Голда Меир

Голда Меир (еврей. גולדה מאיר, төрөхдөө Голда Ицковна Мабович (еврей. מאַבאָוויטש‎); 1898 оны 5-р сарын 3-нд Оросын эзэнт улсын Киев хотод төрсөн — 1978 оны 12-р сарын 8-нд Израилын Иерусалим хотод нас барсан) — Израилын улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн эмэгтэй. 1969-1974 онуудад Израилын 5 дахь Ерөнхий сайд, Израилын түүхэн дахь уг албан тушаалд байсан цорын ганц эмэгтэй юм. 1948 онд Израил улсыг байгуулсан хүмүүсийн нэг.

Намтар

Голда Меир 1898 оны 5-р сарын 3-нд Оросын эзэнт улсын Киев хотод эцэг Мовши-Ицко Зеликович Мабович болон эх Блюма-Фрейда Мабович нарын охин болж төрсөн. 1903 онд түүний эцэг ажил хайхаар АНУ руу явсан бөгөөд тэндээ нэрээ Моррис болгон өөрчилж, төмөр замын депод ажилд орж, мужаанчдын үйлдвэрчний эвлэлийн гишүүн болжээ. 1906 онд 8 настай Голди бусад гэр бүлийн хамт эцэг рүүгээ Америкт иржээ. Тэд тус улсын хойд хэсэгт орших Висконсин мужийн Милуоки хотод суурьшжээ. Гэр бүл нь хотын еврей хороололд амьдардаг байсан бөгөөд Голдигийн эх гэрийнхээ хажууд байрлах агуулахад хүнсний дэлгүүр нээжээ. Бага сургуульд Голди (Америкт түүнийг ийнхүү нэрлэдэг байжээ) ангидаа сурлагаараа тэргүүлдэг байсан ажээ.

1912 онд тэрээр ахлах сургуулиа төгсөж, боловсролоо үргэлжлүүлэхээр төлөвлөжээ. Эх Блума үргэлжлүүлэн сурах шаардлагагүй гэж үзэн түүнийг өөрөөсөө хоёр дахин дүү чинээлэг үл хөдлөх хөрөнгийн зуучлагчтай гэрлүүлэхээр төлөвлөжээ. Голди эрс татгалзав. Энэ үед түүний эгч Шейна болон нөхөр Шамай Корнголд нар Денвер рүү нүүж, дүүгээ тэнд сургуульд сурахыг ятгажээ. Эцэг эх нь түүний цаашдын сургалтыг санхүүжүүлэхийг хүсэхгүй байсан тул Голди нууцаар гэрээсээ зугтааж яваад, бүх хадгаламж, найзуудаасаа зээлсэн мөнгөө замын тасалбарт зарцуулжээ. Тэрээр эгчтэйгээ хамт амьдарч, хичээлийн дараа хадам ахынхаа нээсэн хуурай цэвэрлэгээний газарт ажиллаж тусалдаг байжээ.

Амралтын өдрүүдээр залуучууд Корнголдын гэрт цугларч социалист болон сионист үзэл санааг хэлэлцдэг байв. Голдиг эдгээр хэлэлцүүлэгт оролцохыг зөвшөөрдөг байсан тул эдгээр мэтгэлцээний нөлөөнд автан тэрээр хөдөлмөрийн сионизмын үзэл сурталч Аарон Гордоны үзэл санаануудад татагдсан байна. Энэ үед тэрээр 20 настай Литвын цагаач Моррис Меерсонтой танилцаж түүний оюун ухаан, даруу байдал, эрхэмсэг зан нь Голдид романтик мэдрэмж төрүүлдэг байв. Ингээд тэд хамтран амьдрах болжээ.

