Бүс ба Зам санаачилга
‘’‘Бүс ба Зам санаачилга’’’ (Англи: Belt and Road Initiative, ‘’‘BRI’’’) нь Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсаас 2013 оноос дэвшүүлэн хэрэгжүүлж эхэлсэн олон улсын эдийн засаг, дэд бүтэц, худалдаа, тээвэр, санхүүгийн хамтын ажиллагааны санаачилга юм. Уг санаачилгыг анх ‘‘Торгоны замын эдийн засгийн бүс’’ болон ‘‘XXI зууны далайн торгоны зам’’ гэсэн хоёр бүрэлдэхүүн хэсгээр дэвшүүлсэн бөгөөд 2015 оны 3 дугаар сарын 28-нд Хятадын Үндэсний хөгжил, шинэтгэлийн хороо, Гадаад хэргийн яам, Худалдааны яам хамтран, Төрийн зөвлөлийн зөвшөөрлөөр ‘’“Торгоны замын эдийн засгийн бүс болон XXI зууны далайн торгоны замыг хамтран байгуулах тухай алсын хараа ба үйл ажиллагааны төлөвлөгөө”’’ баримт бичгийг нийтэлсэн. "Vision and Actions on Jointly Building Silk Road Economic Belt and 21st-Century Maritime Silk Road". Government of the People’s Republic of China. 2015-03-30. Татаж авсан: 2026-08-16.
Түүх
[засварлах | кодоор засварлах]БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин 2013 онд Төв Ази болон Зүүн Өмнөд Азид хийсэн айлчлалын үеэр Торгоны замын эдийн засгийн бүс болон XXI зууны далайн торгоны замыг хамтран байгуулах санаачилгыг дэвшүүлсэн. Үүнийг хожим “Бүс ба Зам” санаачилга гэж нэрлэх болсон. "Vision and Actions on Jointly Building Silk Road Economic Belt and 21st-Century Maritime Silk Road". Government of the People’s Republic of China. 2015-03-30. Татаж авсан: 2026-08-16.
2015 оны 3 дугаар сарын 28-ны баримт бичигт санаачилгын зорилго, хамтын ажиллагааны зарчим, газарзүйн хүрээ, тэргүүлэх чиглэл болон хэрэгжүүлэх механизмын үндсэн хүрээг тодорхойлсон байна. Баримт бичигт Бүс ба Зам нь Ази, Европ, Африкийн бүс нутгуудыг эдийн засаг, худалдаа, тээвэр болон дэд бүтцийн сүлжээгээр холбох зорилготойг тодорхойлжээ.
Хамрах хүрээ
[засварлах | кодоор засварлах]2015 оны баримт бичигт Торгоны замын эдийн засгийн бүс болон XXI зууны далайн торгоны замын үндсэн чиглэлийг тодорхойлсон.
Торгоны замын эдийн засгийн бүс
[засварлах | кодоор засварлах]Торгоны замын эдийн засгийн бүсийн хүрээнд дараах үндсэн чиглэлүүдийг тодорхойлсон байна.
Хятадыг Төв Ази болон ОХУ-аар дамжуулан Европтой холбох;
Хятадыг Төв Ази болон Баруун Азиар дамжуулан Персийн булан болон Газар дундын тэнгистэй холбох;
Хятадыг Зүүн Өмнөд Ази, Өмнөд Ази болон Энэтхэгийн далайн бүс нутагтай холбох.
XXI зууны далайн торгоны зам
[засварлах | кодоор засварлах]Далайн торгоны замын хүрээнд:
Хятадын эргийн боомтуудыг Өмнөд Хятадын тэнгис болон Энэтхэгийн далайгаар дамжуулан Европтой холбох;
Хятадын эргийн боомтуудыг Өмнөд Хятадын тэнгисээр дамжуулан Номхон далайн өмнөд хэсэгтэй холбох чиглэлийг тодорхойлсон байна.
"Vision and Actions on Jointly Building Silk Road Economic Belt and 21st-Century Maritime Silk Road". Government of the People’s Republic of China. 2015-03-30. Татаж авсан: 2026-08-16.
