Локус (генетик)
Локус (лат. locus — «байр») нь генетикт геном доторх тодорхой физик байрлал, тухайлбал тодорхой ген эсвэл бусад сонирхож буй ДНХ-ийн хэсэг байрлах газрыг хэлнэ.[1] Генийн хувьд локус нь тухайн ген хромосом дээр хаана байрлаж байгааг илэрхийлнэ.[2] Локус гэдэг үгийн олон тоо нь loci юм.
Нэг хромосом дээр олон ген байрладаг бөгөөд ген бүр өөрийн тодорхой локустай байдаг. Ген эсвэл ДНХ-ийн тодорхой дараалал хэд хэдэн хувилбартай байж болох бөгөөд тэдгээрийг аллел гэж нэрлэдэг. Ижил локус дээрх хоёр аллель ижил байвал тухайн организм уг локусын хувьд гомозигот, харин ялгаатай байвал гетерозигот гэж нэрлэгдэнэ.[3]
Хромосомын байрлалын тэмдэглэгээ
[засварлах | кодоор засварлах]
Хромосом дээрх локусыг цитогенетикийн тэмдэглэгээгээр тодорхойлж болно. Хромосомын богино гарыг p, урт гарыг q үсгээр тэмдэглэдэг. Хромосомыг будах үед харагдах зурвасуудыг центромероос теломер руу чиглүүлэн дугаарладаг.
Жишээлбэл, локусыг 3p22.1 гэж тэмдэглэсэн бол:
- 3 — 3-р хромосом;
- p — хромосомын богино гар;
- 22 — 2-р бүсийн 2-р зурвас;
- 1 — тухайн зурвасын 1-р дэд зурвас.
Ийм тэмдэглэгээ нь ген болон бусад ДНХ-ийн дарааллын хромосом дээрх байрлалыг нарийвчлан заах боломж олгодог.
Генийн зураглал
[засварлах | кодоор засварлах]Ген, генетикийн маркер болон бусад ДНХ-ийн дарааллын хромосом дээрх байрлалыг тодорхойлох үйл явцыг генийн зураглал гэж нэрлэдэг. Тодорхой генүүд болон генетикийн маркерууд нэг хромосом дээр хоорондоо ойр байрлавал хамт удамших магадлал өндөр байдаг. Энэ үзэгдлийг генийн холбоо гэж нэрлэдэг.
Локусын тухай ойлголтыг генийн байрлалыг тодорхойлох, генетикийн маркеруудыг судлах, удамшлын шинж чанарууд болон өвчинтэй холбоотой геномын хэсгүүдийг тогтооход өргөн хэрэглэдэг.
Мөн үзэх
[засварлах | кодоор засварлах]Эх сурвалж
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ "Locus". Talking Glossary of Genomic and Genetic Terms. National Human Genome Research Institute. Татаж авсан: 2026-08-14.
- ↑ "Definition of locus". NCI Dictionary of Genetics Terms. National Cancer Institute. Татаж авсан: 2026-08-14.
- ↑ "Allele". Talking Glossary of Genomic and Genetic Terms. National Human Genome Research Institute. Татаж авсан: 2026-08-14.
