Импьютэд (тооцоот) түрээс

Импьютэд түрээс (Imputed rent) гэдэг нь хувь хүн өөрийн эзэмшиж буй хөрөнгийнхөө төлөө төлөх байсан түрээсийн үнэ юм. Энэ ойлголт нь аливаа хөрөнгө (капитал бараа)-д хамаарах боломжтой ч, хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг салбар нь орон сууцны зах зээл бөгөөд үүнд өмчлөгч тухайн өөрийн эзэмшиж буйтай адил орон сууцанд амьдрахын тулд төлөх байсан түрээсийн үнийг хэмжихэд хэрэглэгддэг. Орон сууцны импьютэд түрээсийг тооцоолох нь үндэсний тооцооны системд эдийн засгийн идэвхжилтийг хэмжихэд зайлшгүй шаардлагатай. Хөрөнгийн эзэд бодит түрээс төлдөггүй тул тэдний импьютэд түрээсийг шууд бус аргаар хэмжих хэрэгтэй болдог.

Импьютэд орон сууцны түрээс гэдэг нь эдийн засгийн "импьютейшн" (тооцооллын) онолыг үл хөдлөх хөрөнгөд хэрэглэж буй хэлбэр бөгөөд энэ нь тухайн зүйлийн үнэлгээ нь уг зүйлийг бүтээхэд зарцуулсан зардлаас илүүтэйгээр худалдан авагч ямар үнэ төлөхөд бэлэн байгаагаар тодорхойлогдоно гэсэн санаанд тулгуурладаг. Энэ тохиолдолд зах зээлийн түрээсийн үнийг ашиглан тухайн өмчлөгчид ногдох өгөөжийг (үнэ цэнэ) тооцоолдог. Иймээс, импьютэд түрээс нь байшин түрээслэгч болон өмчлөгч хоёрын эдийн засгийн шийдвэрийг харьцуулах боломжийг олгодог.

Албан ёсоор авч үзвэл, эзэмшигч нь өөрөө оршин суугч байх үед түрээслүүлэгч–түрээслэгч гэсэн харилцаа тасалддаг (богиносдог). Жишээ болгон дараах загварыг авч үзье: А болон В гэсэн хоёр хүн байг, тэд тус бүр нэг үл хөдлөх хөрөнгөтэй. Хэрэв А нь В-гийн байранд амьдарч, В нь А-гийн байранд амьдарч байвал хоёр санхүүгийн гүйлгээ явагдана — тэд харилцан бие биедээ түрээс төлнө. Гэтэл хэрэв А ба В хоёулаа өөрийн байранд амьдарч байвал бодит мөнгө солилцохгүй боловч эдийн засгийн хувьд яг ижил харилцаа хадгалагдана: хоёр эзэмшигч, хоёр оршин суугч байна, харин эдгээрийн хоорондын харилцаа зах зээлээр дамжихгүй болсон байна. Хэрэв өмчлөгч болон оршин суугч хоёр тусдаа хүмүүс байсан бол төлөгдөх байсан түрээсийн мөнгийг импьютэд түрээс гэж нэрлэнэ.

Импьютэд түрээсийг өөрөөр ойлгох нэг арга нь тухайн хөрөнгөнд хийгдсэн хөрөнгө оруулалтын өгөөж гэж үзэх явдал юм. Энэ үндэслэлээр, импьютэд түрээсийг зарим тохиолдолд нөөцийн орлогын тооцоонд оруулж болох бөгөөд энэ нь өрхийн орлогын тэгш бус байдлын үзүүлэлтүүдийг тооцоолоход хэрэглэгддэг.