Эдийн засгийн коридорууд
[засварлах | кодоор засварлах]2015 оны баримт бичигт Бүс ба Замын хүрээнд олон улсын эдийн засгийн хамтын ажиллагааны зургаан үндсэн коридорыг тодорхойлсон байна. Үүнд:
Шинэ Евразийн эх газрын гүүрийн эдийн засгийн коридор;
Хятад-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридор;
Хятад–Төв Ази–Баруун Азийн эдийн засгийн коридор;
Хятад–Энэтхэгийн хойгийн эдийн засгийн коридор;
Хятад-Пакистаны эдийн засгийн коридор;
Бангладеш-Хятад-Энэтхэг-Мьянмарын эдийн засгийн коридор.
Эдгээр коридор нь дэд бүтцийн холболт, худалдаа, хөрөнгө оруулалт, тээвэр болон бүс нутгийн эдийн засгийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхэд чиглэсэн.
Шинэ Евразийн эх газрын гүүр
[засварлах | кодоор засварлах]‘’‘Шинэ Евразийн эх газрын гүүрийн эдийн засгийн коридор’’’ нь Хятадын зүүн хэсгийн боомтуудыг Евразийн эх газраар дамжуулан Европтой холбох тээврийн чиглэл юм.
Хятадын Засгийн газрын 2015 оны баримт бичигт Хятадын Ляньюньган боомтоос эхлэн Казахстан, ОХУ болон Европын чиглэлд хүрэх төмөр замын холболтыг Евразийн эх газрын тээврийн чухал чиглэлүүдийн нэг гэж тодорхойлсон. Энэ хүрээнд Хятадын дотоодын төмөр замын сүлжээг Европын төмөр замын сүлжээтэй холбох зорилго тавьсан байна.
2015 оноос хойш Хятад–Европын төмөр замын ачаа тээврийн олон чиглэл хөгжсөн бөгөөд Хятадын хэд хэдэн хотыг Европын хотуудтай холбосон тогтмол ачааны галт тэрэгний үйлчилгээ бий болсон байна. "Initiative offers road map for peace, prosperity". Government of the People’s Republic of China. 2015-03-30. Татаж авсан: 2026-08-16.
Хятад-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридор
[засварлах | кодоор засварлах]‘’‘Хятад-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридор’’’ нь Монгол Улс, БНХАУ болон ОХУ-ын хоорондын тээвэр, худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхэд чиглэсэн гурван талт хамтын ажиллагааны хүрээ юм.
2014 оны 9 дүгээр сард гурван улсын төрийн тэргүүн Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагаын Дүшанбе хотноо болсон уулзалтын үеэр гурван талт хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх асуудлыг хэлэлцсэн байна.
Гурван улс БНХАУ-ын Торгоны замын эдийн засгийн бүс, ОХУ-ын Евразийн тээвэр, эдийн засгийн холболтын төлөвлөгөө болон Монгол Улсын Талын зам санаачилгыг уялдуулах талаар санал солилцсон.
2015 оны 7 дугаар сард ОХУ-ын Уфа хотноо болсон гурван улсын төрийн тэргүүнүүдийн уулзалтаар Хятад, Монгол, Оросын гурван талт хамтын ажиллагааны дунд хугацааны хөгжлийн замын зураглалыг баталсан байна.
"Vision and Actions on Jointly Building Silk Road Economic Belt and 21st-Century Maritime Silk Road". Government of the People’s Republic of China. 2015-03-30. Татаж авсан: 2026-08-16.
Хятад-Төв Ази-Баруун Азийн эдийн засгийн коридор
[засварлах | кодоор засварлах]‘’‘Хятад–Төв Ази–Баруун Азийн эдийн засгийн коридор’’’ нь Хятадын Шинжаан-Уйгурын өөртөө засах орноос эхлэн Төв Азиар дамжин Баруун Ази, цаашлаад Газар дундын тэнгис болон Арабын хойгийн бүс нутагтай холбогдох эдийн засгийн коридор юм.
Уг коридорын хүрээнд Казахстан, Киргизстан, Тажикистан, Узбекистан, Туркменистан зэрэг Төв Азийн орнууд болон Баруун Азийн улс орнуудтай худалдаа, хөрөнгө оруулалт, тээвэр, эрчим хүч, харилцаа холбооны салбарын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх зорилго тавьсан байна.
