Диоклетиан
| Диоклетиан | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
_-_Foto_G._Dall'Orto_28-5-2006_(cropped).jpg) Истанбулын Археологийн музейд байрлах Диоклетиан хааны толгой баримал[1] | |||||||||
| Ромын эзэн хаан | |||||||||
|
| ||||||||
| Өмнөх | Карин[3] | ||||||||
| Залгамжлагч | |||||||||
| Хамтран эзэн хаан | Максимиан (Баруунд) | ||||||||
| Төрсөн | Диокл 242/243 оны 12 сарын 22[4] Ромын эзэнт гүрэн, Далматиа аймаг, Салона | ||||||||
| Өнгөрсөн | 311/312 оны 12 сарын 3 (68 насласан) Ромын эзэнт гүрэн, Далматиа аймаг, Аспалатос | ||||||||
| Оршуулга | Диоклетианы өргөө | ||||||||
| Эхнэр/нөхөр | Приска | ||||||||
| Хүүхэд | Галериа Валериа | ||||||||
| |||||||||
Диоклетиан (/ˌdaɪ.əˈkliːʃən/ DY-ə-KLEE-shən; Латин: Gaius Aurelius Valerius Diocletianus; Эртний Грек: Διοκλητιανός, латинаар: Diokletianós; 242/245 – 311/312), хочит Жовиус, 284 оноос 305 онд хаан ширээнээс буух хүртлээ Ромын эзэн хаан байжээ. Тэрээр Ромын Далматиа мужид доод зиндааны гэр бүлд Диокл нэрээр төрсөн. Тухайн үеийн бусад Иллирийн цэргүүдийн нэгэн адил Диокл карьерынхаа эхэн үед цэргийн албан тушаал ахиж, Аурелиан, Пробусын удирдлага дор алба хааж, эцэст нь эзэн хаан Карусын армийн морин цэргийн командлагч болжээ. Карус болон түүний хүү Нумериан Персэд хийсэн аян дайнаар нас барсны дараа Диокл цэргүүд түүнийг эзэн хаан хэмээн тунхаглаж, "Диоклетиан" хэмээх нэрийг авчээ. Карусын амьд үлдсэн хүү Каринус мөн энэ цолыг хүртсэн боловч Диоклетиан түүнийг Маргусын тулалдаанд ялжээ.
Диоклетиан 245 оны орчимд одоогийн Монтенегро мужийн Диоклетиан хотын Скодрагийн ойролцоо төрсөн [2] (бусад эх сурвалжийн мэдээлснээр, орчин үеийн Сплитийн ойролцоох Салона [3] хотод) бөгөөд нийгмийн доод давхаргаас гаралтай (түүний аав чөлөөлөгдсөн хүн байсан). Тиймээс Ромын эзэн хаан Диоклетиан боолын ач хүү байжээ. Тимоти Барнс Диоклетианы төрсөн огноог 12-р сарын 22-нд тэмдэглэжээ [4]. Түүний нэрийг Диоклес (эсвэл Валериус Диоклес) [5] гэдэг байсан бөгөөд эзэн хаан болсныхоо дараа илүү чанга Диоклетиан болгон өөрчилжээ. Галлиенусын удирдлага дор энгийн цэрэг болж цэргийн албанд орсноор тэрээр хурдан хугацаанд цол хэргэмээ ахиулж, Ромын эзэнт гүрний нэг захаас нөгөө зах руу аян дайн хийж, улсын нөхцөл байдалтай танилцжээ. Домогт өгүүлснээр, тэрээр легионтойгоо хамт Галлид байхдаа друидс гахай (Латин: aper) алвал эзэн хаан болно гэж зөгнөжээ. Пробусын удирдлага дор тэрээр аль хэдийн Моезийн захирагч байжээ. Эзэн хаан Карус Персүүдтэй дайн хийх үед Диоклетиан түүнийг гэрийн эздийн командлагчаар (Латинаар: domesticorum гэсэн утгатай) дагуулан явсан. Карус Тигр мөрний нөгөө талд гэнэт нас барж, түүнтэй хамт байсан хүү Нумерианыг Халкедон дахь Босфорын эрэг дээр хадам эцэг Преторианийн захирагч Арриус Апер харгис хэрцгийгээр хөнөөхөд цэргүүд Аперыг гинжлэн, тэдний командлагчид Диоклетианыг эзэн хаан хэмээн зарласан (284 оны 9-р сарын 17).
Эшлэл
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ LSA-298 (J. Lenaghan). The head was found in Nicomedia near a base for a statue dedicated to Diocletian.
- ↑ Барнес 1982, х. 4.
- ↑ Contested until July 285.[2]
- ↑ Барнес 1982, х. 30, 46; CAH, х. 68.
Ном зүй
[засварлах | кодоор засварлах]- Барнес, Тимоти (1982). The New Empire of Diocletian and Constantine (Англи хэлээр). Cambridge, MA: Harvard University Press. doi:10.4159/harvard.9780674280670. ISBN 0-674-28066-0. Архивласан огноо 19 March 2023. Татаж авсан: 10 May 2024.