Боксит
Боксит (Англи: Bauxite) нь хөнгөн цагааны агууламж өндөртэй тунамал чулуулаг юм. Энэ нь дэлхий дээрх хөнгөн цагаан болон галлийн үндсэн түүхий эд болдог.
Боксит нь голчлон гиббсит (Al(OH)₃), боэмит (γ-AlO(OH)), диаспор (α-AlO(OH)) зэрэг хөнгөн цагааны эрдсүүдээс тогтоно. Эдгээр нь гётит (FeO(OH)) болон хематит (Fe₂O₃) гэсэн төмрийн ислүүд, мөн хөнгөн цагааны шаварлаг эрдэс болох каолинит (Al₂Si₂O₅(OH)₄), түүнчлэн бага хэмжээгээр анатаз (TiO₂) ба ильменит (FeTiO₃ буюу FeO·TiO₂)-тэй холилдсон байдаг.
Боксит нь гялбаа багатай, ихэвчлэн улаан хүрэн, цагаан эсвэл шаргал өнгөтэй харагдана. 1821 онд Францын геологич Пьер Бертье Францын өмнөд хэсэгт орших Прованс мужийн Ле Бо тосгоны ойролцоо бокситыг анх нээсэн.
Олборлолт, нөөц
[засварлах | кодоор засварлах]
Өнөө үед Гвиней нь бокситын хамгийн том олборлогч улс бөгөөд түүний дараа Австрали болон Хятад ордог. Боксит нь ихэвчлэн газрын гадаргад ойр, хөрсний хучилт багатай байдаг тул ил аргаар олборлодог.
Хөнгөн цагааныг хүдрээс гарган авахтай харьцуулахад цахилгаан эрчим хүч бага шаарддаг дахин боловсруулалт нэмэгдэж байгаа нь дэлхийн бокситын нөөцийг нэлээд удаан хугацаанд хангалттай байлгах боломжтой юм.
Хөнгөн цагааны үйлдвэрлэл
[засварлах | кодоор засварлах]2010 оны байдлаар, дэлхийн хуурай бокситын үйлдвэрлэлийн ойролцоогоор 70–80% нь эхлээд алюмина болгон боловсруулагдаж, дараа нь цахилгаан задлал (электролиз)-аар хөнгөн цагаан болж хувирдаг байна.