Бирнессит
Бирнессит (Англи: Birnessite, номиналиар MnO2·nH2O) буюу δ-MnO2 нь Na0.7Ca0.3Mn7O14·2.8H2O химийн томьёотой, устөрөгчийн манганы давхар ислийн эрдэс юм.
Энэ нь дэлхийн гадарга дээрх манганы гол эрдэс бөгөөд хөрс, тунадас, үр тариа, чулуулгийн бүрхүүл (жишээлбэл, цөлийн лак (цөлийн чулуулгуудын гадаргуу дээр бий болсон нимгэн, хар бор өнгийн давхарга )), далайн ферроманганез зангилаа, царцдаст нарийн ширхэгтэй, муу талсажсан хэлбэрээр түгээмэл тохиолддог.
Үүнийг Шотландын Абердиншир гүнлигийн Бирнесс тосгоноос нээсэн.
Бүрэлдэх нь
[засварлах | кодоор засварлах]Хүчилтөрөгчтэй усан уусмалд Mn(II)-ийн исэлдэлтээс үүсэх тунадасжилт нь кинетикийн хувьд сааталтай бөгөөд бодисын гадаргуу дээр удаан байдаг. Биологийн Mn(II)-ийн исэлдэлт нь абиотик Mn(II)-ийн исэлдэлтийн процесстой харьцуулахад ерөнхийдөө хурдан явагддаг бөгөөд ийм учраас байгалийн бирнесситын ихэнхийг бичил биетүүд, ялангуяа нян болон мөөгөнцөр үүсгэдэг гэж үздэг.
Бүтэц
[засварлах | кодоор засварлах]Бирнессит нь стохиометрийн бус нэгдэл бөгөөд нэрлэсэн MnO2·nH2O томьёонд Mn4+ ионууд хувьсах хэмжээгээр байхгүй, эсвэл голчлон Mn3+ ионуудаар, заримдаа Mn2+ ионуудаар солигддог. Хатуу биет нь жижиг хэсгийн хувьд саармаг тул бирнессит нь Mn4+ вакансион болон гетеровалент Mn орлуулалтаас үүссэн цэвэр сөрөг цэнэгийг тэнцвэржүүлэхийн тулд гаднын катионуудыг агуулдаг.