ЗХУ-ын Коммунист нам

Зөвлөлт Холбоот Улсын Коммунист нам буюу товчоор ЗХУКН (орос. Коммунистическая партия Советского Союза, товчлол. КПСС; 1918 -1925 онуудад Оросын Коммунист (большевик) Нам, 1925-1952 онуудад Бүх Холбоотын Коммунист (большевик) Нам) — Зөвлөлт Холбоот Улсыг удирдан чиглүүлэгч улс төрийн нам байсан. Үндсэн үзэл суртал нь марксизм-ленинизм байв.

1920-иод оны эхэн үеэс 1990 оны 3-р сар хүртэл тус нам (янз бүрийн нэрээр - РКП(б), ВКП(б), ЗХУ) нэг намын тогтолцоогоор үйл ажиллагаагаа явуулж ирсэн юм. Энэ статусыг Үндсэн хуульд тусгасан: 1936 оны ЗХУ-ын Үндсэн хуулийн 126-р зүйлд Коммунист намыг хөдөлмөрчдийн төр, олон нийтийн байгууллагын "тэргүүлэх цөм" гэж тунхагласан бол 1977 онд батлагдсан ЗХУ-ын сүүлийн Үндсэн хуулийн 6-р зүйлд зааснаар ЗХУ-ын Зөвлөлтийн нийгмийг удирдан чиглүүлэх хүчин гэж тунхагласан байдаг. 1990 онд улс төрийн эрх мэдэл дэх намын үндсэн хуулийн монополь байдлыг халсан боловч ЗХУ-ын Үндсэн хуульд холбогдох заалтын шинэчилсэн найруулгад ч гэсэн ЗХУ-ын бусад улс төрийн намуудын дунд тусад нь тодорхойлсон байжээ.

1991 оны 8-р сарын 19-21-ний үйл явдал нь ЗХУ-ын Коммунист намыг Үндсэн хууль зөрчсөн гэж буруутгах үндэс болсон. Зөвлөлт оросын анхны Ерөнхийлөгч Борис Ельцины 1991 оны 11-р сарын 6-ны өдрийн зарлигаар ЗХУ-ын Коммунист нам, түүний Бүгд найрамдах байгууллага болох Зөвлөлт Оросын үйл ажиллагааг зогсоож, эд хөрөнгийг нь хураажээ. Гэсэн хэдий ч ОХУ-ын Үндсэн хуулийн шүүх 1992 оны 11-р сарын 30-ны өдөр ЗХУКН-ын анхан шатны байгууллагуудын үйл ажиллагааг хориглохыг Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзсэн шүүхийн тогтоол гаргажээ. Бүх Холбоотын намын байгууллага задарч статусаа алдсан тул уг хэрэг дуусгавар болсон.

Намын үе үеийн нэр

Оросын социал-демократ ажилчны нам (орос. Российская социал-демократическая рабочая партия) 1898-1903 он.
Оросын социал-демократ ажилчны (большевик) нам (орос. Российская социал-демократическая рабочая партия (большевиков)) 1903-1918 он.
Оросын коммунист (большевик) нам (орос. Российская коммунистическая партия (большевиков)) 1918-1925 он.
Бүх Холбоотын коммунист (большевик) нам (орос. Всесоюзная коммунистическая партия (большевиков)) 1925-1952 он.
Зөвлөлт Холбоот Улсын Коммунист нам (орос. Коммунистическая партия Советского Союза) 1952-1991 он.

Намын удирдагч нар

Иосиф Виссарионович Сталин (1922 оны 4-р сар— 1953 оны 3-р сар)
Никита Сергеевич Хрущёв (1953 оны 9-р сар —1964 оны 10-р сар)
Леонид Ильич Брежнев (1964 оны 10-р сар —1982 оны 11-р сар)
Юрий Владимирович Андропов (1982 оны 11-р сар —1984 оны 2-р сар)
Константин Устинович Черненко (1984 оны 2-р сар —1985 оны 3-р сар)
Михаил Сергеевич Горбачёв (1985 оны 3-р сар —1991 оны 8-р сар)