Да лам Цэрэнчимэд

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Да лаоорр
Да лам Цэрэнчимэд
Да лам Ц
Да лам Цэ
Төрсөн Гомбын Цэрэнчимэд
1872 он
Манж Чин улс, Ар монгол, Их шавь
Нас барсан 1914 оны 5 сарын 7
Богд хаант Монгол Улс, Баруун хязгаар, Ховд
Үхлийн шалтгаан хордуулсан
Оршуулагдсан газар Богд хаант Монгол Улс, Ховд
Яс үндэс халх
Үндэстэн монгол
Боловсрол Түвд, хятад хэл
Төгссөн сургууль гэрээр боловсрол олсон
Юугаараа алдаршсан Монголын үндэсний тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч, Манжаас тусгаарлан Богд хаан Монгол улсыг байгуулах үйлсийн гол удирдагч
Хөрөнгө хамжлага өрх 32, хүн ам 293, хөрөнгөний тэмээ 74, адуу 22, үхэр 178, хонь 2155
Хэргэм чин ван
Улс төрийн хөдөлгөөн Монгол үндэсний эрх чөлөөний төлөө тэмцэл
Шүтлэг бурханы шашин
Шашны бүлэг шарын шашин
Эцэг эх эцэг Гомбо

Гомбын Цэрэнчимэд,(1872 онд Монгол, Их шавьд төрж, 1914.05.07-д нас барсан)Монгол Улсын төрийн нэрт зүтгэлтэн, тусгаар тогтнолын төлөө, Манжийн дарлалын эсрэг тууштай тэмцэгч, Богд хаант Монгол Улсыг үүсгэн байгуулагч гол удирдагчдын нэг, Монгол улсын шадар сайд, бүгд захирах сайд, Дотоод Яамны хэргийг Бүгд Захиран Шийтгэгч яамны тэргүүн сайд Да лам Цэрэнчимэд юм.

Намтар[засварлах | edit source]

Цэрэнчимэд Монголын засгийн газрын анхны тэргүүн (1911-12). Эрдэнэ шанзудбын яамны бичээчээс Их Хүрээний шанзудба болтлоо дэвшсэн. Тэрээр Манжаас тусгаарлаж төр улсаа сэргээн мандуулах хэрэгт эхнээс нь идэвхийлэн зүтгэж 1911 онд Орос улсад тусламж гуйх хэргээр явсан. Улмаар Манжаас засгийн эрхийг анх түрүүнд буцаан авч Монголын түр засгийн газрыг байгуулсан зургаан хүний нэг юм. Тиймээс Богд хаан зарлигаар чин сүжигт цол, шадар сайд, дотоод яамны тэргүүн сайдаар томилж, шавийн хэргийг хавсруулан шийтгүүлсэн. Дотоод яамны сайд бусад яамдаа ахлаж байсан учраас Цэрэнчимэдийг Монгол Улсын засгийн газрын анхны тэргүүн гэж үздэг. Цэрэнчимэд Богд хаантай дотно харилцаатай, шадар сайд байсан тул хэдийгээр язгуур угсаагүй боловч эрх мэдэлд хүрчээ. Шашны мяндагтан байсан хэдий ч шашны болон язгууртны дангаар ноёрхох бодлогыг эсэргүүцдэг байв. 1912 оны Орос-Монголын хэлэлцээрийн үеэр эсэргүүцэл илэрхийлж, нармай Монгол Улсыг хүлээн зөвшөөрөхгүй бол хэлэлцээрийг таслана хэмээн мэдэгджээ. Үүний улмаас Монголын талыг толгойлохоо больж сайн ноён Намнансүрэн тэргүүлэхэд хүрчээ. Тэр Монголын тусгаар тогтнолын баталгаа зөвхөн Оростой холбоо тогтоосноор хангагдахгүй, харин бусад хүчирхэг улсуудаар хүлээн зөвшөөрүүлэх нь чухал гэж үздэг байсан тул 1913 онд бинт ван Гончигсүрэний хамт Японтой харилцаа тогтоохоор оролджээ. 1912 оны дунд үеэс засгийн эрх, цаашдын улс төрийн бодлогын улмаас хар ноёдтой илтэд зөрчилдөх болсон бөгөөд тэд түүний хамтран зүтгэгч Б.Хайсанг баривчлан хорих зэргээр улс төрийн нөлөөг хязгаарлахыг оролджээ. Үүнд түүний язгуур гарал, хувийн зан чанар дөгөө болж байв. Энэ бүхний эцэст 1914 онд түүнийг баруун хязгаарыг тохинуулах сайдаар томилж Нийслэл Хүрээнээс холдуулсан бөгөөд замдаа сэжиг бүхий байдлаар нас баржээ.

Сонирхолтой баримтууд[засварлах | edit source]

  • Хаант Оросоос нууцаар тусламж хүсэх аялалаас буцах үед Эрхүүгээс эхлэн дагаж эхлэсэн хоёр хятад хүн Да лам Цэрэнчимэдийг вагоноос түлхэн унагаахаар оролдоход Да лам “кунг фу” зодооны арга хөдлөлийг хэрэглэн тэднийг нам өшиглөн унагасан гэдэг.

Мөн үзэх[засварлах | edit source]

Эшлэл[засварлах | edit source]

  • Ж.Болдбаатар. Да лам Цэрэнчимэд.УБ хот. 2002 он.

Гадаад холбоос[засварлах | edit source]