Монгол хаад

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
— «Монголын хаадын жагсаалт» гээд холбогдов —
Харайх: Удирдах, Хайлт
Их Монгол улсын төрийн тамга
Монголын эзэнт гүрний 15 хааны 8-ынх нь зураг
Монголын эзэнт гүрний тэлэлт болон хуваагдлын зураг
Их Монгол улсын хаад
Бага хаад

Энд монгол хаад хангуудын нэр, хаанчилсан он жилийг дурдав.

Хүннү улс (МЭӨ 209-МЭ 46 он)[засварлах | edit source]

  1. Түмэн шаньюй (240-209 он)
  2. Модун шаньюй (МЭӨ 209-174 он)
  3. Лаошан шаньюй (МЭӨ 174-161 он)
  4. Жюнчэн шаньюй (161-126 он)
  5. Ичиси шаньюй
  6. Увэй шаньюй
  7. Үшүлюй шаньюй
  8. Гуйлиху шаньй
  9. Чэдихоу шаньюй
  10. Хүлүгү шаньюй
  11. Хуанди шаньюй
  12. Хюили Жуанки шаньюй
  13. Уян Гуйди шаньюй
  14. Хуханье шаньюй
  15. Жижи шаньюй
  16. Фүжүлэй шаньюй
  17. Соушиэруди шаньюй
  18. Гуяа шаньюй
  19. Үжүлюй шаньюй (МЭӨ 8- МЭ 13)
  20. Үлэй Руоди шаньюй
  21. Юй шаньюй
  22. Удадихоу шаньюй (46-46)

Умард Хүннү (46-93 он)[засварлах | edit source]

  1. Пүнү шаньюй (46-?)
  2. Юйлиу шаньюй (?-87)
  3. Би шаньюй (88-91)
  4. Ючужянь шаньюй (91-93)

Сяньби улс[засварлах | edit source]

Таньшихуай хаан

Күйтү

Кэбинэн

Нирун улс[засварлах | edit source]

  1. Южиулюй Мугульюй
  2. Чаругуй хан
  3. Тунугуй хан
  4. Бати хан
  5. Бисуюань хан
  6. Пихоуба хан
  7. Веньхети хан
  8. Мангэти хан
  9. Хэдуохан хан
  10. Жарун хаан, 402-410
  11. Хөхлүд хаан, 410-414
  12. Татар хаан, 414-429
  13. Ути хаан, 429-444
  14. Тогочин хаан, 444-450
  15. Ижин хаан, 450-485
  16. Түлүн хаан, 485-492
  17. Нагай хаан, 492-506
  18. Футу хаан, 506-508
  19. Чуну хаан, 508-520
  20. Амгай хаан, 520-552
  21. Поломэн хаан, 521-524
  22. Тибэд хаан, 552-553
  23. Дэнжу хаан, 553
  24. Амаржин хаан, 553-554
  25. Дэншузи хаан, 555

Кидан улс[засварлах | edit source]

Амбагян (901-923)

Тяньзуоди (1101-1125)

Хэрэйдын ханлиг[засварлах | edit source]

  1. Маркуз хан
  2. Куржакуз буюруг хан
  3. Тоорил хан (116?-1203)
  4. Эрх хар хан, Тоорил ханы дүү
  5. Жаха хамбу, (1203-1204)

Найманы ханлиг[засварлах | edit source]

  1. Таян хан
  2. Буюруг хан
  3. Хүчүлүг хан

Хамаг Монголын ханлиг[засварлах | edit source]

  1. Хайду хан (1080?-1100?)
  2. Тумбинай сэцэн (1100?-1130?)
  3. Хабул хан (1130?-1148)
  4. Амбагай хан (1148-?)
  5. Хутула хан (?-1160?)
  6. Есүхэй баатар (хан?) (1160-1171)
  7. Тэмүжин Чингис хан (1189-1206)

Их Монгол улс[засварлах | edit source]

1. Чингис хаан (1206-1227) — 22 жил хаан суув. Есүхэйн хөвүүн.
     Тулуй ноён (1227-1229) — түр чөлөөний 3 жил хэрэг шийтгэв. Чингис хааны IV хүү.
2. Өгэдэй хаан (1229-1241) — 13 жил хаан суув. Чингис хааны III хүү.
     Турхан хатан (1243-1246) — түр чөлөөний 3 жил хэрэг шийтгэв. Өгөөдэй хааны хатан.
3. Гүюг хаан (1246-1248) — 3 жил хаан суув. Өгөөдэй хааны хүү.
     Огул Каймиш хатан (1248-1251) — түр чөлөөний 3 жил хэрэг шийтгэв. Гүюг хааны хатан.
4. Мөнх хаан (1251-1259) — 9 жил хаан суув. Тулуйн ахмад хүү.
     Аригбөх хаан (1260-1264) — Хубилайтай зэрэгцэн хаан болоод эцэстээ ялагдсан. Тулуйн отгон хүү.