1914 онд Голдиг эцэг нь буцаж ирэхийг гуйсны дагуу Милуоки дахь эцэг эхийнхээ гэрт буцаж иржээ. Тэдний амьдрал сайжирч, эцэг нь тогтвортой ажил олж, гэр бүл нь шинэ тухтай орон сууцанд нүүж оржээ. Голди ахлах сургуульд элсэж, 1916 онд төгсөв. Дэлхийн нэгдүгээр дайн эхэлсний дараа тэрээр эцгийнхээ хамт дайнд нэрвэгдсэн Европын орнуудад гэр орон, эд хөрөнгөө алдсан еврейчүүдэд туслах зорилгоор хандивын арга хэмжээ зохион байгуулжээ.

Голди Мабович Палестинд еврейчүүдийг суурьшуулахыг тууштай дэмжигч болсон. Тухайн үед Милуоки руу нүүн ирсэн, байшингийн будагчаар ажиллаж байсан Моррис Меерсон Сионизмын хүсэл тэмүүллээ хуваалцаагүй ч Голди түүнд эцсийн шаардлага тавьсан: тэр түүнтэй хамт Палестин руу явах эсвэл тэр түүнтэй гэрлэхгүй гэж. Тэрээр Моррисыг ятгаж чадсан бөгөөд тэдний хурим нь 1917 оны 12-р сарын 24-нд болсон байна. Аяллын мөнгөө олохын тулд Голди номын санд ажилд орсон. Үүний зэрэгцээ тэрээр орон нутгийн "Поалей Зион" сонинд сайн дураараа ажиллаж байжээ. Сониноос хожим нь залуу идэвхтэнд хөрөнгө босгохын тулд АНУ-ын янз бүрийн хотуудад салбараа байгуулах боломжийг санал болгосон байна.

Голди Парисын энхтайвны бага хурлыг угтан хуралдсан Америкийн Еврейчүүдийн Конгрессын Сионист нэр дэвшигчдийн кампанит ажилд идэвхтэй оролцов. Тэрээр 1918 оны 12-р сард тэрээр Филадельфид болсон Конгрессын хуралдаанд оролцсон юм.

1921 оны 5-р сард Меерсоныхон цөөн тооны еврей суурьшигчдын хамт АНУ-аас Палестин руу хөдөлжээ. Тэд Неаполь хотоос Александриа руу хөлөг онгоцоор явж, тэндээсээ галт тэргээр Тел-Авив руу аялж, 1921 оны 7-р сарын 14-нд иржээ.

Палестинд Моррис Меерсон Лидда дахь Британийн нэгэн фирмд нягтлан бодогчоор ажилд оржээ. Голда англи хэлний хувийн хичээл зааж эхэлсэн. Хожим нь Мейерсоныхон Жезреел хөндийд байрлах Киббуц Мерхавиагийн гишүүн болох өргөдөл гаргажээ. Тэд Морристой хамт 9-р сард Мерхавиа руу нүүжээ.

Түүний олон нийтийн ажилд дурлах хүсэл тэмүүлэл 1928 онд Голда Хистадрут эмэгтэйчүүдийн зөвлөлийн гүйцэтгэх нарийн бичгийн даргаар томилогдоход биелсэн. Тэрээр Хистадрут намын удирдлагатай санал зөрөлдсөний улмаас огцорсон Ада Маймоны залгамжлагч болсон.

1928 онд Голдаг хандив цуглуулах, еврей улс байгуулахын төлөө кампанит ажил явуулах зорилгоор АНУ руу Хистадрут намын элч төлөөлөгчөөр илгээжээ. Америкаас тэрээр Швейцар руу явж, тэнд анх Цюрих хотод болсон Дэлхийн Сионист Конгресст төлөөлөгчөөр оролцжээ.

