Испани

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Испанийн Хант Улс
ᠢᠰᠫᠠᠨᠢ   ᠶᠢᠨ ᠸᠠᠩ  ᠲᠦ ᠤᠯᠤᠰ
Reino de España
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Төрийн дууллын нэр:
исп. "Marcha Real"
«Хангийн марш»
Нийслэл 
(их хот)
Escudo de Madrid.svg Мадрид
Албан хэл Испани хэл
Зөвшөөрөгдсөн орон нутгийн хэл Баск, Галис,
Катала, Оксита
Төр засаг Үндсэн хуульт хаант засаг
 -  Ван VI Фелипе
 -  Ерөнхий сайд Педро Санчес
15-р зуун 15-р зуун 
 -  Кастиль Арагон
хоёр улсын
ихэс ураглав
1479 он 
 -  Испани болж нэгдсэн 1516 он 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 504,030 км2 (51)
 -  Гадаргын ус (%) 1.04
Хүн ам
 -  Тооцоо (2010) 46,030,109[1] (27)
 -  Нягт сийрэг 93 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $1.413 их наяд[2] (13)
 -  Нэг хүнд $30,622[2] (28)
ДНБ (Нэрлэсэн) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $1.536 их наяд[2] (12)
 -  Нэг хүнд $33,298[2] (26)
ОТББИ (2005) 32[3] 
ХХИ (2011) 0.878[4] (сайн) (23)
Мөнгөний нэгж Евро (€) (EUR)
Цагийн бүс ТЕЦ (НЗНЦ+1)
 -  Зуны цаг ТЕЗЦ (НЗНЦ+2)
Домэйн нэр .es1
Утасны томьёо +34
1Европын холбооны гишүүн тул мөн .eu-г хэрэглэнэ. .cat нь каталан хэлтэй газарт хэрэглэгддэг.

Испани (исп. España), албан ёсоор Испанийн Хант Улс (исп. Reino de España) нь Иберийн хойгт, баруун өмнөд Европт орших улс юм. Испанийн эх газар нь бараг бүхлээрээ өмнөд, зүүн талаараа газар дундын тэнгистэй хиллэдэг. Маш бага зайд өмнөд талаараа Гибралтарын нуруу, хойд талаараа Франц, Андорра улс, Бискайн булан, баруун талаараа Атлантын далай, Португали улстай хил залгана. Испанийн эзэмшил газарт мөн Газар дундын тэнгис дахь Балеарын арлууд, Африкийн эрэг орчмын Атлантын далай дахь Канарын арлууд, Мароккотой хиллэх хойд Африкийн Сеута, Мелилла гэсэн хоёр автономит хотууд ч мөн ордог. Испанийн газар нутаг нь 504,030 км² бөгөөд үүгээрээ баруун Европт хоёрт (Францын дараа) жагсдаг. Мөн далайн түвшингээс 650 м өндөрт оршдог үзүүлэлтээрээ Европт Швейцарын дараа хоёрт орно.

Испани улсын Нийслэл хот нь-Мадрид хот. Испани улс 2020 оны байдлаар 47 450 795 хүн амтай байна. Албан ёсны хэл нь -испани.

Испани нь Европт анх гоминидууд ирсэн тухай болон энэ тивийн түүхийн өмнөх үеийн байдлыг судлахад чухал ач холбогдолтой орон юм. Ромын эзэнт гүрний доор Хиспаниа нь ихэд хөгжиж, эзэнт гүрний хамгийн чухал хэсгүүдийн нэг болжээ. Харин дундад зууны үед Германы удирдлага доор орсон байна. Хожим нь Иберийн хойг бараг бүхлээрээ Мусульман шашинтнуудын удирдлага доор оржээ. Харин удаан хугацааны туршид Европын хойд хэсгийн Христийн шашинт улсууд түрж, 1492 онд Мусульмантнууд дарагдсан бөгөөд мөн үеэр олон еврейчүүд хөөгдөх, эсвэл Христийн шашинд хүчээр оруулж байв. Мөн 1492 онд Колумб Америк тивд хүрч, дэлхийн хэмжээтэй гүрний эхлэл тавигджээ. 16-17 дугаар зууны эхэн үе хүртэл Испани нь Европын хамгийн хүчирхэг гүрэн болсон боловч үргэлжилсэн олон дайн зэрэг бусад олон асуудлуудын үр дүнд хүч нөлөө нь буурсан байна. 20-р зууны дунд үед дарангуйлалд өртөж эдийн засаг нь зогсонги байдалд хүрсэн боловч сүүлд хурдацтайгаар сэргэжээ. 1978 онд Үндсэн хуульт Хаант Засгийн доор ардчилал дахин тогтох болжээ. 1986 онд Европын Холбоонд элсэж, эдийн засгийн болон соёл урлагийн сэргэн мандалттай учирчээ.[5]

Испани нь парламентын засаглалтай ардчилсан орноор байгуулагдсан Үндсэн Хуульт хаант улс бөгөөд 1986 оноос Европын холбооны гишүүн орон болжээ. Худалдан авах чадвараар тооцсон ҮНБ-р үзүүлэлтээр Испанийн эдийн засаг нь дэлхийд 11-т, Европын холбоонд 5-т орно.

Испанийн засаг захиргааны хуваарь[засварлах | edit source]

Испанийн томоохон хотууд.

  • Мадрид;
  • Барселон;
  • Валенсия;
  • Севилья;
  • Сарагоса;
  • Малага.

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. Official Population Figures of Spain. Population on the 1 April 2010. Instituto Nacional de Estadística de España. 5 July 2010-д хандсан.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Spain. International Monetary Fund. 5 November 2011-д хандсан.
  3. CIA World Factbook. 13 August 2008-д хандсан.
  4. Human Development Report 2011. United Nations (2011). 5 November 2011-д хандсан.
  5. Испани

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Испани – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
Wiktionary
Wiktionary: Испани – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу