Орос-Хятадын харилцаа

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Орос-Хятадын харилцаа
Map indicating locations of Оросын Холбооны Улс and Хятад

Орос

Хятад

Орос-Хятадын харилцаа нь 17-р зуунаас эхлэн шууд хиллэж эхэлсэн учир хоорондын бүх талын харилцааг хөгжүүлж эхэлсэн байна.

Түүх[засварлах | edit source]

  • 1949 оны 10 дугаар сарын 1-нд Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс байгуулагджээ.
  • 1949 оны 10 дугаар сарын 2-нд ЗСБНХУ БНХАУ-ын хооронд дипломат харилцаа Бээжин хотноо тогтоожээ. Ван Цзясян /орос хувилбар/-Ван Зя Сян ЗХУ-д суух БНХАУ-ын анхны Элчин сайдаар, Н.В.Рощин ЗХУ-ын БНХАУ-д суух анхны Элчин сайдаар тус тус томилогдсон байна.
  • 1949 оны 12 дугаар сарын 16-наас 1950 оны 2 дугаар сарын хооронд БНХАУ-ын дарга Мао Зэ Дун ЗХУ-д (Москва) айлчилсан.
  • 1950 оны 1 дүгээр сарын 21-нд БНХАУ-ын Ерөнхий сайд Жоу Эньлай Москвад айлчилж 1950 оны 3 дугаар сарын 4-нд Мао Зэ Дуны хамт буцсан байна.
  • 1950 оны 2 дугаар сарын 14-нд ЗХУ, БНХАУ 30 жилийн хугацаатай Найрамдал, харилцан туслах тухай Гэрээ байгуулжээ. Тус гэрээг аль нэг тал цулах санал гаргахгүй бол автоматаар гэрээний хугацаа сунгагдана гэж заасан байдаг.
  • 1950 оны 4 дүгээр сарын 19-нд Худалдааны Хэлэлцээр байгуулсан.
  • 1952 оны 8 дугаар сарын 9-нд БНХАУ-ын иргэдийг ЗСБНХУ-ын Их Дээд сургуульд сургах тухай Хэлэлцээр байгуулсан.
  • 1954 оны 10 дугаар сарын 12-нд Порт-Артураас Зөвлөлтийн цэргүүдийг гаргах Мэдэгдэл /Коммюнике/ гаргажээ. 1955 оны 5 сараас Порт-Артур бааз БНХАУ-ын мэдэлд шилжсэн байна.
  • 1955 оны 4 дүгээр сарын 27-нд БНХАУ-ын Ардын аж ахуйн хөгжилд цөмийн эрчим хүчийг ашиглах, цөмийн физикийн судалгааны ажилд ЗХУ туслах Хэлэлээр байгуулсан байна.
  • 1956 оны 4 дүгээр сарын 7-нд Хятадын аж үйлдвэрийн зарим салбарыг хөгжүүлэх тухай Хэлэлцээр байгуулагджээ.
  • 1958 оны 7 дугаар сарын 31-ээс 8 сарын 3-ны өдрүүдэд ЗХУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга Н.С.Хрущев БНХАУ-д айлчлал хийсэн. Энэ айлчлалын үеэр Мао Зэ Дун, Хрущев нар цэргийн салбарын асуудлаар хэлэлцээ хийжээ.
  • 1958 оны 8 дугаар сарын 8-нд Москва хотод ЗХУ, БНХАУ-д техникийн тусламж үзүүлэх тухай Хэлэлцээр байгуулжээ.
  • 1959 оны 9 дүгээр сарын 29-нд Хятадын хувьсгалийн 10 жилийн ойн баярт оролцохоор ЗХУ-ын удирдагч Н.Хрущев Бээжинд айлчилжээ.
  • 1961 оны 6 сарын 19. Шинжлэх ухаан техникийн салбарт хамтран ажиллах гэрээ байгуулагджээ.
  • 1963 оны 7 сарын 5-20. ЗХУ-ын Коммунист нам, Хятадын Коммунист намын удирдлагуудын хооронд уулзалт болж үзэл баримтлалын хувьд ялгаатай байгаа асуудлаар ярилцжээ.
  • 1964 онд Мао Зэ Дун ЗХУ-тай харилцаагаа бүрэн таслаж буйгаа мэдэгдсэн байна.
  • 1969 оны 3 сарын 2-17 хооронд Уссури гол дээрх Даманск арлын орчимд Зөвлөлт, Хятадын хилчидийн хооронд зэвсэгт мөргөлдөөн болжээ.
  • 1969 оны 9 сарын 11. Зөвлөлтийн Засгийн Газрын тэргүүн А.Н.Косыгин Вьетнамын удирдагч Хошимины оршуулгын ажилгаан оролцоод буцахдаа БНХАУ-ын нийслэл Бээжин хотын нисэх онгоцны буудалд Хятадын Төрийн зөвлөлийн дарга Жоу Энь Лай түүнийг хүлээн авч уулзсан байна. Хил дээр үүсээд байгаа асуудлыг шийдвэрлэх талаар тэд ярилцсан байна.