Хятад-Энэтхэгийн хойгийн эдийн засгийн коридор
[засварлах | кодоор засварлах]‘’‘Хятад–Энэтхэгийн хойгийн эдийн засгийн коридор’’’ нь Хятад болон Зүүн Өмнөд Азийн эх газрын улс орнуудын хооронд тээвэр, худалдаа, үйлдвэрлэл, хөрөнгө оруулалтын холболтыг хөгжүүлэхэд чиглэсэн коридор юм.
2015 оны баримт бичигт Хятадын өмнөд хэсгээс Индохятадын хойгийн улс орнуудтай холбогдох тээврийн сүлжээ, дэд бүтцийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх асуудлыг тусгасан байна.
Хятад-Пакистаны эдийн засгийн коридор
[засварлах | кодоор засварлах]‘’‘Хятад–Пакистаны эдийн засгийн коридор’’’ (Англи: China–Pakistan Economic Corridor, ‘’‘CPEC’’’) нь Хятад, Пакистаны хоорондын дэд бүтэц, эрчим хүч, тээвэр, худалдаа, хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагааны хөтөлбөр юм.
Коридор нь Хятадын Шинжаан-Уйгурын өөртөө засах орны Кашгар орчмыг Пакистаны Гвадар боомттой холбох чиглэлд төвлөрдөг. 2015 оны Бүс ба Замын баримт бичигт уг коридорыг зургаан үндсэн эдийн засгийн коридорын нэгээр тодорхойлсон.
БНХАУ-ын 2015 оны Засгийн газрын ажлын тайланд Хятад–Пакистаны эдийн засгийн коридорын хүрээнд дэд бүтцийн холболт болон холбогдох төслүүдийг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байсныг дурдсан байна. "Full Text: Report on the Work of the Government (2015)". Government of the People’s Republic of China. 2015-03-05. Татаж авсан: 2026-08-16.
Бангладеш-Хятад-Энэтхэг-Мьянмарын эдийн засгийн коридор
[засварлах | кодоор засварлах]‘’‘Бангладеш–Хятад–Энэтхэг–Мьянмарын эдийн засгийн коридор’’’ (Англи: Bangladesh–China–India–Myanmar Economic Corridor, ‘’‘BCIM’’’) нь дөрвөн улсын хоорондын худалдаа, хөрөнгө оруулалт, тээвэр, дэд бүтцийн холболтыг хөгжүүлэх зорилготой хамтын ажиллагааны санаачилга юм.
Уг коридор нь Хятадын баруун өмнөд хэсгийг Мьянмар, Энэтхэг болон Бангладештай холбох чиглэлд төвлөрч, тээврийн дэд бүтэц, худалдаа, хөрөнгө оруулалт болон хүмүүс хоорондын харилцааг хөгжүүлэх зорилготой байв.
Хамтын ажиллагааны үндсэн чиглэл
[засварлах | кодоор засварлах]2015 оны баримт бичигт Бүс ба Замын хамтын ажиллагааны таван үндсэн чиглэлийг тодорхойлсон. Үүнд:
бодлогын зохицуулалт;
дэд бүтцийн холболт;
саадгүй худалдаа;
санхүүгийн интеграц;
хүмүүс хоорондын харилцаа.
Эдгээр чиглэл нь оролцогч улс орнуудын хөгжлийн стратегийг уялдуулах, тээвэр болон дэд бүтцийн холболтыг сайжруулах, худалдаа хөрөнгө оруулалтын саадыг бууруулах, санхүүгийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, боловсрол, соёл болон иргэд хоорондын харилцааг хөгжүүлэхэд чиглэдэг. "Vision for Maritime Cooperation under the Belt and Road Initiative". Government of the People’s Republic of China. 2017-06-20. Татаж авсан: 2026-08-16.
Санхүүжилтийн механизм
[засварлах | кодоор засварлах]Бүс ба Замын санаачилгын хүрээнд дэд бүтэц болон бусад хамтын ажиллагааны төслүүдийг санхүүжүүлэх зорилгоор олон талт болон хоёр талт санхүүгийн механизмуудыг ашигладаг.
Торгоны замын сан
[засварлах | кодоор засварлах]‘’‘Торгоны замын сан’’’ (Англи: Silk Road Fund) нь Бүс ба Замын хүрээнд хэрэгжих төслүүдийг санхүүжүүлэх зорилгоор байгуулагдсан хөрөнгө оруулалтын сан юм.
