхийн талаарх курс нээж, монгол хэлээр бичигдсэн албан ёсны бичиг баримтыг унших талаар зааж байжээ.

1892 онд түүнийг Оросын Гадаад хэргийн яамнаас "албан тушаал, засаг захиргааны тогтолцоог судлахын зэрэгцээ Оросын Хятадтай хийсэн худалдааны харилцаа"-г судлуулахаар Монгол руу илгээсэн байна.

A.M.Позднеев, Козлов зэрэг Оросын аялагч судлаачид Монголд байхдаа Богд Жавзандамбад хэд хэдэн удаа бараалхаж байжээ. А.Позднеев Ар Монголын шашны бүтцийн талаар олж мэдсэн бүхнээ цуглуулж байсан. Стратегийн судалгаа явуулдгаараа алдаршсан Эзэн хааны Оросын газар зүйн нийгэмлэг 1887 онд түүний судалгааг “Монгол дахь буддын сүм хийд болон буддын лам нар, түүний ард түмэнтэй тогтоосон холбоо харилцаа” гэсэн гарчигтайгаар нийтэлсэн нь, ялангуяа гарчгийн сүүлийн хэсэг анхаарал татна. Бүр 1892 онд Оросын Гадаад хэргийн яам Монголын дотоод байдал, засаг захиргааных нь ажлыг судлуулахаар түүнийг дахин Монголд илгээж байжээ.

А.Позднеев зэрэг аялагчид нь тодорхой хэмжээгээр Оросын гадаад бодлогын түүчээ байсан гэж болно.

Тэрбээр 1896 онд Оросын газарзүйн нийгэмлэгийн гишүүн болсон юм.

Алексей Позднеев 1911 онд хэвлэгдсэн анхны Халимаг-Орос хэлний шинжлэх ухааны толь бичгийн зохиогч.

1913 онд тэрбээр монголчуудын олон нийтийн боловсролыг дээшлүүлэхэд тусалсныхаа төлөө Монгол улсын Засгийн газраас Жун ван (хоёрдугаар зэргийн хунтайж) цол хүртэж байжээ.

1917 оны 9 дүгээр сараас Петроградын их сургуулийн багш, 1918 оноос Донын Их сургуулийн өөрийн нээсэн Түүх, филологийн факультетэд Монгол уран зохиолын тэнхимийн профессороор ажиллаж байв.

А.Позднеев зүрхний саажилтын улмаас 1920 оны 9 дүгээр сарын 30-нд Дон дахь Ростов хотод нас барсан.

Гэр бүл[засварлах | edit source]

Эхнэр - Вера Николаевна, хүүхдүүд: Алексей (1903 онд төрсөн), Анна (1906 онд төрсөн), Дмитрий (1908 онд төрсөн), Александра (1910), Любовь нар.