Григорий Потанин

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Potanin-Grigorij.jpg

Григорий Николаевич Потанин(1835 оны 9 дүгээр сарын 22-нд Омск мужийн Семипалатинский тойргийн Ямышевская цайз гэдэг газар төрсөн. 1920 оны 6 дугаар сарын 30-нд Зөвлөлт Оросын Томск хотод нас барсан) нь Оросын газар зүйч, хүн судлаач, ботаникч эрдэмтэн юм.

Намтар[засварлах | edit source]

Эх нь эрт нас барсан бөгөөд 11 настай Григорий хүүгийн эцэг казак цэрэгт байхдаа хэрэгт холбогдож шоронд орсон тул тэр Омск хот руу хүргүүлжээ. 1852 онд Григорий Потанин Омск хотын цэргийн бага сургуулийг 17 настайдаа төгссөн. 1853- 1858 онд Семипалатинск, Омск хотуудад цэргийн алба хаасан. Цэргийн албанаас чөлөөлөгдөөд Томск хотод ирж, улмаар эртнээс мөрөөдсөн Петербург орсон.

1859-1862 онд Петербургийн Их сургуульд эчнээгээр сурсан. 1861 оны 10 дугаар сард оюутны үймээнд оролцсон хэргээр баривчлагдаж, Петропавловын цайз дахь шоронд 2 сар суужээ. Суллагдаад эргэж сургуульдаа оролгүй, Омск хот руугаа буцсан.

Зайсан нуурын аялал (1863 — 1864)[засварлах | edit source]

1863-1864 онд К.В.Стурвегийн Зайсан нуурын аялалд оролцож загас судлан, Иртыш мөрөн, Тарвагатайн нуруу орсон. Энэ аяллаас Г.Потанин маш том ботаникийн цуглуулагатай иржээ.

1865 онд Григорий Николаевич Потанин Томск дахь мужийн тоо бүртгэлийн /статистик/ хорооны нарийн бичгийн даргаар томилогдсон. Томск хотод эрэгтэй, эмэгтэй гимназид багшилж, «Томские губернские ведомости» сонинтой хамтран ажиллаж байжээ.

1865 оноос Г.Потанин 1871 он хүртэл улс төрийн хэргээр шоронд сууж, нутаг заагдаж явжээ. Үүний дараагаар Тотьма хотод нэг хэсэг байж ялаа эдэлж дуусмагц Вологда мужийн Никольск хот руу нутаг заагдсан. 1874 онд Оросын Эзэн хааны газарзүйн нийгэмлэгийн хүсэлтээр Потаниныг цагаатгасан байна. Тэр ондоо Александра Викторовна Лаврскаятай гэрэлсэн. Гэргий Лаврская нь 1893 онд нас бартлаа түүний аяллуудад оролцож, туслах, зураачийн үүрэг гүйцэтгэсэн байна.

Монголын анхны аялал (1876 — 1878)[засварлах | edit source]

Тэрээр Оросын газарзүйн нийгэмлэгийн даалгавраар 1876 оны хавар Монголын баруун хойд хэсэг рүү аялал хийсэн. Гэргий, амьтан судлаач М.М.Березовский, газрын зурагчин /топограф/ П.А.Рафаиловын хамтаар Зайсан нуураас зүүн тийш аялж, Монгол Алтай нурууг даван баруун Монголын Ховд хот хүрсэн. Энэ хоёр жилийн аяллын үр дүнд нутгийн газарзүйн бүх талын мэдээллийг цуглуулсан байна.

Монгол, Тувагийн хоёр дахь аялал (1879 — 1880)[засварлах | edit source]

Potanin.jpg

Г.Потанины 1879 онд эхэлсэн 2 дахь аялалд газарзүйч А.В.Адрианов, газрын зурагчин П.Д.Орлов нар оролцсон байдаг. Аялал Увс нуураас эхлээд Эрхүү хотод дууссан байна. Энэ аяллын үеэр олсон материалаа Потанин боловсруулж, 1883 онд «Очерки северо-западной Монголии» нэртэй газарзүйн нийгэмлэгийн 4 боть ном болгон гаргасан байдаг байна.

Үүнээс хойш Г.Потанин Хятад, Төвөд рүү хоёр удаа /1884-1886, 1892-1893/ аялал зохион байгуулж байжээ. Энэ талаараа газарзүйн нийгэмлэгийн хэвлэлд 1893 онд «Тангутско-тибетская окраина Китая и центральная Монголия» нэртэй гарч байсан. Тэрээр 1899 онд Их Хянганы нуруу руу сүүлчийн аяллаа хийж байсан.

1902 оноос Томск хотод нэг мөр суурин амьдрах болсон бөгөөд 1915 онд тус хотын “Хүндэт иргэн” болжээ.

Казах хэл сайн мэддэг байсан Потанин 1920 онд нас барсан. Түүний нэрээр Монгол оронд орших нэгэн мөсөн гол нэрлэгдсэн байдаг.