Алжир

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Бүгд Найрамдах Ардчилсан
Алжир Ард Улс
الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Уриа: араб. بالشّعب وللشّعب
«Хүмүүсээс хүмүүст»
Төрийн дууллын нэр:
араб. قَسَمًا
Kaссаман
«Тангараг»
Нийслэл 
(их хот)
Алжир
Албан хэл Араб[1]
Зөвшөөрөгдсөн орон нутгийн хэл Бербер
Төр засаг Ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах засаг
 -  Ерөнхийлөгч Абдельазиз Бутефлика
 -  Ерөнхий сайд Ахмед Уяхья
Түүхэн суурь
 -  Хаммадын улс 1014 он 
 -  Зьяны улс 1235 он 
 -  Осман гүрний эрхэнд 1516 он 
 -  Францын эрхэнд 1830 он 
 -  Тусгаар тогтносон 1962 оны 7 сарын 5 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 2,381,741 км2 (10)
 -  Гадаргын ус (%) ялихгүй
Хүн ам
 -  Тооцоо (2012) 37,100,000 
 -  Тооллого (1998) 29,100,867 
 -  Нягт сийрэг 14.6 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $263.321 тэрбум[2] (47)
 -  Нэг хүнд $7,179[2] (100)
ДНБ (Нэрлэсэн) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $192.384 тэрбум[2] (49)
 -  Нэг хүнд $5,245[2] (93)
ОТББИ (1995) 35.3[3] (дундаж
ХХИ (2011) 0.698[4] (дундаж) (96)
Мөнгөний нэгж Алжир динар (DZD)
Цагийн бүс +1
Замын хөдөлгөөн баруун[5]
Домэйн нэр .dz, الجزائر.
Утасны томьёо +213

Алжир(Араб: الجزائر, Al Jaza'ir (IPA:ɛlʤɛˈzɛːʔir), Бербер: Algeria in Tifinagh.svg, Dzayer), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Ардчилсан Алжир Ард Улс нь хойд Африкт орших улс юм. Газар нутгаараа тивдээ хоёрт, дэлхийд 11-т жагсдаг. Зүүн хойд талаараа Тунис, зүүн талаараа Ливи, зүүн өмнөд талаараа Нигер, баруун өмнөд талаараа Мали, Мавритан, баруун хойд талаараа Марокко улсуудтай тус тус хиллэнэ. Баруун талд нь маргаантай газар нутаг болох Баруун Сахар орших бөгөөд хойд талд нь Газар дундын тэнгис байрлана.

Алжир нь НҮБ, Африкийн холбоо, ОПЕК зэрэг байгууллагуудын гишүүн орон юм. Мөн Магрибийн Араб холбоог байгууллахад их хувь нэмэр үзүүлсэн. Алжир нь үндсэн хуулиндаа Ислам, Араб, ба Амазиг (Бербер) улс гэж тодорхойлогдсон байдаг.

Нэрийн гарал[засварлах]

Тус улсын нэр нь Алжир хотын нэрээс гаралтай. Харин хотын нэр нь jazā’ir banī mazghanā (арабаар "(Берберийн аймаг) Аит Мазганнагийн арлууд" гэсэн үг) гэх хотын хуучин нэрний товчилсон хэлбэр Al-jazā’ir гэсэн үгнээс гаралтай. Дундад зууны эхэн үеийн газарзүйчид al-Idrisi болон Yaqut al-Hamawi гэж бичсэн байдаг.

Сонгодог үед Алжирын хойд нутгийг Нумиди гэдэг байсан бөгөөд өнөөгийн Тунисын баруун нутаг, Мароккогийн зүүн нутаг хамрагддаг байжээ.

Түүх[засварлах]

Эртний түүх[засварлах]

Алжирийн Тамугади дахь Ромын Тражаны хаалга

Берберүүд дор хаяж МЭӨ 10000 оноос Алжирт нутаглаж байжээ.[6][7][8][9][10][11][12] МЭӨ 1000 оноос хойш карфагэнчүүд эргийн дагуу суурин байгуулж эхэлсэн. Берберүүд Пүнийн дайнаар үүссэн боломжийг ашиглан Карфагэнээс тусгаар тогтнож, берберийн хаант улсууд үүсч эхэлжээ. Эднээс хамгийн алдартай нь Нумиди юм.

Гэвч МЭӨ 200 онд берберүүд дахин эзлэгдэв. Энэ удаад Ромын бүгд найрамдах улс тэднийг харьяандаа оруулжээ. Баруун Ромын эзэнт улс задран унахад берберүүд олон газар дахин тусгаар тогтносон улсаа байгуулсан бол үлдсэн хэсэгт нь вандалууд хяналтаа тогтоож, Византийн эзэн хаан I Юстинианы цэрэгт цохигдон хөөгдөх хүртлээ тэндээ байжээ. Византийн эзэнт гүрэн улмаар тус орны зүүн хэсгийг VIII зуунд арабчууд ирэх хүртэл хатуу чанга гарын дор барьж байв.

Дундад зуун[засварлах]

Хоёр салбар болох Санхаджа болон Заната нь цаашаа олон аймагт хуваагдаж байсан бөгөөд Магрибийн бүс бүр хэд хэдэн аймгаас бүрдэж байв.[13][14] Дундад зууны үед берберийн хэд хэдэн династи үүсэн гарч ирж байлаа.[13][15]

Лалын шашин нэвтэрсэн нь[засварлах]

Алжирын их мечет

Лалын шашинт арабын армиуд Алжирыг байлдан дагуулж, бербер удирдагчдыг нь мохотгож, Умайяд арабын династи задран унасны дараа маш олон династи бүрэлдэн бий болжээ. Эдгээр династийн дотор Альмохад, Альморавид, Египетийн Фатимид, Абдэлвадид хамгийн алдартай нь юм.

Кабилийн Кутамаг өөрийн үйл хэрэгтээ урвуулсан лалын шийт шашинт Фатимидууд Рустамидыг түлхэн унагаж, Египетийг эзэлж, Алжир, Тунисыг Зирид угсааны вассалууддаа үлдээжээ. Зиридүүд бослого гарахад Фатимид династи хүн ам олонтой арабын нэгэн аймаг болох Бану Хилалыг илгээж тэдний хүчийг сулруулжээ.

Эшлэл[засварлах]

Гадаад холбоос[засварлах]

Wikimedia Commons has media related to الجزائ.