БНХАУ-ын Засгийн газар 2014 оны 11 дүгээр сард Торгоны замын санд 40 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулах тухай зарласан. Сан нь дэд бүтэц, эрчим хүч, үйлдвэрлэл болон холбогдох салбарын төслүүдэд хөрөнгө оруулалт хийх чиглэлээр ажилладаг. "Chronology of China's Belt and Road Initiative". Belt and Road Portal. Татаж авсан: 2026-08-16.
2015 оны баримт бичгийн хэрэгжилтийн хүрээнд Торгоны замын сан болон бусад санхүүгийн байгууллагууд Бүс ба Замын төслүүдийн санхүүжилтийн эх үүсвэрийн нэг болсон байна. "Building the Belt and Road" (PDF). Belt and Road Portal. Татаж авсан: 2026-08-16.
Азийн дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтын банк
[засварлах | кодоор засварлах]‘’‘Азийн дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтын банк’’’ (Англи: Asian Infrastructure Investment Bank, ‘’‘AIIB’’’) нь Ази болон бусад бүс нутагт дэд бүтцийн тогтвортой хөгжлийг дэмжих зорилготой олон талт хөгжлийн банк юм.
AIIB нь эрчим хүч, тээвэр, харилцаа холбоо, хот байгуулалт, усан хангамж болон бусад дэд бүтцийн салбарын төслүүдийг санхүүжүүлэхэд чиглэдэг. Банк 2015 онд байгуулагдаж, 2016 онд үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн байна. "Full text: Report on China's economic, social development plan". Government of the People’s Republic of China. 2016-03-19. Татаж авсан: 2026-08-16.
Олон улсын тээвэр, худалдаанд үзүүлэх нөлөө
[засварлах | кодоор засварлах]Бүс ба Замын санаачилгын хүрээнд төмөр зам, авто зам, боомт, эрчим хүч, харилцаа холбооны дэд бүтцийн холболтыг хөгжүүлэхэд анхаардаг. Үүний хүрээнд Хятад болон Европыг холбосон төмөр замын ачаа тээвэр, далайн боомтын сүлжээ болон хил дамнасан худалдааны дэд бүтцүүд өргөжсөн байна.
БНХАУ-ын Засгийн газрын мэдээлснээр 2015 оноос Бүс ба Замын хүрээнд зургаан эдийн засгийн коридор болон холбогдох тээврийн, холбооны сувгуудыг хөгжүүлэхэд ахиц гарсан байна. "Full text: Report on China's economic, social development plan". Government of the People’s Republic of China. 2016-03-19. Татаж авсан: 2026-08-16.
Монгол Улстай холбогдох нь
[засварлах | кодоор засварлах]Монгол Улс нь Бүс ба Замын санаачилгын хүрээнд Хятад-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридорын нэг хэсэг бөгөөд Монгол, Хятад, Оросын тээвэр, худалдаа, дэд бүтцийн хамтын ажиллагаанд уг коридорын хүрээ ашиглагддаг.
Монгол Улсын хувьд тус санаачилгатай холбоотой хамтын ажиллагаанд төмөр зам, автозам, боомт, эрчим хүч, уул уурхай, худалдаа, логистик зэрэг салбарууд багтдаг.
Хятад–Монгол–Оросын эдийн засгийн коридорын хүрээнд гурван улсын тээврийн сүлжээ болон эдийн засгийн хөгжлийн бодлогыг уялдуулах асуудал яригдаж ирсэн бөгөөд уг коридор нь БНХАУ-ын Торгоны замын эдийн засгийн бүс, ОХУ-ын Евразийн тээврийн холболт болон Монгол Улсын хөгжлийн бодлоготой уялдах зорилготой.
Шүүмжлэл
[засварлах | кодоор засварлах]Бүс ба Замын санаачилга нь олон улсын худалдаа, дэд бүтцийн холболтыг нэмэгдүүлэх боломжтой гэж үздэг талын зэрэгцээ улс орнуудын өрийн тогтвортой байдал, байгаль орчин, хөдөлмөрийн стандарт, төслийн ил тод байдал болон геополитикийн нөлөөлөлтэй холбоотойгоор олон улсын түвшинд хэлэлцүүлэг, шүүмжлэлийн сэдэв болсон.
