Английн эрх зүй
Английн эрх зүй (англи. English law) Англи, Уэльсийн хууль эрх зүйн систем бөгөөд Британийн Үндэстнүүдийн Хамтын Нөхөрлөлийн орнууд болон АНУ-ын хууль эрх зүйн систем, түүнчлэн холимог хууль эрх зүйн системүүдийн үндэс суурь болдог бөгөөд үүний хамгийн тод жишээ бол Шотландын хууль юм. Түүхийн хувьд Английн эрх зүй нь Британийн эзэнт гүрний хяналтанд байсан нутаг дэвсгэрт тархаж, тодорхой утгаараа өнөөг хүртэл анхны хэлбэрээрээ хадгалагдан үлджээ. Тиймээс 1776 оны Америкийн хувьсгалаас өмнөх Английн шүүхийн практик нь АНУ-ын шүүхийн практикийн салшгүй хэсэг хэвээр байна (Луизиана мужийн хуулиас бусад). Түүнээс гадна, энэ нь хууль сахиулах салбарт тэргүүлэх ач холбогдолгүй ч гэсэн олон сургаалын элементүүд болон хууль боловсруулах ерөнхий чиглэлийн үндэс суурийг бүрдүүлсээр байна.
Английн эрх зүйг салшгүй холбоотой хоёр салбарт хувааж болно: нийтлэг (эсвэл хэрэг хянан шийдвэрлэх) эрх зүй ба хууль тогтоомжийн эрх зүй - Парламентын актууд.
Английн нийтлэг эрх зүйн (common law) мөн чанар нь түүнийг Шүүхүүд бий болгодогт оршино. Хууль зохиох эрх мэдэл нь Англи, Уэльсийн шүүхүүдэд үндсэн хуулийн дагуу олгогдсон байдаг. Тиймээс шүүгчид сонсголын үеэр stare decisis ("өмнө нь шийдсэн зүйлийг дагаж мөрдөх") зарчимд үндэслэн тодорхой хэрэг бүрийн баримт, нөхцөл байдалд хууль эрх зүйн жишиг баримталдаг. Шүүхийн шийдвэрийн хууль эрх зүйн хүчин төгөлдөр байдлын зэрэг нь шүүхийн шатлал дахь байр сууринаас хамаарна. Англи, Уэльсийн давж заалдах шатны дээд шүүх болох Их Британийн Дээд шүүхийн шийдвэрүүд нь доод шатны шүүхүүд хэрэгжүүлэх хууль эрх зүйн жишиг болох нь тодорхой юм.
Английн эрх зүйн үүсэл нь нийтлэг эрх зүйд суурилсан систем болох нь олон зууны түүхтэй. 1189 оныг Английн эрх зүйн түүхийн эхлэл гэж үздэг, учир нь оноос эхлэн Английн эрх зүй иргэний эрх зүйн систем биш харин нийтлэг эрх зүйн систем болж гарч ирсэн. Өөрөөр хэлбэл, уг хууль нь тусдаа код болж кодлогдоогүй бөгөөд шүүхийн өмнөх жишээ нь хуулийг тайлбарлах удирдамж болж үйлчилсэн төдийгүй дараагийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны заавал дагаж мөрдөх дүрэм болсон юм.
Эрүүгийн эрх зүйгээс гадна Английн эрх зүй нь хэд хэдэн гол салбартай.
- Үндсэн хуулийн эрх зүй
- Захиргааны эрх зүй
- Гэр бүлийн эрх зүй
- Эрүү шүүлтийн эрх зүй
- Гэрээний эрх зүй
- Өмчийн эрх зүй
- Итгэмжлэлийн эрх зүй
- Хөдөлмөрийн эрх зүй
- Нотлох баримтын эрх зүй