Клиноптилолит
Клиноптилолит (Англи: Clinoptilolite) нь цахиур (Si) ба хөнгөн цагаан (Al)-ын тетраэдрүүдээс тогтсон микросүвэрхэг бүтэцтэй байгалийн цеолит юм. Түүний химийн найрлага нь (Na,K,Ca)₂–₃Al₃(Al,Si)₂Si₁₃O₃₆·12H₂O гэсэн нийлмэл томьёотой.
Энэ эрдэс нь цагаан, ногооноос улаавтар өнгөтэй, таблит хэлбэрийн моноклин текто-силикат талстууд үүсгэдэг. Моосын хатуулаг нь 3.5–4, харьцангуй нягт нь 2.1–2.2 орчим байдаг.
Клиноптилолит нь ихэвчлэн туф доторх галт уулын шилэн хэлтэрхийн девитрификацийн бүтээгдэхүүн хэлбэрээр, мөн базальт, андезит, риолит зэрэг чулуулгийн хийт хөндий (vesicle)-г дүүргэсэн байдлаар тохиолдоно. Анх 1969 онд АНУ-ын Калифорни мужийн Сан-Бернардино тойргийн Барстоу формациас тодорхойлон тайлбарласан.
Ерөнхийдөө клиноптилолит дахь натрийн агууламж нь калиас их байдаг бөгөөд энэ нь Сан-Бернардино дахь Барстоу формацид ч мөн адил ажиглагддаг. Гэсэн хэдий ч кали ихтэй, натри багатай ордууд ч бий.
Хэрэглээ
[засварлах | кодоор засварлах]Клиноптилолит нь молекул шигшүүрийн шинж чанартай тул олон төрлийн хэрэглээтэй. Үүнд:
- барилгын материалын нэмэлт,
- цэцэрлэгжүүлэлтийн дүүргэгч материал,
- малын тэжээлийн нэмэлт,
- ахуйн хэрэглээний бүтээгдэхүүний нэмэлт,
- чийг шингээгч (десикант),
- байгаль орчны технологи.
Мөн Чернобылийн цөмийн ослын дараах цэвэрлэгээний ажилд клиноптилолитыг их хэмжээгээр ашигласан.