Эдгээр асуудлын үнэлгээ нь төсөл тус бүр, улс орон болон санхүүжилтийн нөхцөлөөс хамааран харилцан адилгүй байдаг. Иймээс Бүс ба Замын санаачилгын нийт үр нөлөөг нэг үзүүлэлтээр дүгнэхээс илүү төслийн түвшинд авч үзэх шаардлагатай.
Мөн үзэх
[засварлах | кодоор засварлах]Эх сурвалж
[засварлах | кодоор засварлах]“Бүс ба зам – Гэрэлт аялал”
[засварлах | кодоор засварлах]“Бүс ба зам – Гэрэлт аялал” нь Монголын Улаан загалмай нийгэмлэг болон Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Улаан загалмайн байгууллагуудын хамтын ажиллагааны хүрээнд хэрэгждэг нүдний эрүүл мэндийн хүмүүнлэгийн төсөл юм. Төслийн хүрээнд нүдний болор цайх эмгэгтэй Монголын иргэдийг үзлэг, оношилгоо болон нүдний болор солих мэс засалд үнэ төлбөргүй хамруулдаг байна.[1]
Төсөл 2017 оноос эхлэн Монголын Улаан загалмай нийгэмлэг болон Өвөр Монголын Улаан загалмайн байгууллагын хамтын ажиллагааны хүрээнд хэрэгжиж ирсэн байна.[1]
2026 оны хөтөлбөрийн хүрээнд Монгол Улсын 120 ахмадыг нүдний болор цайх эмгэгийн оношилгоо, эмчилгээнд хамруулахаар сонгосон байна. Үүнээс өмнө 2026 оны 4 дүгээр сарын 20–24-ний өдрүүдэд Монгол Улсын Хоёрдугаар төв эмнэлэгт 400 орчим ахмадыг үзлэгт хамруулжээ. Үзлэгийн дүнд нүдний болор цайх эмгэгтэй бөгөөд мэс засал хийх заалттай 120 хүнийг сонгон авч, 5 дугаар сарын 18–22-ны өдрүүдэд БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Эрээн хотод нүдний болор солих мэс засалд хамруулсан байна.[1]
Мэс заслын эмчилгээг БНХАУ-ын Чао Жу нүдний эмнэлгийн эмч нар Монголын Улаан загалмай нийгэмлэг болон Монгол Улсын Хоёрдугаар төв эмнэлгийн нүдний тасгийн эмч, мэргэжилтнүүдтэй хамтран зохион байгуулжээ.[1]
2026 оны 2 дугаар сард Монголын Улаан загалмай нийгэмлэг болон Өвөр Монголын Улаан загалмайн байгууллагын төлөөлөгчид Хөх хотод уулзаж, 2026 онд “Бүс ба зам – Гэрэлт аялал” төслийг хамтран хэрэгжүүлэх гэрээнд гарын үсэг зурсан байна. Уулзалтаар нүдний болор солих мэс засал, төслийн өмнөх хэрэгжилт болон тухайн жилийн үйл ажиллагааны төлөвлөгөөний талаар хэлэлцжээ.[2]
“Бүс ба зам – Гэрэлт аялал” төслийн хүрээнд өмнөх жилүүдэд мөн Монголын иргэдийг нүдний болор солих мэс засалд хамруулж байсан байна. Тухайлбал, 2024 онд 130 гаруй хүнийг урьдчилсан үзлэгт хамруулснаас 114 ахмадыг мэс засалд сонгон авч, Эрээн хотод эмчилгээ хийжээ.[3]
Мөн үзэх
[засварлах | кодоор засварлах]Эх сурвалж
[засварлах | кодоор засварлах]- 1 2 3 4 "Нүдний болорын хагалгаанд хамрагдсан 120 ахмад сэтгэл өндөр ирлээ". Монголын Улаан загалмай нийгэмлэг. 2026-05-27. Татаж авсан: 2026-09-18.
- ↑ ""Бүс ба зам - Гэрэлт аялал" төслийн гэрээнд гарын үсэг зурав". Монголын Улаан загалмай нийгэмлэг. 2026-02. Татаж авсан: 2026-09-18.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "114 ахмад настан БНХАУ-д нүдний болор солиулах мэс засал эмчилгээ хийлгэлээ". Dorgio.mn. 2024-09-16. Татаж авсан: 2026-09-18.