  • 1976 онд БНХАУ-ын дарга Мао Зэ Дун нас барсан.
  • 1979 оны 4 сарын 3-нд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн яам Бээжин дэх ЗХУ-ын Элчин сайдын яаманд ноот бичиг илгээжээ. Уг ноот бичигт Бүх Хятадын Ардын төлөөлөгчидийн хурлын шийдвэрийг бичжээ. 1950 оны 2 сарын 14-нд байгуулагдсан Орос – Хятадын найрамдал, хамтын ажиллагааны тухай гэрээний хугацаа дууссаныг сануулаад, энэ гэрээг дахин сунгахгүй гэж мэдэгдсэн байна.
  • 1979 оны 8 дугаар сарын 29-нд БНХАУ-ын Коммунист намын Төв хорооны Хятад-Зөвлөлтийн харилцааны тухай тусгай хуралдааны үеэр Дэн Сяо Пинь харилцаанд саад болж буй зүйлийг тодотгов. Үүнд: 1. Монголоос цэргээ гаргах, 2. Камбожид дайтаж буй Вьетнамд цэргийн тусламж үзүүлэхгүй байх зэргийг дурдав.
  • 1979 оны 10 сарын 17-ноос 11 сарын 30 өдрүүдэд Москва хотод Хятад, Зөвлөлтийн улс хоорондын харилцааны тухай Гадаад яамны орлогч сайд нарын хэмжээний хэлэлцээний нэгдүгээр үе болж амжилтанд хүрээгүй байна.
  • 1982 оны 3 сарын 24-нд ЗХУ-ын тэргүүн Л.И.Брежнев Ташкентад айлчах үеэрээ хоёр улсын харилцааг гуравдахь оронд хохиролгүй бөгөөд ямар нэгэн урьдчилсан нөхцөлгүйгээр харилцаагаа хэвийн болгох эрмэлзэлтэй буйгаа мэдэгдсэн боловч мөн оны 11 сарын 10-нд нас барсан юм.
  • 1985 оны 7 сарын 10. ЗХУ, БНХАУ-ын Засгийн газар хоорондын 1985-1990 хооронд хийгдэх бараа эргэлтийн тухай, Барилга, хятадын аж үйлдвэрийн салбарын шинэчлэлд туслах, техникийн салбарт хамтран ажиллах тухай гэрээ байгуулагджээ.
  • 1986 оны 3 сарын 18. Хятадын Төрийн Зөвлөлийн дарга Жао Зыян ЗХУ-ын сайд нарын Зөвлөлийн даргын нэгдүгээр орлогч И.Архиповыг хүлээн авч уулзсан байна. Эдийн засаг, худалдаа, шинжлэх ухаан, техникийн салбарт хамтран ажиллах тухай тунхаглалд гарын үсэг зурсан байна.
  • 1989 оны 2 сарын 4-д ЗХУ, БНХАУ -ын хооронд "Хил дээрх цэргийн тоог цөөлөх тухай Зөвлөлт-Хятадын хэлэлцээр"-т гарын үсэг зурсан байна.
  • 1989 оны 5 дугаар сарын 15-18-нд ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн дарга, ЗХУ-ын Коммунист намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга М.С.Горбачев БНХАУ-д албан ёсны айлчлал хийсэн бөгөөд айлчилсан 5 дугаар сарын 15-ны өдрөөс Зөвөлөлтийн цэрэг Монголоос гарч эхэлсэн байна.
  • 1991 оны 5 дугаар сарын 15-19-нд БНХАУ-ын Коммунист намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Зян Зэ Мин ЗХУ-д албан ёсоор айлчилж ЗХУ, БНХАУ-ын улсын хилийн зүүн хэсгийг тухай хэлэлцээр байгуулжээ.
  • 1991 оны 12 сарын 27-нд ОХУ бол ЗХУ-ыг залгамжлагч мөн гэдгийг БНХАУ хүлээн зөвшөөрсөн байна.
  • 1992 оны 12 сарын 17-19 өдрүүдэд ОХУ-ын анхны Ерөнхийлөгч Б.Н.Ельцин БНХАУ-д айлчлал хийжээ. ОХУ, БНХАУ-ын хамтын ажиллагаа, харилцааны үндэсийг тодорхойлсон тунхаглалын талууд баталжээ. Хил орчмын бүсэд харилцан итгэлцэл бий болгох, зэвсэгт хүчний хэмжээгээ харилцан хорогдуулах, сансрын уудмыг энхийн зорилгоор ашиглаж, судлах тохиролцоонд хүрчээ.
