Дон Хуан
Дон Хуан буюу Дон Жуан (испани. Don Juan), мөн итали хэлээр Дон Жованни (итал. Don Giovanni) нь орчин үеийн уран зохиолын "мөнхийн дүр төрх"-ийн нэг юм. Эмэгтэйчүүдийн сэтгэлийг татаж ашиглан завхайрагч гэгддэг испани эрийн дүр юм. Энэ нэр нь зохиолын дүр болох Английн сэр Роберт Ловелас (англи. Robert Lovelace) болон бодит италийн Жиакомо Казанова (итали. Giacomo Girolamo Casanova) нарын дүрүүдийн нэгэн адил эмэгтэйчүүдтэй цэнгэж дур хүслээ хангах дуртай эр гэсэн утгатай юм.
Уран зохиол дахь Дон Хуаны дүр
[засварлах | кодоор засварлах]Дон Хуаны анхны уран сайхны дүрслэлийг Тирсо де Молина "Севилийн дэггүй нөхөр буюу Чулуун зочин" жүжгээрээ (1630 он орчим) бүтээжээ. Үйл явдал нь Хуан Тенорио гэгчийн бодит түүхээс сэдэвлэсэн.
Францын алдарт зохиолч Мольер 1665 онд бүтээгдсэн "Дон Хуан буюу Чулуун найр" инээдмийн жүжигтээ өмнөх баатрын өвөрмөц испани гарал үүслийг нь үгүй хийж, тухайн үеийн Францын бодит байдлыг анх удаа танилцуулсан юм. Тэрээр Италийн нөлөө бүхий инээдмийн жүжгийг орхиж, Тирсо де Молинагийн жүжгийн онцлог шинж чанар болох бичиг хэргийн өнгө аясыг үгүй болгосон юм.
Английн алдарт яруу найрагч Жорж Байроны ижил нэртэй хошин найрагт (1818-23) Дон Хуан идэвхгүй номой нэгэн дүртэй байдаг. Үйл явдал нь 18-р зуунд өрнөдөг. Хайр дурлалын урт гинжин хэлхээ өрнөдөг: "Испанид гэрлэсэн Дона Жулиатай, хөлөг онгоцны сүйрлийн дараа тусгаарлагдсан арал дээр дур булаам Гайдетай, Туркийн султаны татвар эмтэй, Орост II Екатеринатай... эцэст нь Лондоны дээдсийн нийгэмд... Тэр хайр дурлалын түрэмгий хэлбэрээр хаана ч, хэзээ ч гарч ирдэггүй; тэр эмэгтэйн араас явдаг, хүчинддэг биш харин ч идэвхгүй, эсэргүүцдэггүй нэгэн бөгөөд боломж гарвал эмэгтэй хүн түүнийг ашигладаг" дүртэй байдаг. Байроны Дон Хуан нь Севилийн домогтой ямар ч нийтлэг зүйлгүй боловч хоёр баатрын дүрүүдэд ижил төстэй шинж чанар ажиглагддаг.
Германд 18-р зууны эхэн үеэс Дон Хуаны домогт янз бүрийн хувилбаруудыг ардын тайзнаа тоглож ирсэн. Эдгээр хувилбаруудад Дон Хуаны зарц нь баатраас өөрөөс нь илүү том үүрэг гүйцэтгэдэг дүр байв.
Дон Хуаны дүр дуурийн тайзнаа
[засварлах | кодоор засварлах]Дон Жованнигийн сэдэвт анхны дуурь болох L'Empio punito (Шийтгэлтэй Либертин, Ром, 1669) нь Алессандро Меланийн бүтээл байв. Сэдвийн хоёр дахь хөгжмийн арга барил нь 1730 онд Венад анх тавигдсан (хэд хэдэн хөгжмийн зохиолч, ялангуяа Калдарагийн хөгжимтэй) "La pravita castigata" пастиччо дуурь байв. 1761 онд мөн Венад "Дон Жованни" бүжгэн жүжгийн Глюкийн хөгжимтэй хамт тайзнаа тавьсан. Хэсэг хугацааны дараа (1777) Ригини "Дон Жованни" дууриа бичиж, дараа нь Тритто, Альбертини, Черубини болон бусад бүтээлүүдээ бичсэн байна.
Вольфганг Амадей Моцарт уг дүрийг дэлхий даяар алдартай болоход "Дон Хуан" дуурийн жүжгээрээ хамгийн их хувь нэмэр оруулсан юм.