Маурья эзэнт гүрэн

Маурья эзэнт гүрэн (англи. Maurya Empire) Эртний Энэтхэгт Төмөр зэвсгийн үед (МЭӨ 322–187) оршин тогтнож байсан өргөн уудам улс бөгөөд Чандрагупта Маурьягийн үүсгэн байгуулсан Паталипутра (орчин үеийн Патна) нийслэл хоттой эзэн гүрэн байв. Энэхүү эзэнт гүрэн нь Ашока хааны үед 5 сая гаруй хавтгай дөрвөлжин километр талбайг хамарсан Энэтхэгийн хойг дээр оршин тогтнож байсан хамгийн том төр улс байв.

МЭӨ 322 оны орчимд Чандрагупта Маурья Чанакья (мөн Каутилья гэгддэг)-ийн тусламжтайгаар арми босгож, Нанда эзэнт гүрнийг түлхэн унагав. Чандрагупта өөрийн хүчийг төв болон баруун Энэтхэгээр дамжуулан баруун тийш хурдан тэлж, Македоны Александрын үлдээсэн сатрапуудыг захирч, МЭӨ 317 он гэхэд эзэнт гүрэн Энэтхэгийн баруун хойд хэсгийг бүрэн эзэлсэн байв. Дараа нь Чандрагупта Маурья нь I Селевк (Селевкид эзэнт гүрнийг үндэслэгч)-ийг ялж, Инд мөрний баруун талын газар нутгийг эзлэн авчээ.

Эдийн засаг

Өмнөд Азид анх удаа улс төрийн нэгдэл, цэргийн аюулгүй байдал нь нэгдсэн эдийн засгийн тогтолцоог бий болгох, худалдаа, худалдааг өргөжүүлэх, хөдөө аж ахуйн бүтээмжийг нэмэгдүүлэх боломжийг олгосон. Хэдэн зуун хаант улс, олон тооны жижиг арми, хүчирхэг бүс нутгийн удирдагчид, дотоодын дайн байлдааны өмнөх нөхцөл байдал нь сахилга баттай төв засгийн газарт зам тавьж өгсөн. Тариаланчдыг бүс нутгийн хаадын татвар, ургац хураалтын дарамтаас чөлөөлсөн; үүний оронд Арташастрагийн зарчмуудын дагуу шударга, хатуу, нэгдсэн үндэсний татварын системийг нэвтрүүлсэн. Чандрагупта Маурья Энэтхэг даяар нэгдсэн мөнгөн тэмдэгтийг бий болгосон бөгөөд бүс нутгийн захирагч, захиргааны сүлжээ, түүнчлэн төрийн алба нь худалдаачид, тариаланчдын шударга ёс, аюулгүй байдлыг хангаж байв. Маурьягийн арми жижиг нутаг дэвсгэрт ноёрхлоо тогтоохыг эрмэлздэг олон тооны дээрэмчид, бүс нутгийн хувийн арми, нөлөө бүхий удирдагчдыг устгасан. Орлого хязгаарлагдмал байсан ч Маурья бүтээмжийг нэмэгдүүлэхийн тулд олон тооны нийтийн аж ахуй, усан замыг ивээн тэтгэсэн бол Энэтхэгт дотоод худалдаа шинээр олж авсан улс төрийн нэгдэл, дотоод энх тайвны ачаар мэдэгдэхүйц өргөжсөн.

Энэтхэг-Грекийн найрамдлын гэрээний дагуу болон Ашока хааны үед олон улсын худалдааны сүлжээ өргөжсөн.