Юань улс[засварлах | edit source]

5. Сэцэн (Хубилай) хаан (1260-1294) — 34 жил хаан суув. Тулуйн их хатнаас төрсөн 2-р хүү.
6. Өлзийт (Төмөр) хаан (1294-1307) — 13 жил хаан суув. Хубилай хааны ач хөвгүүн. Чингим тайжын отгон хүү.
7. Хүлэг (Хайсан) хаан (1307-1311) — 4 жил хаан суув. Хубилай хааны гуч.
8. Буянт (Аюурбарбад) хаан (1311-1320) — 9 жил хаан суув. Хубилай хааны гуч. Дармабалын отгон хүү, Хүлэг хааны төрсөн дүү.
9. Гэгээн (Шадбал) хаан (1321-1323) — 4 жил хаан суув. Буянт хааны хүү.
10. Есөнтөмөр хаан (1323-1328) — 5 жил хаан суув. Хубилай хааны гуч, Гамала жинь вангийн хүү.
11. Асухиба хаан (1328) — 3 сар хаан суув. Есөнтөмөрийн хааны ахмад хөвгүүн
12. Хүслэн хаан (1329) — 7 сар хаан суув. Хүлэг хааны ахмад хүү.
13. Заяат (Төвтөмөр) хаан (1328-1329, 1329-1332) — 4 жил хаан суув. Хүлэг хааны 2-р хүү.
14. Ринчинбал хаан (1332) — 40 гаруй хоног хаан суув. Хүслэн хааны бага хүү.
15. Ухаант (Тогоонтөмөр) хаан (1333-1370) — 38 жил хаан суув. Ринчинбал хааны ах.

Зүчийн улс[засварлах | edit source]

Алтан Ордын Улсын хаад

Цагаан орд[засварлах | edit source]

Тус ордыг 1446 онд Абулхаир хаан өөртөө нэгтэгсэн.

Хөх орд[засварлах | edit source]

Алтан Ордын жинхэнэ захирагчид нь 1361 он хүртэл Бат ханы угсааныхан байв

Ил Хант улс[засварлах | edit source]

Арпаг хорлосны дараа, Ил Хан улсын задралын үеэр байгуулагдсан тус бүс нутгийн улсууд өөр өөрсдийн удирдагчдыг хангаар өргөмжилжээ.

Ил Хаадын Улс

Зүүн Перс (Хорасан)-ээс ханд өргөмжлөгсөд:"

  • Тугайтөмөр (1338-1353) (1338-1349 онд Картууд; 1338-1339 ба 1340-1344 онд Жалайрууд; 1338-1341, 1344, 1353 онд Сарбадарууд тус тус хүлээн зөвшөөрсөн)
  • Лухман (1353-1388) (Тугайтөмөрийн хүү)

Цагадайн улс[засварлах | edit source]

  1. Цагадай 1226-1242
  2. Хара Хүлэгү 1242-1246 d. 1252
  3. Есөнмөнх 1246-1252
  4. Хархүлэгү (дахин суусан) 1252
  5. Мубарак шах 1252-1260
    • Ургана хатан (засаг баригч) 1252-1260
  6. Алгуй 1260-1266
  7. Мубарак шах (дахин суусан) 1266
  8. Барак 1266-1270
  9. Никпей 1270-1272?
  10. Бөхтөмөр ?1272-1287
  11. Дува 1287-1307
  12. Кунжик 1306-1308
  13. Талику 1308-1309
  14. Кебек 1309 d. 1325
  15. Эсэнбөх 1309-?1318
  16. Кебек (дахин суусан) ?1318-1325
  17. Илжигдэй 1325-1329
  18. Дува Төмөр 1329-1330
  19. Тармаширин 1331-1334
  20. Бузан 1334-1335
  21. Чанши 1335-1338
  22. Есөнтөмөр 1338-?1342
  23. Али султан 1342, Өгэдэй хааны удам.
  24. Муххамед Пулад 1342-1343
  25. Казань 1343-1346
  26. Данишменж 1346-1348, Өгэдэй хааны удам.
Цагаадайн Улсын хаад

Цагадайн улс нь баруун (Мавренахр), зүүн Могулистан гэсэн хоёр хэсэгт хуваагдсан.

Мавереннахр улсын хаад[засварлах | edit source]

  1. Баян Кули (1348-1358)
  2. Төмөр шах (1358)
  3. Туглугтөмөр (Могулистанд 1348-1363) (1358-1363)
  4. Ильяс хожа (Могулистанд 1363-1368) (1363 -1368)
  5. Адил султан (1363)
  6. Кабул шах (1364-1370)
  7. Сюргатмишь (1370-1384)
  8. Махмуд султан (Цагадайн улс) (1384-1402)

Моголистаны хаад (1347-1462)[засварлах | edit source]

