Загарай аймаг
Загарай аймаг (бур. Загарайн аймаг, орос. Заигра́евский райо́н) — ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын засаг захиргаа газар нутгийн нэгж юм.
.svg)
Захиргааны төв нь- Заиграево хэмээх хот хэлбэрийн тосгон.
.jpg)
Загарай аймаг нь 6603 км² газар нутагтай, өнөөгийн Буриадын төв хэсэгт байрладаг. Баруун хязгаарт, Үд голын хөндийд Улаан-Үд хотын дүүрэг, Улаан-Бургасын нурууны жижиг хэсэг болох Иволгийн дүүрэгтэй хиллэдэг. Баруун хойд болон хойд талаараа Улаан-Бургасын нурууны усны хагалбар дагуу Прибайкальскийн бүс нутагтай хиллэдэг байна. Хорь дүүргийн хил нь зүүн хойд талаараа Курба голын хөндийг, зүүн талаараа Үд голын хөндийг, дараа нь зүүн талаараа Худангийн нурууны усны хагалбараар урсдаг. Зүүн талаараа Загарай нутаг нь Кижингинский дүүрэгтэй хиллэдэг. Урд талаараа Цагаан Давааны нурууны дагуу тус бүс нутаг нь Транс-Байгалийн хязгаарын Мухоршивэртийн дүүрэг, Петровск-Забайкальскийн дүүрэгтэй хиллэдэг. Баруун урд болон баруун талаараа Бүгд найрамдах улсын Тарбагатай мужтай хиллэдэг ажээ.
Түүх
[засварлах | кодоор засварлах]1935 оны 2-р сарын 11-ний өдрийн Бүх Оросын Төв Гүйцэтгэх Хорооны Тэргүүлэгчдийн зарлигаар Буриад-Монголын Автономит Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах улсын Загарай аймаг нь одоо байгаа засаг захиргааны хилийн хүрээнд байгуулагдсан.
1935 оны 9-р сарын 17-нд дүүргийн төвийг Үнэтэй тосгоноос Загарай сууринд шилжүүлжээ.
1961 оны 4-р сарын 6-нд Верхнеталетскийн тосгоны зөвлөлийг Загарай аймгаас Хорь аймагт шилжүүлсэн байна.
1963 оны 2-р сарын 1-нд тус аймгийг Загарай аж үйлдвэрийн аймаг болгон өөрчилсөн.
1963 оны 4-р сарын 2-нд Даваатай, Курбин тосгоны зөвлөлийг Загарай аж үйлдвэрийн аймгаас тусгаарлаж, Улаан-Үд аймагт шилжүүлэв.
1965 оны 1-р сарын 11-нд Загарай аж үйлдвэрийн аймгийг дахин Загарай аймаг болгон өөрчилсөн.
1965 оны 12-р сарын 3-нд Даваатай, Курбинскийн тосгоны зөвлөлийг Улаан-Үд аймгаас Загарай аймаг руу буцаан шилжүүлжээ.
1977 оны 10-р сард Буриадын Автономит Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Зайграевскийн аймгийг Зайграевскийн дүүрэг болгон өөрчилсөн.
1981 оны 2-р сарын 18-нд Загарай дүүргийн Эх Горхон тосгоныг Кижин дүүргийн Нижнекодунскийн сумын зөвлөлд шилжүүлэв.
Хүн ам
[засварлах | кодоор засварлах]| 1939 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 31 500 | ↗51 400 | ↘49 900 | ↗50 200 | ↗51 600 | ↘51 300 | ↗51 900 | ↘51 600 | ↘50 800 | ↘50 300 | ↗50 700 | ↘49 200 |
| 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 |
| ↗51 400 | ↘51 100 | ↗51 200 | ↗51 900 | ↘51 200 | ↘51 100 | ↘51 000 | ↗52 200 | ↗52 900 | ↘52 500 | ↗53 500 | ↘53 400 |
| 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 |
| ↗53 900 | ↘53 800 | ↗54 100 | ↗54 700 | ↗55 800 | ↗56 100 | ↗56 400 | ↘56 200 | ↗57 600 | ↘56 100 | ↘55 700 | →55 700 |
| 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 |
| ↘55 500 | ↘55 400 | ↘55 100 | ↘54 800 | ↘54 200 | ↘53 400 | ↘52 600 | ↘51 900 | ↘50 437 | ↗50 700 | ↘50 100 | ↘49 700 |
| 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 |
| ↘49 400 | ↘49 300 | ↗49 500 | ↘49 105 | ↗49 975 | ↘49 861 | ↘49 513 | ↘49 403 | ↗49 574 | ↗49 964 | ↗50 419 | ↗51 251 |
| 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2023 | 2024 | ||||||
| ↘51 123 | ↗51 136 | ↗51 387 | ↘50 726 | ↗50 806 | ↘50 607 |
Үндэстнүүд
[засварлах | кодоор засварлах]| Үндэстэн | 1939 он | 2010 он | 2021 он |
|---|---|---|---|
| Оросууд | 24316 (80,23 %) | 41206 (82,45 %) | 39759 (81,5 %) |
| Буриадууд | 4196 (13,84 %) | 6672 (13,35 %) | 7809 (16 %) |
| Бусад | 1793 (5,91 %) | 2197 (4,39 %) | 1214 (2,48 %) |
| Нийт | 30305 (100 %) | 49975 (100 %) | 48782 (100 %) |