Монгол Латин цагаан толгой

Латин үсэг нь 1941 оны 2 сарын 1-нд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын албан ёсны бичиг болгосон. Гэвч хоёр хоёрхон сарын дараа буюу 3 сарын 25-нд энэ шийдвэрээ буцаажээ. Албан ёсоор бол Монгол хэлний бүх дуу авиаг тэмдэглэж чадахгүй байсан тул больсон гэсэн хэдий ч дараахан нь ЗХУ-ын бүрэлдэхүүн улсуудтай бараг нэгэн зэрэг кирилл үсгийг албан ёсны болгосон тул энэ нь улс төрийн бодлого байсан байж магадгүй.

Үсэг

Анхны Латин цагаан толгойд "ү" үсгийг "y" үсгээр тэмдэглэж, мөн нэмэлт "o" ("ɵ") болон "ч" үсгийг "ç", "ш" үсгийг "ş","ж" үсгийг "ƶ" гийгүүлэгчээр нэмж, ном, сонин хэвлэхэд амжилттай ашиглагдаж байжээ. Зарим үсэг (f, k, p, v) ховор хэрэглэгддэг байсан бөгөөд зөвхөн зээлсэн үсгүүдэд л байдаг бол q, w, x үсгийг бүрмөсөн хассан. k үсэг нь зээлсэн үсгүүдэд [h] үсгийг хуулбарласан тул [kʰ] үсэгт хэрхэн бичигдсэн нь тодорхойгүй. "j" үсгийг [ja] төрлийн эгшгийн хослолд ашигладаг. "c" үсгийг [ц] авианд, "k" үсгийг [h] авианд ашигладаг. Эхний хувилбарыг Зөвлөлт Холбоот Улсын Түрэг хэлнүүдэд ашигладаг Яналиф бичгээс санаа авсан.

Латин цагаан толгойн хоёр дахь хувилбарт Европын хэлэнд илүү танил харагдахын тулд хэд хэдэн жижиг өөрчлөлт оруулсан. Энэхүү өөрчлөлтөөр "y" үсгийг "ü"-р, "ɵ" үсгийг "ö"-р, "ƶ" үсгийг "j"-р, "j" үсгийг "y"-р, мөн "k" үсгийг "x"-р сольсон. Мөн цагаан толгойн үсгийн тоог "ç", "ş" үсгийг арилгаж, ch болон sh үсгийн хослолоор бичих замаар цөөрүүлсэн. Бусад цагаан толгой болон зөв бичих дүрмийг хэвээр үлдээсэн.

Үсгийн жагсаалт

IPA		a	e	i	ɔ	ʊ	ɵ	u	n ŋ	m	ɮ	p w	pʰ	f	kʰ	χ h	q ɡ	s	ʃ	tʰ	t	t͡s	t͡ʃ	d͡z	d͡ʒ	j	r	h
Монгол		ᠠ	ᠡ	ᠢ	ᠣ	ᠤ	ᠥ	ᠦ	ᠨ	ᠮ	ᠯ	ᠪ	ᠫ	ᠹ	ᠻ	ᠬ	ᠭ	ᠰ	ᠱ	ᠲ	ᠳ	ᠴ		ᠵ		ᠶ	ᠷ	ᠾ
Латин	1931 - 1939	A/a	E/e	I/i	O/o	U/u	Ɵ/ɵ	Y/y	N/n	M/m	L/l	B/ʙ	P/p	F/f	K/k		G/g	S/s	Ş/ş	T/t	D/d	C/c	Ç/ç	Z/z	Ƶ/ƶ	J/j	R/r	H/h
	1939 - 1941	A/a	E/e	I/i	O/o	U/u	Ö/ö	Ü/ü	N/n	M/m	L/l	B/b	P/p	F/f	K/k	X/x	G/g	S/s	Sh/sh	T/t	D/d	C/c	Ch/ch	Z/z	J/j	Y/y	R/r	H/h
Кирилл		А, а	Э, э	И, и	О, о	У, у	Ө, ө	Ү, ү	Н, н	М, м	Л, л	В, в	П, п	Ф, ф	К, к	Х, х	Г, г	С, с	Ш, ш	Т, т	Д, д	Ц, ц	Ч, ч	З, з	Ж, ж	Й, й	Р, р	Х, х

Амьсгалгүй тэсрэлттэй гийгүүлэгчийг ихэвчлэн [b d dz dʒ ɡ/ɢ] авиагаар илэрхийлдэг. Хамрын бус сонорантуудыг ихэвчлэн [ɸ ɬ] авиагаар илэрхийлдэг..

Жишээ текст

Янз бүрийн монгол бичгээр бичигдсэн текстийн жишээ.

Монгол бичиг	ᠮᠠᠨ ᠤ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠨᠡᠶᠢᠰᠯᠡᠯ ᠬᠣᠲᠠ ᠤᠯᠠᠭᠠᠨᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠪᠣᠯ ᠘᠐᠐᠐᠐ ᠰᠢᠬᠠᠮ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠲᠡᠢ᠂ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠣᠯᠠᠨ ᠨᠡᠶᠢᠲᠡ ᠶᠢᠨ᠂ ᠠᠵᠤ ᠠᠬᠤᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠥᠪ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠤᠳ ᠣᠷᠣᠰᠢᠭᠰᠠᠨ ᠶᠡᠬᠡᠬᠡᠨ ᠣᠷᠣᠨ ᠪᠣᠯᠤᠨ᠎ᠠ᠃ ᠲᠤᠰ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠳᠣᠲᠣᠷ᠎ᠠ ᠠᠴᠠ ᠭᠠᠷᠬᠤ ᠲᠦᠭᠦᠬᠡᠢ ᠵᠤᠶᠢᠯ ᠢ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤᠷᠠᠭᠤᠯᠬᠤ ᠠᠵᠤ ᠦᠢᠯᠡᠳᠪᠦᠷᠢ ᠶᠢᠨ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠤᠳ ᠢ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠬᠤ ᠨᠢ ᠴᠢᠬᠤᠯᠠ᠃
Латин бичиг (1931-1939)	Manai ulasiin niislel koto Ulaanbaatar bol 80 000 şakam kyntei, ulasiin olon niitiin, aƶi akuin tɵb gazaruud oroşison jikeeken oron bolno. Tus ulasiin dotoroos garka tyykii zuiliig bolbosruulka aƶi yildberiin gazaruudiig baiguulka ni çukala.
Латин бичиг (1939-1941)	Manai ulasiin niislel xoto Ulaanbaatar bol 80 000 shaxam xüntei, ulasiin olon niitiin, aji axuin töb gazaruud oroshison yixeexen oron bolno. Tus ulasiin dotoroos garxa tüüxii zuiliig bolbosruulxa aji üildberiin gazaruudiig baiguulxa ni chuxala.
Кирилл	Манай улсын нийслэл хот Улаанбаатар бол 80 000 шахам хүнтэй, улсын олон нийтийн, аж ахуйн төв газрууд оршисон ихээхэн орон болно. Тус улсын дотроос гарах түүхий зүйлийг боловсруулах аж үйлдвэрийн газруудыг байгуулах нь чухал.
Кириллийн латинчлал	Manai ulsyn niislel khot Ulaanbaatar bol 80 000 shakham khüntei, ulsyn olon niitiin, aj akhuin töv gazruud orshison ikheekhen oron bolno. Tus ulsyn dotroos garakh tüükhii züiliig bolovsruulakh aj üildveriin gazruudyg baiguulakh ni chukhal.
IPA	[mɑnɛ ʊɬsʲiɴ nʲiːsɬəɬ χɔtʰ ʊɮɑnpɑtʰər̥ pɔɬ nɑjəɴ mʲɑɴɢəɴ ɕɑχəm xuntʰe ǀ ʊɮsʲiɴ ɔɮəɴ nʲiːtʲʰiɴ ǀ ɑt͡ɕ ɑχʊi̯ɴ tʰow ɢɑt͡srʊt ɔr̥ɕɪsɔɴ ixexəɴ ɔɾəɴ pɔɮnə ‖ tʰʊs ʊɬsʲiɴ tɔtʰrɔs ɢɑɾəχ tʰuːxʲi t͡sui̯ɮʲik pɔɮəwsrʊɮəχ ɑt͡ɕ ui̯ɬtwəɾʲiɴ ɢɑt͡srʊtək pɛʁʊɮəχ nʲ t͡ɕʰʊχəɬ ‖]