1934 оны 8-р сард Палестинд буцаж ирснийхээ дараа Меерсон Хистадрутын гүйцэтгэх хороонд элсэх саналыг хүлээн авчээ. Аялал жуулчлалын хэлтсийг зохион байгуулахаас эхлээд тэрээр ирээдүйн еврей цагаачдад еврей хэл, хөдөө аж ахуй заахаар Зүүн Европын орнууд руу илгээх элч нарыг сургах хөтөлбөр боловсруулахад оролцов. Нацист Германаас дүрвэгчид Палестинд олноороо ирж эхэлсний дараа Мейерсон эцэг эхгүй ирсэн хүүхдүүдийг суурьшуулах чиглэлээр ажиллав.

1937 онд Голда Гистадрутуудын эрүүл мэндийн сан болох Клалитын захирлуудын зөвлөлийн дарга болж, Гистадрутуудын улс төрийн хэлтсийг удирдаж байв.

1945 оны дунд үе гэхэд Голда маш их ажлын ачаалалтай байв. Тэрээр үйлдвэрчний эвлэлийн гишүүний олон үүрэг хариуцлагыг давхар гүйцэтгэж, Ишувын улс төрийн удирдлагад оролцож, амралтын өдрүүдээ гэр орноо арчилж, зочдыг хүлээн авч өнгөрөөдөг байв. Ажлын ачаалал хэт их байсан нь 7-р сард ухаан алдаж, түр зуур саажилттай болж, эмнэлэгт хэвтэхэд хүргэсэн юм.

Еврей агентлагийн улс төрийн хэлтсийн дарга Моше Шерток (Шаретт)-ийг баривчилсны дараа Голда Меерсон түүний үүргийг гүйцэтгэхээс өөр аргагүй болсон бөгөөд энэ нь түүнийг Палестин дахь еврей улс төрийн бүтцийн цорын ганц удирдагч болгожээ.

1947 оны 11-р сарын 29-нд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей Палестиныг хоёр хуваах төлөвлөгөөг дэмжсэн. Үүний дараахан арабууд Палестины еврейчүүдийг алж, еврей дэлгүүрүүдийг хядаж эхэлсэн. Арабын чөлөөлөх армийн зэвсэгт ангиуд тус улсад нэвтэрч эхэлсэн.

1948 оны 1-р сард Голда Палестины арабуудын эсрэг тэмцэлд нь Иишувт Америкийн еврейчүүдийн тусламж үзүүлэх ажлыг зохион байгуулахаар АНУ руу очжээ. Тэрээр социалист сионист үзэл бодлыг нь хуваалцдаггүй баян еврейчүүдийн өмнө үг хэлсэн боловч тэднийг итгүүлж чадсан тул тэднээс их хэмжээний мөнгө гаргаж авч чаджээ. Энэ мөнгийг Европ дахь Хаганагийн төлөөлөгчдөд зэвсэг худалдаж авахаар илгээжээ.

1948 оны 5-р сарын 14-нд Меерсон бусад Ишувийн удирдагчдын хамт Израилын тусгаар тогтнолын тунхаглалд гарын үсэг зурав. Дараагийн өдөр нь Израил руу Египет, Сири, Ливан, Трансиордан, Иракийн цэргүүд довтлов. Араб-Израилын дайны хоёр дахь үе шат эхэлсэн байв. Хэдхэн хоногийн дотор Голдаг АНУ руу дахин илгээсэн. Тусгаар тогтнолоо тунхагласан нь Америкийн еврейчүүдийн дунд хүчтэй сэтгэл хөдлөлийг төрүүлж, Меерсон нэг сарын дотор 75 сая долларын хандив цуглуулж чаджээ.

Голда Меерсон ЗХУ-д суугаа Израилын анхны Элчин сайд болсон; түүний охин Сара болон түүний сүйт залуу мөн Элчин сайдын яамны ажилтнаар мөн томилогджээ. 1948 оны 9-р сарын 10-нд Голда Зөвлөлтийн Гадаад хэргийн яамны төлөөлөгчдөд Итгэмжлэх жуух бичгээ гардуулав.

