Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Украин Улс
.svg)
Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Украин Улс (орос. Украи́нская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика, Украинская ССР, Советская Украина, Украина; укр. Украї́нська Радя́нська Соціалісти́чна Респу́бліка, УРСР, Украïнська РСР, Радянська Україна, Україна) — 1919 оны 3-р сарын 10-нд хуучин Оросын эзэнт гүрний нутаг дэвсгэрийн нэг хэсэгт тунхаглагдсан социалист Украин улс бөгөөд Зөвлөлт Холбоот Улс (ЗХУ)-ыг үүсгэн байгуулагчдын нэг улс болсон. 1922 оноос ЗХУ-ын дотор Зөвлөлт Холбоот Бүгд найрамдах улс болжээ.
Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Украин Улс 1919 оны 3-р сарын 10-нд тунхаглагдсан (1917 оны 12-р сарын 25-нд тунхаглагдаж, 1918 оны 3-р сар хүртэл хууль ёсоор оршин тогтносон Большевикийн Зөвлөлтийн Украин Бүгд Найрамдах улсын залгамжлагчаар). Иргэний дайн дууссаны дараа 1922 оны 12-р сарын 30-нд ЗХУ-ын хамтран үүсгэн байгуулагч болж, Холбооны бүгд найрамдах улс болж нэгдсэн түүхтэй. 1939-1940 онд Баруун Украин, Хойд Буковина, Бессарабийн зарим хэсэг, 1945 онд Закарпатийн Украин, 1954 онд Крымыг нэгтгэснээр Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Украин Улсын нутаг дэвсгэр өргөжсөн байна.
Энэ нь ЗХУ-ын Европын хэсгийн баруун өмнөд хэсэгт оршин тогтнож байв. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа ЗХУ-ын Бүгд Найрамдах Польш Ард Улс, Бүгд Найрамдах Социалист Чехословак Улс, Бүгд Найрамдах Унгар Ард Улс, Бүгд Найрамдах Социалист Румын Улс зэрэг социалист орнуудтай хиллэдэг улсын хил нь Зөвлөлт Украины баруун болон баруун өмнөд хэсгээр өнгөрч байв. Хойд талаараа Зөвлөлт Беларус, зүүн болон зүүн хойд талаараа Зөвлөлт Орос, баруун өмнөд талаараа Зөвлөлт Молдавтай хиллэдэг байв. Өмнөд талаараа Зөвлөлт Украины нутаг дэвсгэр Хар тэнгис, Азовын тэнгисээр хүрээлүүлдэг байв. Зөвлөлт Украин нь 603.7 мянган км газар нутгаараа ЗХУ-ын гурав дахь том Бүгд найрамдах улс бөгөөд Зөвлөлт Орос, Зөвлөлт Казахстаны дараа хоёрдугаарт ордог байсан. Хүн ам - 49.1 сая хүн. (1976 оны 1-р сарын 1-ний байдлаар). Нийслэл хот нь Киев.
1936 онд ЗХУ-ын Үндсэн хуулийг батлахаас өмнө албан ёсоор Украины Социалист Зөвлөлт Бүгд Найрамдах Улс (орос. Украинская Социалистическая Советская Республика) гэгддэг байсан.
Зөвлөлт Холбоот улс болон Зөвлөлт Беларусын хамт Зөвлөлт Украин 1945 онд НҮБ-ыг үүсгэн байгуулагч байсан.
1991 оны 8-р сарын 24-нд Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Украин Улсын Дээд Зөвлөл Тусгаар тогтнолын тунхаглалын тухай хууль болон "Украины тусгаар тогтнолын тунхаглалын тухай" тогтоолыг баталсан бөгөөд эдгээр баримт бичгүүдээр Украины тусгаар тогтнол, бие даасан Украин улс байгуулагдсаныг тунхагласан байна.
Удирдлага
[засварлах | кодоор засварлах]Зөвлөлт Украин хамтын удирдлагатай байсан бөгөөд хамгийн дээд түвшинд үүнийг Украины Коммунист Намын Төв Хорооны Улс төрийн товчоо, Украины Коммунист Намын Төв Хорооны Нарийн бичгийн дарга нарын газар, Зөвлөлт Украины Сайд нарын Зөвлөлийн удирдлага хэрэгжүүлж байсан юм.
Украины Коммунист Намын хамгийн дээд байгууллага нь Төв Хороо (ТХ) байсан бөгөөд Украины Коммунист Намын Төв Хорооны анхны (1925-1934 онд - Ерөнхий) нарийн бичгийн дарга нь 1920-1991 онд Бүгд найрамдах улсын де-факто удирдагч байв.
Украины Коммунист Намын нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга нар /1934 оноос 1990 он/
- Косиор, Станислав Викентьевич (1934.01.23 — 1938.01.27)
- Хрущёв, Никита Сергеевич (1938.01.27 — 1947.03.03)
- Каганович, Лазарь Моисеевич (1947.03.03 — 1947.12.26)
- Хрущёв, Никита Сергеевич (1947.12.26 — 1949.12.16)
- Мельников, Леонид Георгиевич (1949.12.26 — 1953.06.04)
- Кириченко, Алексей Илларионович (1953.06.04 — 1957.12.26)
- Подгорный, Николай Викторович (1957.12.26 — 1963.07.02)
- Шелест, Пётр Ефимович (1963.07.02 — 1972.05.25)
- Щербицкий, Владимир Васильевич (1972.05.25 — 1989.12.28)
- Ивашко, Владимир Антонович (1989.12.28 — 1990.06.23)
- Гуренко, Станислав Иванович (1990.06.23 — 1990.10.24)