Алесь Беляцкий

Алесь Беляцкий (бүтэн нэр нь — бел. Аляксандр Віктаравіч Бяляцкі, 1962 оны 9-р сарын 25-нд ЗХУ-ын Карелийн Автономит Бүгд Найрамдах Зөвлөлт улсын Сортавал дүүргийн Вяртсиля тосгонд төрсөн) — Беларусийн хүний эрхийг хамгаалагч, "Весна" (монгол. Хавар) хүний эрхийг хамгаалах төвийн дарга, Беларусь улсын улс төрийн хоригдол, мөн «үзэл санааны хоригдол». 2022 оны Нобелийн энхтайвны шагналтан.

А.Беляцкий 2011-2014 болон 2021-2025 онд хоёр удаа хоригдож байсан.

Намтар

Алесь Беляцкий Беларусийн Гомель мужаас гаралтай эцэг эхээс Карели нутагт төрсөн. 1965 онд түүнийг гэр бүл Беларусь руу байнга амьдрахаар Светлогорск хотод шилжиж ирсэн.

Тэрээр Светлогорск хотын 5-р дунд сургуулийг төгссөн. 1984 онд Гомель мужийн их сургуулийн түүх, филологийн тэнхимийг филологи, беларусь, орос хэл, уран зохиолын багш мэргэжлээр төгссөн байна.

Тэрээр Гомель мужийн Лелчицы дүүрэгт дунд сургуулийн багшаар ажиллаж байсан бөгөөд Свердловск хотын ойролцоо хуягт ачааны машины жолооч-механикчаар цэргийн алба хаажээ.

А.Беляцкий 1986-1989 онд дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалахаар суралцаж байхдаа "Тутейшия" хэмээх албан бус Залуу Зохиолчдын Холбоог үүсгэн байгуулагчдын нэг байв. 1987 онд тэрээр Минск хотын зөвлөлд "Дзяди" (орч. Өвөө нар) буюу өвөг дээдсээ дурсах өдөр анхны олон нийтийн арга хэмжээг зохион байгуулах хүсэлтэд гарын үсэг зурсан бөгөөд энэ өдөр нь тоталитар дэглэмийн үед хэлмэгдсэн хүмүүсийг дурсах өдөр болжээ. Тэрээр мөн "Дзяди-88" арга хэмжээнд оролцсоныхоо төлөө захиргааны шийтгэл хүлээсэн. 1988 онд тэрээр Беларусийн анхны хүний эрхийн байгууллагуудын нэг болох "Беларусийн Мартирологи" нийгэмлэгийг байгуулахад оролцсон байна. Алесь Беляцкий Беларусийн Ардын Фронт "Адраджэнье" (орч. Сэргэн мандалт) олон нийтийн байгууллагын зохион байгуулах хорооны гишүүн, удирдах зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга (1996-1999), орлогч дарга (1999-2001) байв.

1989 онд ЗХУ-ын Беларусийн Шинжлэх Ухааны Академийн Утга зохиолын хүрээлэнд магистрын зэрэг хамгаалсан. Тэрээр Беларусийн уран зохиолын түүхийн музейд судлаачаар ажиллаж, дараа нь Максим Богдановичийн нэрэмжит Утга зохиолын музейн захирлаар (Минск, 1989–1998) ажиллаж байжээ. 1990 онд "Беларусийн Католик нийгэмлэг" нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулагчдын нэг байв.

1991-1996 онд тэрээр Минск хотын депутатуудын зөвлөлийн гишүүн байсан.

2020 онд Беларусь улсад болсон эсэргүүцлийн жагсаалын үеэр тэрээр "Улс төрийн хямралыг даван туулах үйл явцыг зохион байгуулах Зохицуулах зөвлөл"-ийн гишүүн болсон.

2011 оны баривчилгаа, шүүх

2011 оны 8-р сарын 4-нд А.Бяляцкийг саатуулан баривчилж, урьдчилан хорих байранд хорив. Санхүүгийн мөрдөн байцаах газрын тушаалаар түүний гэр болон "Весна" хүний эрхийн төвийн оффисыг нэгжсэн. Алесь Беляцкийг саатуулах шалтаг нь татвараас зайлсхийсэн гэх үндэслэл байв. Тухайн оны 3-р сард олж авсан "Весна" хүний эрхийн төвийн Литва дахь банкны дансны талаарх мэдээллийг Беларусийн хүсэлтээр Беларусьтай байгуулсан гэрээний дагуу Литвын Хууль зүйн яам Беларусьт өгсөн. Беларусийн татварын албаныхан бүх дүнг хүний эрхийн төлөө тэмцэгчдийн өөрсдийнх нь (Веснагийн дэд дарга Валентин Стефанович, Алесь Беляцкий) хувийн орлого гэж үзэж, тэднийг татвараас зайлсхийсэн гэж буруутгасан. В.Стефанович захиргааны хэрэгт холбогдсон бол А.Беляцкийг эрүүгийн хэрэгт буруутгасан.

