Крисотил
Крисотил (Англи: chrysotile) буюу цагаан асбест нь асбестын хамгийн түгээмэл хэлбэр бөгөөд АНУ-д хэрэглэгдэж буй асбестын ойролцоогоор 95%-ийг эзэлдэг. Үүнтэй төстэй хувь хэмжээ бусад олон улс оронд ч ажиглагддаг. Крисотил нь филлосиликатын серпентин дэд бүлэгт хамаарах, зөөлөн, ширхэглэг бүтэцтэй силикат эрдэс юм. Энэ шинжээрээ амфиболын бүлэгт хамаарах бусад асбест маягийн эрдсүүдээс ялгаатай.
Крисотилийн оновчтой химийн томьёо нь Mg₃(Si₂O₅)(OH)₄болно. Түүний физик шинж чанарууд нь барилгын материалд ашиглахад тохиромжтой болгож ирсэн боловч агаарт тархаж, амьсгалаар уушгинд орсон тохиолдолд хүний эрүүл мэндэд ноцтой эрсдэл учруулдаг.
Политип
[засварлах | кодоор засварлах]Крисотил нь гурван полиморф (политип) хэлбэртэй байдаг. Эдгээрийг гар дээжээр ялган танихад маш хүндрэлтэй бөгөөд ихэнх тохиолдолд туйлширсан гэрлийн микроскоп ашиглан шинжилдэг. Зарим хуучин хэвлэлүүдэд крисотилийг хэд хэдэн эрдсээс бүрдэх бүлэг гэж үзэж, доор дурдсан гурван политип болон заримдаа пекораитыг хамруулан тайлбарладаг байжээ. Гэвч 2006 онд Олон улсын эрдэс судлалын холбоо (IMA)-ноос гаргасан зөвлөмжөөр крисотилийг байгаль дээрх хэлбэлзэлтэй боловч нэг л эрдэс гэж үзэхийг илүүд үзсэн.
Гурван хэлбэрээс клинокрисотил нь хамгийн түгээмэл бөгөөд Канадын Квебек мужийн Валь-де-Сурс (Val-des-Sources) орчимд онцгойлон тохиолддог.