Цол Нэрс Хаанчлал
Хаанخان Төглөгтөмөр хаанتغلق تیمور 1348–1363 CE
Khanخان Ильяс хожаالیاس خوجہ 1363–1368 CE
Khanخان Камар аддинقمر الدین خان دغلت 1368–1392 CE
Khanخان Хизр хожаخضر خوجہ 1389–1399 CE
Khanخان Шамс и жаханشمس جہان 1399–1408 CE
Khanخان Муххамед хан (Моголстаны хаан)

محمد خان

1408–1415 CE
Khanخان Накш хаанنقش جہان 1415–1418 CE
Khanخان Увэйс хаанاویس خان 1418–1421 CE

Эхний удаа

Khanخان Шэр Муххамед хаан

شیر محمد

1421–1425 CE
Khanخان Увэйс хаан

اویس خان

1425–1429 CE

2 дахь удаа

Khanخان Сатук хаанستوق خان 1429–1434 CE
Khanخان II Эсэнбөх

ایشان بغا ثانی

1429–1462 CE

1462 оноос тус улс нь Баруун Моголстан, Уйгурстан гэж хоёр хэсэг болж задарсан. Баруун Моголстан нь 1514 оноос нэрээ сольж Яркендийн хаант улс болсон.

Баруун Моголстаны хаад (1462-1514)[засварлах | edit source]

Яркендийн хаант улсын хаад (1514-1677)[засварлах | edit source]

Өгэдэйн улс (1265-1310)[засварлах | edit source]

  1. Хайду (1265-1301)
  2. Чапар (1301-1310)

Дөчин дөрвөн хоёрын Монгол улс[засварлах | edit source]

  1. Билэгт (Аюушридар) хаан (1370-1378) — 9 жил хаан суув. Тогоонтөмөрийн хүү.
  2. Усхал (Төгстөмөр) хаан (1378-1388) — 11 жил хаан суув. Аюушридарын дүү.
  3. Зоригт (Есүдар) хаан (1389-1391) — 4 жил хаан суув. Аригбөх хааны хойчис
  4. Элбэг нигүүлсэгч хаан (Нигүүлсэгч цолтой) (1392-1399), Зоригт хааны хүү
  5. Гүнтөмөр хаан (1400-1402), Элбэг хааны хүү
  6. Үгч хашха хаан (Гүйличи), Өгэдэй юмуу Аригбөхийн удам гэж үздэг.
  7. Өлзийтөмөр хаан (Жинхэнэ нэр нь Буяншир) (1403-1412)
  8. Дэлбэг хаан (1412-1415)
  9. Ойрадай хаан (1415-1425/1417?)
  10. Адай хаан (1425-1438), Хасарын удам.
  11. Тайзун хаан Тогтобух (Тогтоабух) (Тайсун хаан цолтой) (1433-1452), Элбэг хааны дүү Хархуцаг тайжын хүү Ажай тайжын ахмад хөвгүүн.
  12. Агваржин хаан (Жонон) (1453), Тайсун хааны дүү эсвэл ойр төрлийн хүн.
  13. Эсэн хаан - (Тайш) Ойрадуудын захирагч. Тогоон тайшийн хүү. (1453-1454)
  14. Махагүргис хаан (Үхэгт хаан цолтой) (1454-1465), Тайсун хааны хүү.
  15. Молон хаан (1465-1466), Тайсун хааны Горлосын Алтайхан хатнаас төрсөн.
  16. Мандуул хаан (1472-1479), Ажай тайжын ойрад хатнаас төрсөн.
  17. Батмөнх Даян хаан (Даян хаан цолтой) (1480-1517), Баянмөнх жононгийн хүү.
  18. Барсболд хаан (Жонон) (1517-1519)
  19. Боди Алаг хаан (1519-1547)
  20. Дарайсүн гүдэн хаан (Гүдэн хаан цолтой) (1547-1557)
  21. Түмэн засагт хаан (1557-1592)
  22. Буян сэцэн хаан (Сэцэн хаан цолтой) (1592-1603)
  23. Лигдэн хаан (Хутагт суут Чингис даймин сэцэн, зүгүүдийг тийн бөгөөд ялгуугч бала чакраварти, дай тайсун, тэнгэрийн тэнгэр, дэлхий дахины хурмаст, алтан хүрдэнийг орчуулагч номын хаан)[1] (1604-1634)

Хаан суусан байж болзошгүй хүмүүс[засварлах | edit source]

  1. Энх хаан (?) (1391-1392), Зоригт хааны хүү. Мин улсын түүхэнд нэр гардаг.
  2. Муулихай ван (1466-1470), Отчигины удам
  3. Баянмөнх жонон (1470-1472), сүүлд авга өвөг Мандуул хаанд суудлаа тавьж өгсөн гэж Алтан товчид өгүүлдэг.

Зүүнгарын улс[засварлах | edit source]

Хошуудын ханлиг[засварлах | edit source]

Халимагийн хант улс[засварлах | edit source]

Олноо өргөгдсөн Монгол улс[засварлах | edit source]

Богд хаан (1911-1919); (1920-1924)

Мөн үзэх[засварлах | edit source]

  • "Монгол улсын түүх" УБ., 2003. Гутгаар боть. тал 58