Монгол-Оросын 1912 оны гэрээ

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Орос, Монголын албан хаагчдын хэсэг, 1912 оны 11-р сард Өргөө дэх Орос-Монголын гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа авсан зураг. Хаант Орос Монголын автономитыг хүлээн зөвшөөрч, худалдааны хөнгөлөлтийг хүлээн авлаа.

Их гүрнүүд бага буурай оронд өөрийн хүсэл эрмэлзлийг тулган хүлээлгэдэг эрх тэгш бус зарчим үйлчилж байсаны нэг тод жишээ нь Монгол-Оросын 1912 оны гэрээ юм. Энэ үед Манжийн дарлалаас салсан Монгол ба Хятад нь тус тусдаа өөрийн тусгаар тогтнолыг зарласан байна. Хаант Оросын Засгийн газар энэ шинээр тусгаар тогтнолоо зарласан улсуудыг алийг чхүлээн зөвшөөрөөгүй байсан үед энэхүү гэрээний хэлцэл явагджээ.

Талуудын зорилго, хэрэгжсэн байдал[засварлах | edit source]

1911 оны зун цаг Халхын Живзундамба хутагт ба дөрвөн хаадаас бүх Монгол үндэстэн нь манж хятадын дарлал дор тэсэш үгүй болсон учрыг гаргаж, тусгаар улс байгуулахад тусламжыг гуйж Орос улсын хаанд бичиг өргөжээ. Энэхүү бичигт: Шашиныг мандуулах амьтаныг жаргуулагч Жавзандамба лам Халхын Түшээт хан Дашням, Сэцэн хан Навааннэрэн, Засагт хан Содномравдан, Сайн ноён Намнансүрэн нар хичээнгүйлэн Их Орос улсын их цагаан хааны амгаланг эрж: «ойрноос нааш хятад түшмэд эрх барьж улсын хэргийг элдвээр самууруулахын дотор ялангуяа шинэ засгийн дүрэм хэмээн нэрийдэж завшаан дор Монгол газрыг ашиг тариа хэмээх зэргээр эзлэн хуучин хэв суртлыг халж эрх хүчийг бууруулан бүрэлгэх нь үнэхээр гашуун» хэмээн тэмдэглэж, «Их Орос улс дор шүтэж бага улсын ёсоор харилцан туслалцваас бидний хуучин хэв суртал алдагдах үгүй» хэмээгээд «агуу өршөөлөөр нигүүлсэн үзэж даруйхнаа хамгаалан туслахыг их ганд бороог хүсэх мэт сүсэглэн гуйж» бичиг өргөн тусгайлан жанжин чин ван Ханддорж, да лам Цэрэнчимэд түшмэл Хайсан нарыг элч төлөөлөгчөөр зарж явуулсан хэмээн дурьджээ.

Түр Засгийн газраас Монголын төр засгийг төвхнүүлэх ажлын хүрээнд Монгол улсын хаан ширээнд Богд гэгээн Жавзандамбыг залж, суулгах их ёслол хийх өдрийг бүх Монгол даяар зарласнаас гадна Хүрээнд суугаа Хаант Орос улсын консулд албан ёсоор мэдэгджээ. 1911 оны өвлийн тэргүүн сард Түр засгийн газраас Их Орос улсын ерөнхий консулд явуулсан бичигт: «энэ жил зуны цаг манай Халхын дөрвөн аймгийн хан ван, гүн, олон засгууд шарын шашныг өрнөөн дэлгэрүүлэх ба улс төрөө бататгахыг бүгдээр санаа нийлж, зөвлөлдөн Богд гэгээнийг Монгол улсын хаанд өргөмжилж эрдэнийн сууринд залж ёслон мөргөж, их төрийн ёслолыг гүйцэтгэх өдрийг энэ цагаагчин гахай жилийн өвлийн дунд сарын шинийн 9 ний барс цагт тогтоосон учрыг Оросын эзэн хааны засгийн газар уламжилна уу» хэмээжээ

Гэрээ байгуулах үйл явц[засварлах | edit source]

Коростовец-Р Сард Өргөн Ах, 1912 Онд, ОХУ-Ын Колони, Монгол Ноед Болон Засгийн Газрын Сайд Нар Хүлээн Авч Уулзав

Хаант Орос улсын Бүрэн эрхт элчин сайд И.Я.Коростовец Монголчуудтай гэрээ байгуулахаар 1912 оны 10 дугаар сарын 4-ний өдөр Нийслэл хүрээнд ирсэн. Монголчуудтай байгуулах гэрээний төслийг урьдчилан бэлдэн байжээ. И.Я.Коростовец Богд хааны Засгийн газрын тэргүүн Сайн ноён хан Намнансүрэн, Дотоод явдлын яамны тэргүүн сайд Да лам Цэрэнчимэд, Гадаад хэргийг эрхлэн шийтгэх яамны тэргүүн сайд Чин ван Ханддорж, Сангийн явдлын яамны тэргүүн сайд Түшээт ван Чагдаржав, Цэргийн явдлын яамны тэргүүн сайд Жүн ван Гомбосүрэн, Шүүх явдлын яамны тэргүүн сайд жүн ван Намсрай нартай хэлэлцээр хийсэн. Хэлэлцээрт хоёр тал өөрсдийн байр суурийг хамгаалж нэг сар гаруй маргалдсаны эцэст уг гэрээг байгуулсан.

