Македоны хаадын жагсаалт
Македон улсыг МЭӨ 7-р зууны дунд үеэс эхлэн МЭӨ 168 онд Ромын Бүгд Найрамдах Улс эзлэн авах хүртэл хаад удирдаж байв. Македоны хаант засаглал нь удамшлын шинж чанартай, зөвхөн эрчүүдэд хамааралтай бөгөөд удам дамжсан улс төрийн шинж чанартай байв.
Македоныг үндэслэгч династи болох Аргеадуудын гарал үүслийн талаарх мэдээлэл маш хомс бөгөөд ихэвчлэн зөрчилтэй байдаг. Аргеадууд өөрсдөө Аргосын хааны угсаа болох Теменидүүдээс гаралтай гэж үздэг боловч энэ түүхийг зарим эрдэмтэд МЭӨ 5-р зууны үеийн Аргеадуудын шүүх "Грекийн удам угсааг 'батлах' зорилгоор зохион бүтээсэн" уран зохиол гэж эргэлзээтэйгээр үздэг. Аргеадууд анх Пердиккасын удирдлага дор хөрш зэргэлдээ газруудыг эзэлсэн Бермион уулын ойролцоо амьдардаг овгийн нэг хэсэг байсан, эсвэл Геродотын хэлснээр анх Пиндус хотод амьдарч байсан Дорик угсааны хүмүүс байсан байх магадлал өндөр байна. Тэдний хаанчлалын үед Македон улс Грекийг ноёрхоод зогсохгүй, мөн Македоны Александрын удирдлага дор Персийн эзэнт гүрнийг эзлэн авснаар эртний дэлхийн хамгийн хүчирхэг улсуудын нэг болж гарч ирсэн юм. Гэсэн хэдий ч МЭӨ 323 онд Александр цаг бусаар нас барсан нь цуврал иргэний дайн өдөөж, мөн түүний бага хүү IV Александрын өмнөөс төр баригсдын тэмцэл нь Аргеад династи мөхсөн юм.
Македоны төр баригч Кассандер 310 онд IV Александрыг хөнөөж, Антипатридуудыг захирагч хаан болгон томилсон. Гэсэн хэдий ч түүний гүрэн богино хугацаанд оршин тогтносон бөгөөд 297 онд нас барснаар хөвгүүдийн хооронд иргэний дайн үүсэж, хаант улсыг улам тогтворгүй болгосон. Дараагийн хэдэн арван жилд янз бүрийн гүрнүүдээс Диадочи нар хурдацтай, хүчирхийлэлтэйгээр залгамжлан, тус бүр нь Македоны хаан ширээний төлөө өрсөлдөж байв. Энэхүү эмх замбараагүй байдал 272 онд Пиррус нас барж, Антигонус II Гонатасын удирдлага дор Антигонидууд хаан ширээнд суух хүртэл үргэлжилсэн.
Антигонидууд хэдэн арван жилийн турш үргэлжилсэн мөргөлдөөний дараа хаант улсын хувь заяаг түр зуур сэргээсэн боловч МЭӨ 168 онд Пиднагийн тулалдаанд Персей ялагдсаны дараа Ромд сүйрсэн.
Түүхэн хаад
[засварлах | кодоор засварлах]Геродот I Амынтасаас өмнөх таван хааны нэрийг дурдсан боловч өөр мэдээлэл өгөөгүй. Иймээс эртний Аргеад хаадын хаанчлалын хугацаа болон үйл ажиллагааг зөвхөн таамаглах боломжтой. МЭӨ 413 онд Архелайн хаанчлалын эхэн үеэс хойш дундаж үеийн гучин жилийг тооцож, ухрааж тоолсноор Британийн түүхч Николас Хаммонд уг гүрэн МЭӨ 650 оны орчимд үүссэн гэж тооцоолсон. I Аминтас болон түүний хүү I Александр нь бидний найдвартай түүхэн мэдээлэлтэй хамгийн эртний хаад бөгөөд тэр үед ч гэсэн зөвхөн Ахеменидын Перс болон Грекчүүдтэй харилцах харилцааны хүрээнд л байдаг.
| Нэр | Хаанчлал | Залгамж хаад | Амьдралын дэлгэрэнгүй мэдээлэл |
|---|---|---|---|
| I Пердиккас | Загвар:Fl. | Эртний янз бүрийн зохиогчдын мэдээлснээр Каран эсвэл Тириммасын хүү байсан. | Бермион уулын ойролцоо суурьшсаны дараа Македоныг эзэлсэн.Загвар:Snf |
| Аргей I | Загвар:Fl. | I Пердиккасын хүү | Македон улсад Дионисын шашныг байгуулсан байж магадгүй.Загвар:Snf |
| I Филип | Загвар:Fl. | I Аргейн хүү | |
| I Аэропус | Загвар:Fl. | I Филиппийн хүү | |
| Алкетас | Загвар:Fl. | I Аэропын хүү | |
| I Аминтас | ойр. 512 – 498/7 | Алкетасын хүү | Үл мэдэгдэх – 498/7 Түүхийн найдвартай мэдээлэлтэй анхны хаан; 512 оноос I Дариусын вассал.Загвар:Snf |
| I Александр "Филхеллен" | 498/7 – 454 (43 жил) |
I Аминтасын хүү | Үл мэдэгдэх – 454 479 онд Персүүд Грекээс гарсны дараа Македоны Гректэй харилцаа эрчимжсэн.Загвар:Snf |
| II Пердиккас | 454 – 413 (41 жил) |
I Александрын хүү | Үл мэдэгдэх – 413 Пелопоннесийн дайны үеэр Афины төлөө болон эсрэг тулалдсан; байгалийн шалтгаанаар нас барсан байх магадлалтай.Загвар:Snf |
| Архелай | 413 – 399 (14 жил) |
II Пердиккасын хүү | Үл мэдэгдэх – 399 Хаант улсын төвийг Эгейгээс Пелла руу нүүлгэсэн; хувийн өшөө авалтын хуйвалдаанд алагдсан эсвэл ангийн үеэр хайрт Кратерусдаа алагдсан.Загвар:Snf |
| Орестес | 399 – 398/7 (3 жил) |
Архелайн хүү | Тодорхойгүй – 398/7 Цөөнхийн засаглал 398/7 онд зайлуулагдах хүртэл; түүний асран хамгаалагч II Аэропд алагдсан боловч баримтууд тодорхойгүй байна.Загвар:SnfЗагвар:Snf |
| II Аэропус[a] | 398/7 – 395/4 (3 жил) |
II Пердиккасын хүү | Тодорхойгүй – 395/4 Өвчний улмаас нас барсанЗагвар:Snf |
| II Аминтас "Бага" | 394/3 (Хэдэн сар)[1] |
Менелаусын хүү, I Александрын хоёр дахь хүү | Үл мэдэгдэх – 394/3 Магадгүй хаан ширээнд сууж байсан |
- ↑ 1.0 1.1 1995 оны 3-р сар, х. 280.
Иш татахад гарсан алдаа: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found