Газарзүйн солбицлын систем

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Өргөрөг (хэвтээ шугамууд), уртрагийг (босоо шугамууд) харуулах дэлхийн газрын зураг, Eckert VI проекц

Газарзүйн солбицлын систем гэдэг нь дэлхий дээрх ямар ч цэгийн байршлыг хэд хэдэн тооны тусламжтайгаар илэрхийлэх солбицлын систем юм. Тус тоонуудыг сонгохдоо ихэнх тохиолдолд нэг тоогоор нь босоо байршил, нөгөө хоёроор нь хэвтээ байршлыг заана. Хамгийн түгээмлээр уртраг, өргөрөг, өндөр (далайн түвшнээс дээших) гурван тоог хэрэглэнэ.[1]

Энэ солбилцлын системийг МЭӨ 3-р зуунд Эратостэнэс Александрын номын санд анхлан боловсруулж бичиж үлдээжээ.

Газарзүйн уртраг ба өргөрөг[засварлах | edit source]

Экваторын 0 градус уртраг буюу уртрагийн эхлэл
Грийнвичийн 0 градусын байрлал буюу өргөргийн эхлэл

Уртраг нь дэлхийн экваторын шугамыг 0 градус эхлэл болгон авч нэг градус бүрээр хэвтээ шугамыг уртрагаар тэмдэглэн хойд ба өмнөд туйлуудыг 90 градус болгож авдаг. Урагш чиглэлд байгаа хэвтээ уртрагийг өмнөдийн уртраг гэнэ харин хойд чиглэлд байгаа уртрагийн хойд уртраг гэнэ. Зэрэгцээ уртрагуудыг хооронд нь Параллел гэж нэрлэн газарзүйд байрлал чиглэл тогтооход хэлж тэмдэглэдэг.

Өргөрөг нь Английн Грийнвич дэх байрлалыг эхлэл 0 градус болгон авч дэлхийг босоо шугмаар хувааж баруун ба зүүн чиглэлд нэг градусаар хуваан тоолж зүүн ба баруун чиглэлд тус 180 градус тоолж дэлхийг 2 таллаж хувааж тооцдог.



Ишлэл[засварлах | edit source]

  1. A Guide to coordinate systems in Great Britain v1.7 October 2007 D00659 accessed 14.4.2008