Кун Бела
Кун Бела | |
|---|---|
.png) Кун Бела 1919 онд | |
| Гадаад хэргийн ардын комиссар | |
| Албан тушаал хашсан 1919 оны 3 сарын 12 – 1919 оны 8 сарын 1 Хамтрагч : Погани Жозеф, Агостон Петер | |
| Өмнөх | Харрер Ференц |
| Дараах | Агостон Петер |
| Хувийн мэдээлэл | |
| Төрсөн | Кон Бела 1886 оны 2 сарын 20 Австри-Унгар, Унгарын вант улс, Леле (одоогийн Румыны Ходод) |
| Нас барсан | 29 8 сарын 1938 (52 насалсан) ЗХУ, ЗСБНХОУ, Москва, Коммунарка |
| Улс төрийн нам | Унгарын Социал Демократ Нам (MSZDP) Унгарын Коммунист Нам (KMP) |
| Эхнэр, Нөхөр | Гал Ирен |
| Хүүхэд | Миклош Кун Агнес |
| Эцэг, эх | Кон Саму Роза Голдбергер |
| Алма матер | Франц Иосиф их сургууль |
| Мэргэжил | улс төрч, сэтгүүлч |
Кун Бела (унгар. Kun Béla, төрөхдөө Кон (унгар. Kohn Béla); 1886 оны 2-р сарын 20-нд Трансильванийн Леле тосгонд төрж, 1938 оны 8-р сарын 29-нд ЗХУ-ын Москва хотод цаазлуулан хороогдсон) — Унгарын болон Зөвлөлтийн коммунист зүтгэлтэн, сэтгүүлч.
1919 оны 3-р сард тэрээр Унгарын Зөвлөлт Бүгд Найрамдах Улсыг тунхагласан нь 133 хоног (1919 оны 3-р сарын 21-нээс 8-р сарын 6 хүртэл) оршин тогтносон юм.
1920 оны 11-р сард Крымд Зөвлөлт засаг тогтсоны дараа тэрээр Крымын Хувьсгалт Хорооны даргаар томилогдсон. Энэ албан тушаалд байхдаа Крымд шүүхээр оруулалгүй олноор нь цаазлах ажиллагааг зохион байгуулж, идэвхтэй оролцсон. Түүнийг 1938 онд цаазаар авсан бөгөөд сүүлд 1955 онд цагаатгасан байна.
Намтар
[засварлах | кодоор засварлах]Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр Кун БелаАвстри-Унгарын армид татагдаж, 1916 онд оросуудад олзлогджээ. Дайны олзлогдогч түүнийг Урал руу илгээж, эцэст нь тэнд үнэнч коммунист болжээ. Олзонд байх хугацаандаа Кун герман хэлнээс гадна орос хэлийг сайтар сурчээ. Оросын Хоёрдугаар сарын хувьсгалын дараа Кун Оросын коммунист намд элсэж, Томск мужийн намын хороонд, Большевикуудын "Сибирский Рабочий" (Сибирийн ажилчин) сэтгүүл болон "Знамя Революции" (Хувьсгалын туг) сонины редакцын зөвлөлд ажиллажээ.
1918 оны 3-р сард Кун болон түүний хамтрагчид Оросын Коммунист (Большевик) Намын Унгарын бүлгийг байгуулсан нь сүүлд Унгарын Коммунист Намын үндэс болсон бөгөөд Унгарын цэргийн олзлогдогсдоос бүрдсэн байв. Самуэли Тиборын хамт тэрээр Унгарын "Нийгмийн хувьсгал" сониныг редакторлож, Унгарын олон цэргийн олзлогдогсдыг Оросын, дараа нь Унгарын Улаан армийн эгнээнд элсэхэд нөлөөлсөн юм. Удалгүй тэрээр Петроград, дараа нь Москвад ирж, В.Ленинтэй уулзахад тэрээр Австри-Унгарын нутагт коммунист хөдөлгөөний удирдлахыг түүнд даалгажээ.
Кун 1918 оны 11-р сарын 17-нд Австри-Унгарын эзэнт гүрэн нуран унасны дараа Будапештэд буцаж ирсэн бөгөөд 11-р сарын 24-нд Унгарын Коммунист Нам (анх Унгарын Коммунистуудын Нам)-ыг байгуулж, Төв Хороог нь тэргүүлжээ. Удалгүй Кун Белаг шоронд хорьсон байна.
1919 оны 3-р сарын 21-нд Куныг дэмжигчид засгийн газарт нийтээрээ дургүйцэж байгааг ашиглан Коммунист болон Социал Демократ Намуудын (Шандор Гарбайн удирдсан) нэгдсэн их хурлыг зохион байгуулж, тэднийг нэгдсэн Социалист Нам болгон нэгтгэв. Шинэ нам нь Оросын дараа радикал зүүний үзэлтэй засгийн газартай Европын хоёр дахь улс болох Унгарын Зөвлөлт Бүгд Найрамдах Улсыг (түүний удирдлагад Коммунистууд болон Социал Демократуудыг тус тус 14, 17 төлөөлөгч төлөөлж байв) байгуулснаа шууд зарлаж, Куныг шоронгоос суллав. Гарбай Шандор хувьсгалт засгийн газрыг тэргүүлж байв. Чухамдаа Кун Бела өөрөө шинэ социалист засгийн газарт зөвхөн Гадаад хэргийн комиссарын албан тушаал хашиж байсан бөгөөд хожим нь Цэргийн хэргийн Ардын комиссарын зөвлөлийн гишүүн болжээ. Гэсэн хэдий ч тэрээр Унгарын Зөвлөлт Бүгд Найрамдах Улсын де-факто удирдагч байв.
Унгарын Зөвлөлт Бүгд Найрамдах Улс 133 хоногийн дараа 1919 оны 8-р сарын 1-нд нуран унав. Кун Бела болон түүний дагалдагчид Австри руу зугтаж, Хайдельмюль, дараа нь Карлштейн, Штайгофт хоригдож байжээ. Суллагдсаныхаа дараа тэрээр Орос руу буцаж ирээд Оросын большевик намын гишүүнчлэлээ сэргээжээ.
1920 оны 10-р сард түүнийг Зөвлөлтийн Өмнөд фронтын Хувьсгалт цэргийн зөвлөлийн гишүүнээр томилсон. 1920 оны 11-р сарын 16-нд Крымын хувьсгалт хороо байгуулагдаж, Кун Бела даргаар томилогджээ.
Агуу хэлмэгдүүлэлтийн үеэр 1937 оны 6-р сарын 28-нд түүнийг "Коминтернд хувьсгалын эсрэг террорист байгууллагыг удирдсан" хэмээн буруутгаж баривчилжээ. 1938 оны 8-р сарын 29-нд ЗХУ-ын Дээд шүүхийн Цэргийн зөвлөл түүнд цаазаар авах ял оноогоод тэр өдрөө цаазалжээ.
Түүнийг 1955 оны 7-р сарын 2-нд ЗХУ-ын Дээд Шүүхийн Цэргийн зөвлөлийн шийдвэрээр нөхөн цагаатгасан байна.