  • 1994 оны 9 дүгээр сарын 2-6-ны өдрүүдэд БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин ОХУ-д албан ёсоор айлчилж Орос-Хятадын хамтарсан Тунхаглал баталж, ОХУ-ын Ерөнхийлөгч, БНХАУ-ын дарга нар хамтарсан Мэдэгдэл гаргажээ. Уг мэдэгдэлд цөмийн зэвсэгийг хэрэглэхгүй байх, цөмийн пуужинг бие бие рүүгээ онилохгүй байх, Орос-Хятадын баруун хилийн тухай хэлэлцээр байгуулсан байна.
  • 1995 оны 5 дугаар сарын 7-9-нд Аугаа эх орны дайны Ялалтын 50 жилийн ойн баярт оролцохоор БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин Москва хотод урилгаар айлчилжээ.
  • 1996 оны 4 сарын 24-26. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Борис Ельцин БНХАУ-д Төрийн айлчлал хийжээ. Орос, Хятадын харилцаа, хамтын ажиллагаа, олон улсын асуудлаар баримтлах бодлого, байр сууриа талууд тодотгожээ.
  • 1996 оны 4 сарын 26-нд Шанхай хотод ОХУ, Казахстан, Киргизстан, Таджикстан, БНХАУ-ын төрийн тэргүүн нар хил орчимд итгэлцэл бий болгох, цэргийн салбарт хамтран ажиллах баримт бичигт гарын үсэг зурсан байна.
  • 1997 оны 4 сарын 22-26 өдрүүдэд. БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин ОХУ-д төрийн айлчлал хийжээ. ОХУ, БНХАУ олон талт дэлхий ертөнцийн тухай тунхаглалд гарын үсэг зурсан байна.
  • 1997 оны 4 сарын 24. ОХУ, БНХАУ, Казахстан, Таджикстан, Киргизийн төрийн тэргүүн нар хил орчимд байгаа цэргүүдийн тоог хорогдуулах гэрээнд гарын үсэг зуржээ.
  • 1997 оны 11 сарын 9-11 өдрүүдэд. ОХУ-ын ерөнхийлөгч Борис Ельцин БНХАУ-д айлчлал хийсэн байна. Энэ үер Орос Хятадын хилийн зурвасыг шалгасан тухай баримтыг баталгаажуулж, хоёр орны найрсаг харилцааг цаашид үргэлжлүүлэх тухай гэрээ байгуулжээ.
  • 1998 оны 2 дугаар сарын 17-нд Москвад БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн дарга Ли Пэн албан ёсны айлчлал хийж ОХУ-ын ерөнхийлөгч Борис Ельцинд бараалхсан байна.
  • 1998 оны 11 сарын 23-25-нд БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин ОХУ-длын айлчлал хийжээ. Энэ үеэр хоёр орны түүхэнд анх удаа Орос, Хятадын төрийн тэргүүн нар албан бус байдалд уулзсан байна. “ОХУ, БНХАУ 21-р зууны босгон дээр” нэртэй баримт бичигт гарын үсэг зуржээ. Орос Хятадын баруун хилийг шалгасан ажил дууссан тухай хамтарсан мэдэгдэл хийжээ.
  • 1999 оны 2 сарын 24-24. БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн дарга Жу Жун Зи ОХУ-д албан ёсны айлчлал хийж ОХУ-ын ерөнхийлөгчид бараалхаж, ОХУ-ын ерөнхий сайд Евгений Примаковтой хэлэлцээр хийжээ.
  • 1999 оны 6 сарын 5-8 өдрүүдэд Бээжин хотын концертын танхимд ОХУ, БНХАУ-ын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 50 жил, Оросын яруу найрагч А. С. Пушкины мэндэлсэний 200 жилийн ойд зориулсан концерт болжээ.
  • 1999 оны 9 сарын 12-13 Шинэ Зеландын Окленд хотод болсон . “Ази –Номхон далайн орнуудын Эдийн Засгийн 7-р чуулга уулзалтад БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин оролцож 9 дүгээр сарын 12-нд БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин, ОХУ-ын Ерөнхий сайд В.В.Путин нар уулзсан байна.