2011 оны 9-р сарын 15-нд Европын парламент Беляцкийн хэргийн талаар тогтоол баталж, түүнийг суллахыг шаардсан. 2011 оны 11-р сарын 23-нд Минскийн Первомайскийн дүүргийн шүүх Алесь Беляцкийг яллах шийдвэр гаргасан. АНУ, Франц, Унгар, Германы дипломат төлөөлөгчийн газрын тэргүүнүүд болон Беларусь, Орос, Францын хүний эрхийн төлөө тэмцэгчид шүүх хуралд оролцов. Шүүх Алесь Беляцкийг татвараас зайлсхийсэн хэрэгт буруутай гэж үзэн, эд хөрөнгийг нь хурааж, 4.5 жилийн хорих ялыг чанга дэглэмтэй хорих ангид эдлүүлэхээр шийдвэрлэв.

2013 оны 8-р сарын 3-нд, Беляцкийг баривчилсны хоёр жилийн ойн өмнөх өдөр АНУ-ын Төрийн департаментын хэвлэлийн төлөөлөгч Мари Харф Беларусийн засгийн газрыг Беляцкий болон бүх улс төрийн хоригдлуудыг нэн даруй суллаж, тэдний иргэний болон улс төрийн эрхийг сэргээхийг уриалсан тусгай мэдэгдэл гаргажээ. 8-р сарын 5-нд баривчлагдсан өдрийг тохиолдуулж Беляцкийг дэмжсэн жагсаалууд Беларусийн хэд хэдэн хотод, түүний дотор Гродно, Могилев, Гомель, Новополотск, Береза, Жодзина хотод болсон. 8-р сарын 4-нд Их Британи, Герман, Казахстан, Киргизстан, Литва, Польш, Орос, Украин, Чех, Швед, Өмнөд Африкт ч мөн эв санааны нэгдлээ илэрхийлсэн юм.

2014 оны 6-р сарын 21-нд Алесь Беляцкийг Бабруйскийн хорих ангиас хугацаанаас нь өмнө суллав.

2021 оны баривчилгаа, шүүх

"Олон нийтийн байгууллагуудын үймээн"-тэй холбогдуулан Алесь Беляцкийг 2021 оны 7-р сарын 14-нд Беларусийн Эрүүгийн хуулийн "Нийтийн хэв журмыг ноцтой зөрчсөн үйлдлийг зохион байгуулах, бэлтгэх, эсхүл түүнд идэвхтэй оролцох" ("Татвараас зайлсхийх") болон зарим зүйл ангиар эрүүгийн хэрэг үүсгэн саатуулсан. 7-р сарын 15-нд уг хэрэгт холбогдуулан баривчлагдсан идэвхтнийг "Весна" Хүний эрхийн төв, Беларусийн сэтгүүлчдийн холбоо, Беларусийн Хельсинкийн хороо, Беларусийн ПЕН төв зэрэг есөн байгууллагын хамтарсан мэдэгдэлд улс төрийн хоригдол гэж зарласан.

2022 оны 10-р сарын 7-нд Алесь Беляцкийг Нобелийн энхтайвны шагналтнаар зарлав. 12-р сарын 10-нд түүний гэргий Наталья Пинчук шоронд хоригдож буй нөхрийнхөө өмнөөс алтан медаль, шагналтны дипломыг гардан авсан байна. Нобелийн шагнал хүртсэн талархалын илтгэлийг түүхэнд анх удаа беларусь хэлээр уншсан юм.

2023 онд Алесь Беляцкий болон "Весна"-гийн төлөөлөгч Валентин Стефанович, Владимир Лабкович нарыг Минск хотод шүүжээ. Шүүхийн шийдвэрийг 2023 оны 3-р сарын 3-нд зарлав. Минскийн Ленинскийн дүүргийн шүүх Алесь Беляцкийг татвараас зайлсхийсэн, "нийтийн хэв журмыг ноцтой зөрчсөн" арга хэмжээг зохион байгуулсан, санхүүжүүлсэн хэргээр яллаж, түүнд 10 жилийн хорих ял оноож, улсад торгууль ногдуулсан. Алесь Беляцкий гэм буруугүй гэдгээ хариу мэдэгдэв.

2025 оны 12-р сарын 13-нд түүнийг бусад 122 улс төрийн хоригдлын хамт өршөөжээ. Үүний хариуд АНУ "Беларускалий" компанийн эсрэг хориг арга хэмжээгээ цуцалсан. Тэрээр суллагдаад Литва руу явжээ.