1949 онд Израил руу буцаж ирснийхээ дараа Меерсон Мапай намын нэрэмжит Нэгдүгээр Кнессетийн гишүүн болсон. Тэрээр 1956 он хүртэл Хөдөлмөр, барилгын сайдаар ажилласан. Израил улс байгуулагдсаны дараахан Зүүн Европын орнуудаас амьд үлдсэн еврейчүүд болон Арабын орнуудаас ирсэн еврей дүрвэгчид олноороо ирж эхэлсэн.

1956 оны 6-р сард Шаретт огцрохоос өөр аргагүй болж Голда Израилын шинэ Гадаад хэргийн сайдаар томилогдсон байна. Энэхүү томилгоотой холбогдуулан Давид Бен-Гурионы шаардлагын дагуу тэрээр овгоо еврей хэлээр бичиж, Голда Меир болсон байна.

Голда Меир Гадаад хэргийн яамнаас явах үед Израил улс Африкт 28 дипломат төлөөлөгчийн газартай байсан нь АНУ-аас ч олон байсан бөгөөд дипломат харилцаа тогтоосон нийт орны тоо 90-ээс давсан байв. Мөн түүний 1957 онд тус улсад НАТО-гийн гишүүнчлэлийн статус авах оролдлого бүтэлгүйтсэн.

Ерөнхий сайд

1969 оны 2-р сард Ерөнхий сайд Леви Эшкол нас барж Игаль Алон ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэгч болсон боловч Сапир Голдаг 1969 оны 11-р сарын сонгууль хүртэл албан тушаалыг хаших ёстой гэдэгт итгүүлж чаджээ. 3-р сарын 3-нд бараг бүх Засгийн газрын гишүүд уг томилгоог дэмжиж санал өгсөн бөгөөд Даян цорын ганц түдгэлзсэн хүн байв.

Ерөнхий сайдын хувьд Голда орой болтол цуцалтгүй ажилласаар, үдийн хоол идэх цаг ховорхон олддог байсан бөгөөд харьяа албан тушаалтнууд болон туслахуудаа мөн адил асар их ажлын ачааллаар дарамталдаг байв. Тэрээр Эшколоос Кнессетийн ихэнх улс төрийн фракцуудын төлөөлөгчдийг багтаасан үндэсний эв нэгдлийн засгийн газрыг өвлөн авсан бөгөөд үүнд хэт зүүний үзэлтнээс эхлээд үндсэрхэг үзэлтнүүд хүртэл багтсан нь зөөлөн дуутай ерөнхий сайдын шийдвэр гаргахад хүндрэл учруулж байв. Голда хурдан хугацаанд илүү авторитар удирдагч гэдгээ харуулсан байна.

1971 онд Голда анх Ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа огцрох бодолтой байгаагаа зарлаж, жилийн дараа тодорхой огноог тогтоосон: 1973 оны 10-р сар. Засгийн газрын гишүүд түүнийг үлдэхийг шаардсан, учир нь залгамжлагчийн асуудал шийдэгдээгүй хэвээр байсан юм. Тэрээр 1974 онд Ерөнхий сайдын ажлаа өгсөн.

Тэрээр 1978 оны 12-р сарын 8-нд тунгалгийн булчирхайн өвчний улмаас нас баржээ.

Гэр бүл

Түүний нөхөр нь Моррис Меерсон (1893–1951) байв. 1917 оны 12-р сарын 24-нд бүртгүүлсэн гэрлэлт нь Моррис нас барах хүртэл хүчин төгөлдөр хэвээр байсан бөгөөд үүний дараа Голда дахин гэрлээгүй. Тэд хоёр хүүхэдтэй байв:
Хүү Менахем Меерсон (1924–2014), Загреб, Нью-Йорк хотод хөгжмийн боловсрол эзэмшсэн мэргэжлийн хөгжимчин /виолончел/.
Охин Сара (төрсөн нэр нь Рехаби, 1926–2010), 17 настайгаасаа хойш Ревивим Киббуцийн гишүүн.