Гэрээний үр дүн[засварлах | edit source]

Монгол-Оросын 1912 оны гэрээний дараа 1914 онд Орос-Монголын хоорондын нууцаар байгуулсан дөрвөн зүйлийн гэрээг (мөнгө зээлүүлэх, буу зэвсгийн, төмөр зам байгуулах, цахилгаан мэдээ байгуулах) Хаант Оросын консул Миллер, Дотоод яамны тэргүүн сайд Дашзэвэг, Сангийн яамны тэргүүн сайд Чин ван Чагдаржав, Гадаад яамны дэд сайд гүн Цэрэндорж нар хэлэлцэн тогтоосон. 1915 оны Хиагтын гурван улсын гэрээ нь Монгол-Оросын 1912 оны гэрээг үндэс болсон.

Гэрээний төслүүд[засварлах | edit source]

Гэрээ нь оршил 4 зүйлээс гадна, хавсарган тогтоосон 17 зүйлээс бүрднэ. Хаант Оросын тал Монгол улсын өөртөө эзэрхэг ёс автономит-ыг хүлээн зөвшөөрч, Монголын нутагт хятад цэрэг оруулах байх, монголчууд өөрсдөө цэрэг байгуулахад Хаант Орос улс туслахаар болсон. Харин Оросын худалдаачид Монголын нутагт чөлөөтэй худалдаа хийх эрхтэй болж, монголчууд өөр гадаад улстай гэрээ байгуулахад урьдаар заавал Хаант Орос улстай хэлэлцэж байхаар тогтоожээ.

Монголын талын Гэрээний төслүүд[засварлах | edit source]

Оросын талын Гэрээний төслүүд[засварлах | edit source]

Монгол Орос улсын гэрээ (Батламжилсан эх)[засварлах | edit source]

Монгол Орос улсын гэрээ (Батламжилсан эх-Монгол хэлээр)[засварлах | edit source]

[зураг 1] [зураг 2] [зураг 3]

Монгол Орос улсын гэрээ (Батламжилсан эх-Орос хэлээр)[1][засварлах | edit source]

1912 г., октября 21. — Соглашение между Россией и Монголией об автономии Внешней Монголии.

Ввиду всенародно выраженного желания монголов сохранить исторически сложившийся самобытный строй своей страны, китайские войска и власти были удалены с монгольской территории, и повелителем монгольского народа был провозглашен чжебзун дамба хутухта. Прежние отношения Монголии к Китаю, таким образом, прекратились. Ныне, ввиду вышеизложенного, а также существующей между русским и монгольским народами исконней взаимной дружбы и ввиду необходимости точно определить порядок взаимной русско-монгольской торговли,

действительный статский советник Иван Коростовец, по уполномочию российского императорского правительства, и

председатель монгольского Совета Министров, покровитель десяти тысяч учений сайн ноин хан Намнансурун,

полномочный министр внутренних дел чин-сузукту Цин-ван лама Цыренчимед,

полномочный министр иностранных дел, в звании хана эрдени дайчин Цин-ван Хандадорджи,

полномочный военный министр эрдени далай дзюнь-ван Гонбосурун, полномочный министр финансов тушету дзюнь-ван Чагдорджаб, [127]

полномочный министр юстиции эрдени дзюнь-ван Намсарай по уполномочию повелителя монгольского народа, монгольского правительства и князей-правителей, договорились о нижеследующем:

Статья 1-я

Императорское российское правительство окажет Монголии свою помощь к тому, чтобы она сохранила установленный ею автономный строй, а также право содержать свое национальное войско, не допуская на своих территорию китайских войск и колонизации своих земель китайцами.

Статья 2-я

Повелитель Монголии и монгольское правительство представят русским подданным и русской торговле по-прежнему пользоваться в своих владениях правами и преимуществами, перечисленными в прилагаемом протоколе. Само собою разумеется, что другим иностранным подданным не будет предоставлено в Монголии более прав, чем те, которыми пользуются там русские подданные.

Статья 3-я

Если бы монгольское правительство сочло нужным вступить в отдельный договор с Китаем или другим иностранным государством, то новым договором ни в коем случае не могут быть нарушены или изменены статьи настоящего соглашения и протокола без согласия на то императорского российского правительства.

Статья 4-я

Настоящее дружественное соглашение войдет в силу со дня его подписания.

В удостоверение вышеизложенного обоюдные уполномоченные, найдя при сопоставлении обоих параллельных текстов настоящего соглашения — русского и монгольского, — изготовленного в двух экземплярах, эти тексты согласными, подписались на каждом из них, приложили печати и таковыми текстами обменялись.

Учинено в Урге, октябре 21 дня 1912 г., а по монгольскому летоисчислению во второй год правления Всеми Возведенного последнего осеннего месяца 24 дня.

С. П. И. Коростовец

Председатель монгольского Совета Министров

сайн ноин хан Намнансурун.

Полномочный министр внутренних дел

чин-сузукту Цин-ван лама Цыренчимед.

Полномочный министр иностранных дел в звании

хана эрдени дайчин Цин-ван Хандадорджи.

Полномочный военный министр

эрдени далай дзюнь-ван Гонбосурун.

Полномочный министр финансов

тушету дзюнь-ван Чагдорджаб.

Полномочный министр юстиции

эрдени дзюнь-ван Намсарай.

Мөн үзэх[засварлах | edit source]

Эх сурвалж[засварлах | edit source]

Тэмдэглэл[засварлах | edit source]

  1. 1-р хэсэг
  2. 2-р хэсэг
  3. 3-р хэсэг

Ишлэл[засварлах | edit source]

  1. АВПР, ф. Трактаты, д. 963/415, лл. 1-2 об. Подлинник.Опубл.: «Собрание узаконений и распоряжений правительства», 1912 г., № 255, стр. 4375-4377.