Английн иргэний дайн
Английн иргэний дайн буюу Их бослого (англи. The English Civil War or Great Rebellion) - 1642-1651 оны хооронд Английн Вант улсад ( англи. the Kingdom of England) хаант засаглалын болон парламентын талынханы хоорондох цуврал иргэний дайн, улс төрийн зөрчилдөөнүүдийг хэлдэг байна. 1639-1653 оны Англи, Шотланд болон Ирландын хоорондох "Гурван хаант улсын дайн"-ы нэг хэсэг болох энэхүү тэмцэлд Английн нэгдүгээр болон хоёрдугаар иргэний дайн багтсан байдаг. 1650-1652 оны Англи-Шотландын дайныг заримдаа Английн гуравдугаар иргэний дайн гэж нэрлэдэг.
Англи, Шотланд болон Ирландын гурван хаант улсын зөрчилдөөнүүд ижил төстэй байсан ч тус бүр өөрийн гэсэн тодорхой асуудал, зорилготой байсан юм. Английн анхны иргэний дайн нь голчлон Парламент болон I Чарльзын хоорондох эрх мэдлийн зөв тэнцвэр олохын төлөө өрнөсөн байдаг юм. Энэ нь 1646 оны 6-р сард хааны үзлийн талынхан ялагдаж, хааныг цагдан хорьсноор өндөрлөсөн юм.
Гэсэн хэдий ч энэхүү ялалт нь улс төрийн зохицуулалтын талаар парламентын санал зөрөлдөөн гарсан юм. Дээд олонх нь 1642 онд хаант засаглалыг устгахын тулд биш, харин парламентын засгийн газарт оролцох эрхийг хамгаалахын тулд дайн зарласан бөгөөд энэ нь I Чарльз хааны буулт хийхээс татгалзсан нь гацаанд хүргэсэн гэсэн үг юм. Оливер Кромвелл зэрэг Шинэ Загварын Армийн радикал үзэлтнүүдийн улс төрийн нөлөөллийн талаарх санаа зовнил нь дунд зэргийн парламентын гишүүд болон Шотландын Ковенантуудын дэмжлэгтэй хааны талынханы хооронд холбоо тогтооход хүргэсэн. 1648 оны Английн Хоёрдугаар Иргэний дайнд Роялистуудын ялагдал нь 1649 оны 1-р сард I Чарлзыг цаазаар авч, Английн Хамтын Нөхөрлөл байгуулагдсанд хүргэсэн байна.
1650 онд II Чарльз Англи болон Шотландад Пресвитериан сүм байгуулахаар тохиролцсоныхоо хариуд Шотландын хаан цол хүртжээ. Үүний дараа гарсан Англи-Шотландын дайн 1651 оны 9-р сарын 3-нд Ворчестер хотод парламентын талынханы ялалтаар өндөрлөв. Ирланд, Шотланд улсууд Хамтын нөхөрлөлд нэгдэж, Британийн арлууд нэгдмэл улс болжээ. Энэхүү хэлэлцээр нь эцэстээ урт хугацаанд алдартай, тогтворгүй болж, 1660 онд Стюартын сэргээн босголтын дараа цуцлагдсан. Иргэний дайнуудын үр дүн нь Англи, Шотланд парламентын хаант засаглал руу хөтлөгдөн орсон юм.
Иргэний дайн нь 1651 оны 9 сарын 3нд Парламентын талын ялалт байгуулсан Ворчестерын тулалдаанаар дуусгавар болсон байна.
Цахим холбоос
[засварлах | кодоор засварлах]
Commons: Английн иргэний дайн – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан