Натрийн этилксантат

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Натрийн этилксантат
Sodium-ethylxanthate-2D-skeletal.png
Ball-and-stick model of the component ions of sodium ethyl xanthate
Нэр
IUPAC нэр
sodium O-ethylcarbonodithioate
Өөр нэр
Натрийн этилксантогенат

Sodium ethylxanthogenate

Sodium-O-ethyl dithiocarbonate
Ерөнхий
140-90-9 YesY=
ЕХ дугаар 205-440-9
Jmol-3D зураг Зураг
PubChem 23690437
Шинж чанар
C3H5NaOS2
Моль масс 144.18 g·mol−1
Гадаад байдал Шаргал нунтаг[1]
Нягт 1.263 g/cm3[1]
Хайлах температур 182 to 256 °C (360 to 493 °F; 455 to 529 K)[1]
Буцлах температур задардаг
450 g/L (10 °C)[1]
Хүчиллэг (pKa) 1.6[1]
Суурьлаг (pKb) 12.4[1]
Аюултай нөхцөл
Р-фраз R15 R21 R22 R29 R36 R38
АБ-фраз S3 S9 S35 S36 S37 S38 S39 S16 S23 S51
250 °C (482 °F; 523 K)[2]
Өөрөөр тодотгож заагаагүй бол бодисуудын хэвийн төлөв (25 °C [77 °F], 100 kPa) дахь үзүүлэлтүүд.
 N шалгах (what isYesY/N?)
Мэдээлэлийн хайрцагны эх сурвалж

Натрийн этилксантат эсвэл натрийн этилксантогенат (англ. Sodium ethyl xanthate буюу SEX)[3] нь CH3CH2OCS2Na томъёо бүхий хүхэрт органик нэгдэл. Эвгүй үнэртэй бүтээгдэхүүнийг ялгаруулан гидролизод (задардаг) ордог бараан-шар өнгөтэй нунтаг. НЭК нь ихэвчлэн уул уурхайн салбарт флотацийн агент байдлаар ашиглагддаг.

Үйлдвэрлэл[засварлах | edit source]

Нүүрстөрөгчийн дисульфидийг металлын алкоксидоор үйлчлэн ксантатуудыг гарган авдаг:

CH3CH2ONa + CS2 → CH3CH2OCS2Na

Шинж чанар[засварлах | edit source]

Натрийн этилксантат нь шар өнгийн нунтаг юм. НЭК нь өндөр рН-д харьцангуй тогтвортой, рН<9 үед ба 25 °С-д хурдацтай гидролизод орно. НЭК нь үл мэдэгдэх хүчтэй хүчлийн pKa 1.6-тай коньюгат суурь ба коньюгат суурийн pKb нь 12.4 гэж тооцоологдсон. НЭК нь хатуу сульфидүүдийн гадаргуу дээр хялбар абсорбчлогддог.[2]

Усанд задрах нь[засварлах | edit source]

НЭК-ийн усан дахь задрал нь рН буурах ба температур өсөх тусам нэмэгддэг. Энэ нь гурван аргаар яваггддаг:[4]

A. Эхлээд ксантатлаг хүчил, дараа нь нүүрсхүчлийн дисульфид ба спирт болон диссоциацлагдана.

C2H5OCS2Na + H2O → C2H5OCS2H + NaOH
C2H5OCS2H → CS2 + C2H5OH

Б. Диксантоген болон исэлдэнэ.

2 C2H5OCS2 + H2O + 1/2O2 → (C2H5OCS2)2 + 2 OH

В. Гидролитик задрал

6 C2H5OCS2 + 3 H2O → 6 C2H5OH + CO32− + 3 CS2 + 2 CS32−

А ба Б урвалууд нь бага тохиолдох ба хүчиллэг орчныг шаарддаг. В урвал саармаг эсвэл шүлтлэг орчинд явагдах ба өөрөө хурдсагч юм. Учир нь, урвалаас үүсэх спирт нь урвалын хурдасгагч (катализатор) болдог. Энэ урвалын задралын зэрэг урвалжуудын концентраци ба температур өсөхөд нэмэгдэнэ. Жишээ нь, 10 хувийн pH=10 уусмалын хувьд 20 °C-д 1.1%/хоног байснаа 40 °C-д 4.6%/хоног болж өснө. рН 10-с 6,5 болон буурахад задралын зэрэг 1.1%/хоног-с 16%/хоног болон өснө. Зэс, төмөр, хар тугалга, цайр зэрэг металлууд урвалыг мөн хурдасгана (катализатор болдог).[4]

Аюулгүй байдал[засварлах | edit source]

НЭК нь амьтанд амаар ба арьсаар дунд зэргийн хордлого үүсгэхээс гадна нүд ба арьсыг цочруулдаг.[5] НЭК нь усны амьралд онцгой хортой тул түүний устгал өндөр хяналттай байдаг.[6] Дундаж үхлийн тун (эр цагаан хулгана, амаар, 10% уусмал, pH~11) нь 730 mg/kg биеийн жин. Үхэл эхний хоногт тохиолддог ба мэдрэлийн систем, элэг ба дэлүү илүүтэй өртсөн байсан.[7]

НЭК-тай ажиллах тохиолдолд рискийн R15 R21 R22 R29 R36 R38, аюулгүй байдлын S3 S9 S35 S36 S37 S38 S39 S16 S23 S51 фразуудыг хэрэгжүүлж/баримтлахыг шаардана.

Эх сурвалж[засварлах | edit source]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Report 5 (1995) p. 5
  2. 2.0 2.1 Report 5 (1995) p. 6
  3. Caroline Cooper (23 July 2010). Organic Chemist's Desk Reference. CRC Press, 123 (Acronyms and Miscellaneous Terms used in Describing Organic Molecules). ISBN 978-1-4398-1164-1. Retrieved on 22 February 2011. 
  4. 4.0 4.1 Report 5 (1995) pp. 14–16
  5. Report 5s (2000) p. v
  6. Report 5 (1995) pp. 43–45
  7. Report 5 (1995) p. 17

Библиограф[засварлах | edit source]