  • 1999 оны 12 дугаар сарын 9-10-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Ельцин БНХАУ-д айлчлал хийх үеэр Орос-Хятадын зүүн болон баруун талын хилийн тухай Протоколд гарын үсэг зуржээ. Хилийн бүс орчмын арлуудыг хөдөө аж ахуйн зорилгоор хамтран ашиглах тухай тохиролцоонд хүрсэн байна.
  • 2000 оны 7 сарын 17-19-нд В.Путин ОХУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдоод БНХАУ-д анх удаа төрийн айлчлал хийжээ. Пуужингаас хамгаалах асуудлаар Орос Хятадын төрийн өндөрлөгүүд хамтарсан мэдэгдэл гаргаж, Бээжингийн тунхаглалыг баталжээ.
  • 2001 оны 6 дугаар сарын 14-15-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.В. Путин Хятад улсад айлчилж Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгуулагын /ШХАБ/ гишүүн орнуудын Төрийн тэргүүн нарын уулзалтад оролцов.
  • 2001 оны 7 дугаар сарын 16-нд БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин ОХУ-д төрийн айлчлал хийжээ. БНХАУ, ОХУ-ын найрсаг хөршийн харилцаа, хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурсан байна.
  • 2001 оны 10 сарын 18-22. ОХУ-ын ерөнхийлөгч Владимир Путин Ази Номхон Далайн орнуудын Эдийн Засгийн Чуулга Уулзалтад оролцохоор Шанхай хотыг зорьсон байна.
  • 2002 оны 6 сарын 5-10. БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгуулагын /ШХАБ/ чуулга уулзалтад оролцохоор Оросын Санкт-Петербург хотод иржээ. 6 дугаар сарын 6-нд Зян Зэ Мин ОХУ-ын ерөнхийлөгч В.Путинтай уулзсан байна.
  • 2002 оны 12 дугаар сарын 1-3. ОХУ-ын ерөнхийлөгч Путин БНХАУ-д албан ёсны айлчлал хийсэн байна. Бээжин хотод хоёр орны харилцаа, олон улсын асуудлаар баримтлаж байгаа байр сууриа тодотгож тунхаглалд гарын үсэг зурсан байна.
  • 2003 оны 5 дугаар сарын 27-31-ний хооронд БНХАУ-ын дарга Ху Жин Тао анхны гадаад айлчлалаа ОХУ-д хийжээ. Хоёр орны төрийн тэргүүн нар эдийн засаг, газрын тосны салбарт хамтран ажиллах боломжын талаар ярилцсан байна.
  • 2004 оны 10 дугаар сарын 14-16. ОХУ-ын ерөнхийлөгч Путин, Хятад улсад албан ёсны айлчлал хийж Ху Жин Тао нар хэлэлцээр хийсэн байна. 2005-2008 онд хамтран ажиллах төлөвлөгөөг баталжээ.
  • 2005 оны 6 дугаар сарын 30-наас 7 дугаар сарын 3-ны хооронд БНХАУ-ын дарга Ху Жин Тао ОХУ-д албан ёсоор айлчилж Орос-Хятадын хамтарсан Тунхаглал гаргажээ. Уг тунхаг бичигт Олон Улсын тавцанд хамтран ажиллах, бүс нутгийн асуудалд нэгдмэл байр суурьтай байх талаар тохиролцсон байна. 2006 онд БНХАУ-д “Оросын жил”, 2007 онд ОХУ-д “Хятадын жил” болгож тэмдэглэх тухай Хоёр орны Төрийн тэргүүн нар мэдэгджээ.
  • 2005 оны 8 сард ОХУ-ын зэвсэгт хүчин, Хятадын Ардын Чөлөөлөх Арми хамтран цэргийн хээрийн сургууль хийжээ. “Энхийн эрэлд -2005” нэртэй өргөн цар хүрээний энэ цэргийн хээрийн сургууль ОХУ-ын Владивосток, БНХАУ-ын Шандун мужын нутаг дэвсгэрийн хамарчээ.
  • 2006 оны 3 дугаар сарын 21-22 өдрүүдэд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Путин БНХАУ-д айлчилж Хятад улсад эхэлж байгаа “Оросын жил”-ийн нээлтэд оролцсон байна. В.Путин, Ху Жин Тао нар хэлэлцээр хийж, ирэх 10 жилд Орос, Хятад улс стратегийн түнш болох тухай баримт бичигт гарын үсэг зуржээ.
