Додекаэдран
Додекаэдран (Англи: Dodecahedrane) нь С20H20 химийн томьёо бүхий гидрокарбон химийн нэгдэл юм. Түүний нүүрстөрөгчийн атомууд нь зөв додекаэдрон буюу 12-талтын оройнууд дээр байрладаг. Нүүрстөрөгчийн атом тус бүр нь 3 нүүрстөрөгчийн атом болон 1 устөрөгчийн атомтой холбогдсон байдаг. Энэ нэгдэл нь боломжит гурван Платоны гидрокарбоны нэг ба бусад 2 нь кубан ба тетраэдран юм.
Додекаэдран нь байгальд үзэгддэггүй бөгөөд чухал хэрэглээгүй. Үүнийг анх "12-талтын тэгш хэмийн гоо үзэсгэлэнгийн төлөө" 1982 онд Лео Пакет нийлэгжүүлжээ.
Олон жилийн турш додекаэдран нь икосаэдр тэгш хэмийг бүрэн хангадаг, хамгийн энгийн нүүрстөрөгчид суурилсан молекулд тооцогддог байв. 1985 онд нээгдсэн бакминстерфуллерен (C60) нь мөн ижил тэгш хэмтэй боловч 3 дахин олон нүүрстөрөгч, 50%-иар олон атом агуулдаг. Харин 2000 онд бромжуулсан додекаэдраас гаргаж авсан C20 фуллерен C20-ийн нийлэгжилт нь C20H20-ийн байрыг эзэлсэн байх магадлалтай.
Бүтэц
[засварлах | кодоор засварлах]Нүүрстөрөгчийн атом бүрийн C-C холбооны хоорондох өнцөг нь 108° бөгөөд энэ нь зөв таван өнцөгтийн зэргэлдээ талуудын хоорондох өнцөг юм. Энэ утга нь зөв тетраэдроны 109.5° төвийн өнцөгтэй нэлээд ойролцоо бөгөөд энэ нь sp3 эрлийзжүүлэлттэй атом дээрх холбооны хоорондох хамгийн тохиромжтой өнцөг юм.