  • 2006 оны 5 сард Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчидийн хурал, Оросын Төрийн Думын хамтарсан анхны хуралдаан болжээ.
  • 2007 оны эхээр ОХУ-д “Хятадын жил” эхэлсэнийг албан ёсоор зарласан байна.
  • 2007 оны 3 дугаар сард БНХАУ-ын дарга Ху Жин Тао ОХУ-д айлчлал хийжээ.
  • 2009 он Хятадад Орос хэлний жил зарласан.
  • 2010 онд ОХУ-д хятад хэлний жил зарласан.
  • 2011 он БНХАУ-д оросын аялал жуулчлалын жил гэж зарласан.
  • 2018 оны 6 дугаар сарын 8-10-ны өдрүүдэд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин БНХАУ-д Төрийн айлчлал хийж БНХАУ-ын дарга Ши Зинпинтэй хэлэлцээ хийсэн. Мөн В.Путинд хятадын Циндал хотод ШХАБ-ын гишүүн орнуудын тэргүүн нарын уулзалтад оролцсон бөгөөд түүнд хятадын "Найрамдал" одон гардуулсан байна.
  • 2018 оны 9 дүгээр сарын 11-12-нд Ши Зинпинь ОХУ-ын Владивосток хотод болсон Алс дорнодын эдийн засгийн чуулга уулзалтад оролцов.
  • 2018 оны 11 дүгээр сарын 30-нд Аргентинд болсон "Их-20" уулзалтын үеэр хоёр улсын тэргүүн В.Путин, Ши Зинпинь нар уулзаж хэлэлцээ хийжээ.
  • 2019 оны 4 дүгээр сарын 25-27-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин БНХАУ-д ажлын айлчлал хийж "Нэг бүс нэг зам" дээд хэмжээний уулзалтад оролцож Ши Зинпинтэй хэлэлцээ хийжээ.
  • 2019 оны 6 дугаар сарын 5-7- нд БНХАУ-ын дарга Ши Зинпинь ОХУ-д айлчилж, В.Путинтай хэлэлцээ хийж хамт Санкт-Петербург хотод зочилж Эдийн засгийн чуулга уулзалтад оролцсон байна.
  • 2019 оны 6 дугаар сарын 14-нд Киргизийн нийслэл Бишкек хотод ШХАБ-ын дээд хэмжээний уулзалтад хоёр улсын тэргүүн нар оролцсон бөгөөд тус чуулганы үеэр ОХУ, Монгол, БНХАУ-ын дээд хэмжээний гурван талын уулзалт болсон.
  • 2018 онд ОХУ-д 1 сая 700 мянга орчим орос иргэд БНХАУ-д зочилсон бол Оросын 2 сая гаруй иргэд БНХАУ-д зочилсон гэсэн үзүүлэлт байна.
  • 2019 оны эхний хагас жилд хоёр улсын худалдааны эргэлт 59 тэрбум 978 сая ам.долларт хүрсэн байна.

Мөн үзэх[засварлах | edit source]

Цаашид унших[засварлах | edit source]

Судалгааны бүтээл[засварлах | edit source]

  • П. В. Густерин. Архимандрит Аввакум (к истории Тяньцзиньского трактата 1858 года) // Новая и новейшая история. 2008, № 6.
  • Наземцева Е. Н. Русская эмиграция в Синьцзяне (1920—1930 гг.). Барнаул, 2010.
  • Невельской Г. И.. Подвиги русских морских офицеров на крайнем востоке России 1849—1855, ОГИЗ, Москва, 1947.
  • Бубенин Виталий.Кровавый снег Даманского. События 1966–1969 гг.=2004 он.
  • Мусалов Андрей.Даманский и Жаланашколь. Советско-китайский вооруженный конфликт 1969 года. 2005 он.
  • Дзержинцы. Составитель А. Садыков.Издательство "Казахстан". Алма-Ата, 1975г.

Эх сурвалжууд[засварлах | edit source]

Зүүлтүүд[засварлах | edit source]

Эшлэл[засварлах | edit source]

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Орос-Хятадын харилцаа – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан