Орос-Хятадын харилцаа

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Орос-Хятадын харилцаа
Map indicating locations of Оросын Холбооны Улс and Хятад

Орос

Хятад

Орос-Хятадын анхны харилцаа холбоо нь XIII зууны сүүлч XIV зууны эхэн үеэс эхлэлтэй бөгөөд хоёр улс хоёулаа Монголын эзэнт гүрний нэгэн бүрэлдэхүүн хэсэг байх үеэс эхлэлтэй гэж үздэг юм. Монголчууд Оросыг хэсэгчлэн эзэлсний дараа олзлогдсон хэсэг орос эрчүүдийг Хятад руу илгээж байжээ. Сүүлд 17-р зуунаас Монголын Эзэнт гүрэн таран бутарсан үеэс эхлэн худалдааны харилцааг хөгжүүлж эхэлсэн байна.

Өнөө үеийн шатанд Орос, Хятадын харилцаа, хамтын ажиллагаа өргөн цар хүрээг хамарч байгаа бөгөөд дээд, өндөр түвшинд эрчимтэй харилцаа холбоотой, худалдаа, эдийн засаг, хүмүүнлэгийн харилцаа, олон улсын тавцан дахь хамтын ажиллагаагаа хөгжүүлсээр байна. Хоёр улс НҮБ-ын Аюулгүй байдлын Зөвлөлийн байнгын гишүүн. ШХАБ, БРИКС зэрэг олон улсын болон бүс нутгийн байгууллагуудад нягт хамтран ажилдаг.

1237 оны үед Орос, Хятад улс хоёулаа Монголын Эзэнт гүрний бүрэлдэхүүнд бараг нэгэн зэрэг орсон байна.

Орос-хятадын харилцааны түүх[засварлах | edit source]

  • 1608 онд Оросын хаан Василий Шуйский (1606-1610) Хятадын Алтан хаанд бараалхах тогтоол гаргаж элч төлөөлөгчид илгээсэн боловч Шолой Убши хунтайж "хар халимагууд" хоорондын дайнаас шалтгаалж зорьсон газраа хүрэлгүй буцсан.
  • 1616 онд атаман Василий Тюменец тэргүүтэй шинэ элч төлөөлөгч илгээжээ. Төлөөлөгчдийг Шолой Убши-хунтайжи хүлээн авч уулзсан боловч Элч төлөөлөгчид Хятад оролгүй Москва руу буцсан байна. 19-р зуунд Оросын анхны төлөөлөгчид 1567 онд хаан Иван Грозный атаман Иван Петров, Бурнаш Эличев нараар удирдуулсан төлөөлөгчид Хятад руу илгээсэн гэж хуучин Оросын гар бичмэлээс улбаатай гэж үздэг байв. Гэвч хожим тэрхүү гар бичмэл нь хуурамч баримт болохыг нотолсон байна.
  • 1618-1619 онд Оросын Тобольск хотын цэргийн удирдагч И.С.Куракины даалгавараар Хятадын Мин улстай холбоо тогтоох зорилготой казак Иван Петлин, Андрей Мундов нарын 12 хүнтэй төлөөлөгчдийг илгээсэн түүх байдаг.
  • 1641-1642 онд казак Е.Вершинин Хятад руу явсан байна.
  • 1654 онд Ф.И. Байков тэргүүтэй элч төлөөлөгчид хятадад очиж дэлгэрэнгүй тэмдэглэл баримт үлдээсэн байна.
  • 1676 онд Н.Г.Спафарий элч төлөөлөгчид жингийн цуваагаар Бээжин хотод ирсэн.
  • 1689 онд "Нерчинскийн Гэрээ" байгуулсан. Энэ Гэрээгээр Орос Улс, Цин улс хоорондын харилцаа болон хилийн зурвасыг тодорхойлсон юм.
  • 1727 оны 8 дугаар сард "Буринскийн трактат" буюу Бүрээ голын Гэрээ байгуулсан. Энэ гэрээгээр өмнөх "Нерчинскийн Гэрээ"-гээр байгуулсан хилийн зурвасыг тодотгосон эрх зүйн баримт бичиг байсан.
  • 1727 оны 10 дугаар сард Оросын хаант улс, Цин улсын хоорондын худалдааны "Хиагтын гэрээ" байгуулсан. Уг Гэрээний дагуу Орос улс 3 жилд нэг удаа 200-аас илүүгүй хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй жингийн цуваа илгээж Бээжинд худалдаа хийх боломжтой болсон. Хиагт, Цурхайт зэрэг хил орчмын бүсэд хил гаалийн татвар төлөхгүй худалдаа хийх болсоноор хоёр улсын хоорондох худалдааны эргэлт нэмэгдэхэд нөлөөлжээ. Энэхүү гэрээ нь Бээжинд Оросын сүм хийдийн төлөөлөгчийн газар албан ёсоор үйл ажиллагаагаа явуулахыг баталгаажуулсан байна.
  • 1896 оны 5 сарын 22-нд Москва хотод Японы эсрэг "Орос-Хятадын холбоотны тухай" нууц Гэрээ байгуулж Зүүн Хятадын төмөр зам барих тухай (КВЖД) барих тухай 80 жилийн хугацаатай гэрээ контракт байгуулжээ.
  • 1898 онд 3 дугаар сарын 15-нд Бээжин хотноо "Орос-хятадын Конвенц" байгуулсан. Энэхүү Конвенцын дагуу оросын тал Порт-Артур /Луюйшунь/, Дайлань зэрэг боомтыг тал төмөр зам тавих зорилгоор түрээслэн эзэмших эрх авсан юм.
  • 1903 онд Зүүн Хятадын төмөр зам бүрэн ашиглалтад орсон.
  • 1904-1905 оны Орос-Японы дайнд Орос улс ялагдсаны дараа Хятад улс 1896 оны "Орос-Хятадын холбоотны тухай гэрээ" болон түүнд ногдуулсан 1898 оны "Орос-Хятадын Конвенц" зэргийг 1905 оны Япон-Оросын "Портсмутын энхийн гэрээ"-гээр цуцалжээ.
  • 1913 онд Оросын эзэн хаант улс дөнгөж бий болсон Бүгд найрамдах Хятад улсыг хүлээн зөвшөөрсөн.

ЗХУ-БНХУ-ын харилцаа[засварлах | edit source]

  • 1919 оны 7 дугаар сарын 25-нд «Хятадын ард түмэн, Өмнөд болон Умард Хятадын Засгийн газарт Зөвлөлт Оросын Засгийн газрын мэдэгдэлийг» нийтэлсэн байна.
  • 1927 оны 12 дугаар сарын 14-нд Бүгд найрамдах Хятад Улс ЗХУ-тай дипломат харилцаагаа таслсан.
  • 1932 оны 12 дугаар сарын 12-нд ЗХУ, Бүгд найрамдах Хятад Улсын хооронд дипломат харилцаагаа Женев дахь олон улсын хурлын үеэр албан бичиг солилцож сэргээсэн.
  • 1933 оны 2 дугаар сарын 20-нд Д.В.Богомолов ЗХУ-аас Хятад Улсад суух Бүрэн эрхт төлөөлөгчөөр томилогдсон.
  • 1937 оны 7 дугаар сарын 7-нд Хятад-Японы дайн эхэлсэн.
  • 1937 оны 8 дугаар сарын 21-нд 5 жилийн хугацаатай "ЗХУ, Бүгд найрамдах Хятад Улсын хоорондын харилцан үл довтлох тухай" Гэрээ байгуулсан. Энэ гэрээний дагуу Хятад улс ЗХУ-аас зэвсэг худалдан авах 50 сая ам.долларын зээл олгосон байна.
  • 1939 оны 6 дугаар сарын 16-нд ЗХУ, БНХУ-ын хооронд худалдааны гэрээ байгуулсан.

ЗХУ-БНХАУ-ын харилцаа[засварлах | edit source]

  • 1949 оны 10 дугаар сарын 1-нд Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс байгуулагджээ.
  • 1949 оны 10 дугаар сарын 2-нд ЗСБНХУ, БНХАУ-ын хооронд дипломат харилцаа Бээжин хотноо тогтоожээ. Ван Цзясян /орос хувилбар/-Ван Зя Сян ЗХУ-д суух БНХАУ-ын анхны Элчин сайдаар, Н.В.Рощин ЗХУ-ын БНХАУ-д суух анхны Элчин сайдаар тус тус томилогдсон байна.
  • 1949 оны 12 дугаар сарын 16-наас 1950 оны 2 дугаар сарын хооронд БНХАУ-ын дарга Мао Зэ Дун ЗХУ-д (Москва) айлчилсан.
  • 1950 оны 1 дүгээр сарын 21-нд БНХАУ-ын Ерөнхий сайд Жоу Эньлай Москвад айлчилж 1950 оны 3 дугаар сарын 4-нд Мао Зэ Дуны хамт буцсан байна.
  • 1950 оны 2 дугаар сарын 14-нд ЗХУ, БНХАУ 30 жилийн хугацаатай Найрамдал, харилцан туслах тухай Гэрээ байгуулжээ. Тус гэрээг аль нэг тал цулах санал гаргахгүй бол автоматаар гэрээний хугацаа сунгагдана гэж заасан байдаг.
  • 1950 оны 4 дүгээр сарын 19-нд Худалдааны Хэлэлцээр байгуулсан.
  • 1952 оны 8 дугаар сарын 9-нд БНХАУ-ын иргэдийг ЗСБНХУ-ын Их Дээд сургуульд сургах тухай Хэлэлцээр байгуулсан.
  • 1954 оны 10 дугаар сарын 12-нд Порт-Артураас Зөвлөлтийн цэргүүдийг гаргах Мэдэгдэл /Коммюнике/ гаргажээ. 1955 оны 5 сараас Порт-Артур бааз БНХАУ-ын мэдэлд шилжсэн байна.
  • 1955 оны 4 дүгээр сарын 27-нд БНХАУ-ын Ардын аж ахуйн хөгжилд цөмийн эрчим хүчийг ашиглах, цөмийн физикийн судалгааны ажилд ЗХУ туслах Хэлэлээр байгуулсан байна.
  • 1956 оны 4 дүгээр сарын 7-нд Хятадын аж үйлдвэрийн зарим салбарыг хөгжүүлэх тухай Хэлэлцээр байгуулагджээ.
  • 1958 оны 7 дугаар сарын 31-ээс 8 сарын 3-ны өдрүүдэд ЗХУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга Н.С.Хрущев БНХАУ-д айлчлал хийсэн. Энэ айлчлалын үеэр Мао Зэ Дун, Хрущев нар цэргийн салбарын асуудлаар хэлэлцээ хийжээ.
  • 1958 оны 8 дугаар сарын 8-нд Москва хотод ЗХУ, БНХАУ-д техникийн тусламж үзүүлэх тухай Хэлэлцээр байгуулжээ.
  • 1959 оны 9 дүгээр сарын 29-нд Хятадын хувьсгалийн 10 жилийн ойн баярт оролцохоор ЗХУ-ын удирдагч Н.Хрущев Бээжинд айлчилжээ.
  • 1961 оны 6 сарын 19. Шинжлэх ухаан техникийн салбарт хамтран ажиллах гэрээ байгуулагджээ.
  • 1963 оны 7 сарын 5-20. ЗХУ-ын Коммунист нам, Хятадын Коммунист намын удирдлагуудын хооронд уулзалт болж үзэл баримтлалын хувьд ялгаатай байгаа асуудлаар ярилцжээ.
  • 1964 онд Мао Зэ Дун ЗХУ-тай харилцаагаа бүрэн таслаж буйгаа мэдэгдсэн байна.
  • 1969 оны 3 сарын 2-17 хооронд Уссури гол дээрх Даманск арлын орчимд Зөвлөлт, Хятадын хилчидийн хооронд зэвсэгт мөргөлдөөн болжээ.
  • 1969 оны 9 сарын 11. Зөвлөлтийн Засгийн Газрын тэргүүн А.Н.Косыгин Вьетнамын удирдагч Хошимины оршуулгын ёслолын ажиллагаанд оролцоод буцах замдаа БНХАУ-ын нийслэл Бээжин хотын нисэх онгоцны буудалд Хятадын Төрийн зөвлөлийн дарга Жоу Энь Лай түүнийг хүлээн авч уулзсан байна. Хил дээр үүсээд байгаа маргаантай асуудлыг шийдвэрлэх талаар тэд ярилцсан түүх байдаг.
  • 1976 оны 9 дүгээр сарын 9-нд БНХАУ-ын дарга Мао Зэ Дун нас барсан.
  • 1979 оны 4 сарын 3-нд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн яам Бээжин дэх ЗХУ-ын Элчин сайдын яаманд ноот бичиг илгээжээ. Уг ноот бичигт Бүх Хятадын Ардын төлөөлөгчдийн хурлын шийдвэрийг дурджээ. Үүнд: 1950 оны 2 сарын 14-нд байгуулагдсан Орос – Хятадын найрамдал, хамтын ажиллагааны тухай гэрээний хугацаа дууссаныг сануулаад, энэ гэрээг дахин сунгахгүй гэж мэдэгдсэн байна.
  • 1979 оны 8 дугаар сарын 29-нд БНХАУ-ын Коммунист намын Төв хорооны Хятад-Зөвлөлтийн харилцааны тухай тусгай хуралдааны үеэр Дэн Сяо Пинь харилцаанд саад болж буй зүйлийг тодотгов. Үүнд: 1. Монголоос цэргээ гаргах, 2. Камбожид дайтаж буй Вьетнамд цэргийн тусламж үзүүлэхгүй байх зэргийг дурдсан байна.
  • 1979 оны 10 сарын 17-ноос 11 сарын 30 өдрүүдэд Москва хотод Хятад, Зөвлөлтийн улс хоорондын харилцааны тухай Гадаад яамны орлогч сайд нарын хэмжээний хэлэлцээний нэгдүгээр үе болж амжилтанд хүрээгүй байна.
  • 1982 оны 3 сарын 24-нд ЗХУ-ын тэргүүн Л.И.Брежнев Ташкентад айлчах үеэрээ хоёр улсын харилцааг гуравдахь оронд хохиролгүй бөгөөд ямар нэгэн урьдчилсан нөхцөлгүйгээр харилцаагаа хэвийн болгох эрмэлзэлтэй буйгаа мэдэгдсэн боловч мөн оны 11 сарын 10-нд тэрээр нас барсан юм.
  • 1984 онд хоёр улс оюутан солилцоог сэргээж тал бүрээс 70 оюутан харилцан суралцаж эхэлжээ.
  • 1985 оны 7 сарын 10. ЗХУ, БНХАУ-ын Засгийн газар хоорондын 1985-1990 хооронд хийгдэх бараа эргэлтийн тухай, Барилга, хятадын аж үйлдвэрийн салбарын шинэчлэлд туслах, техникийн салбарт хамтран ажиллах тухай гэрээ байгуулагджээ.
  • 1986 оны 3 сарын 18. Хятадын Төрийн Зөвлөлийн дарга Жао Зыян ЗХУ-ын сайд нарын Зөвлөлийн даргын нэгдүгээр орлогч И.Архиповыг хүлээн авч уулзсан байна. Эдийн засаг, худалдаа, шинжлэх ухаан, техникийн салбарт хамтран ажиллах тухай Тунхаглалд гарын үсэг зурсан байна.
  • 1986 оны 12 дугаар сард Ленинградад БНХАУ-ын Ерөнхий Консулын газар, Шанхай хотод ЗХУ-ын Ерөнхий Консулын газруудаа харилцан нээжээ.
  • 1989 оны 2 сарын 4-д ЗХУ, БНХАУ -ын хооронд "Хил дээрх цэргийн тоог цөөлөх тухай Зөвлөлт-Хятадын хэлэлцээр"-т гарын үсэг зурсан байна.
  • 1989 оны 5 дугаар сарын 15-18-нд ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн дарга, ЗХУ-ын Коммунист намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга М.С.Горбачев БНХАУ-д албан ёсны айлчлал хийсэн. Уг айлчилалын дүнгээр 5 дугаар сарын 15-ны өдрөөс Зөвлөлтийн цэрэг Монголоос гарч эхэлсэн байна.
  • 1991 оны 5 дугаар сарын 15-19-нд БНХАУ-ын Коммунист намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Зян Зэминь ЗХУ-д албан ёсоор айлчилж хоёр улсын хилийн зүүн хэсгийн тухай хэлэлцээр байгуулжээ.

ОХУ, БНХАУ-ын харилцаа[засварлах | edit source]

  • 1991 оны 12 сарын 27-нд ОХУ бол ЗХУ-ыг залгамжлагч улс мөн гэдгийг БНХАУ хүлээн зөвшөөрсөн байна.
  • 1992 оны 12 сарын 17-19 өдрүүдэд ОХУ-ын анхны Ерөнхийлөгч Б.Н.Ельцин БНХАУ-д айлчлал хийжээ. ОХУ, БНХАУ-ын хамтын ажиллагаа, харилцааны үндсийг тодорхойлсон тунхаглалыг талууд баталжээ. Хил орчмын бүсэд харилцан итгэлцэл бий болгох, зэвсэгт хүчний хэмжээгээ харилцан хорогдуулах, сансрын уудмыг энхийн зорилгоор ашиглаж, судлах тохиролцоонд хүрчээ.
  • 1994 оны 9 дүгээр сарын 2-6-ны өдрүүдэд БНХАУ-ын дарга Зян Зэминь ОХУ-д албан ёсоор айлчилж Орос-Хятадын хамтарсан Тунхаглал баталж, ОХУ-ын Ерөнхийлөгч, БНХАУ-ын дарга нар хамтарсан Мэдэгдэл гаргажээ. Уг мэдэгдэлд цөмийн зэвсэгийг хэрэглэхгүй байх, цөмийн пуужинг бие бие рүүгээ онилохгүй байх, Орос-Хятадын баруун хилийн тухай хэлэлцээр байгуулсан байна.
  • 1995 оны 5 дугаар сарын 7-9-нд Аугаа эх орны дайны Ялалтын 50 жилийн ойн баярт оролцохоор урилгаар БНХАУ-ын дарга Зян Зэминь Москвад айлчилжээ.
  • 1996 оны 4 сарын 24-26. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Борис Ельцин БНХАУ-д Төрийн айлчлал хийжээ. Энэ үеэр Орос, Хятадын харилцаа, хамтын ажиллагаа, олон улсын асуудлаар баримтлах бодлого, байр сууриа талууд «Хятад-Оросын хамтарсан коммюнике» -д илэрхийлсэн байна.
  • 1996 оны 4 сарын 26-нд Шанхай хотод ОХУ, Казахстан, Киргизстан, Таджикстан, БНХАУ-ын төрийн тэргүүн нар хил орчимд итгэлцэл бий болгох, цэргийн салбарт хамтран ажиллах баримт бичигт гарын үсэг зурсан байна.
  • 1997 оны 4 сарын 22-26 өдрүүдэд. БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин ОХУ-д төрийн айлчлал хийжээ. ОХУ, БНХАУ олон талт дэлхий ертөнцийн тухай тунхаглалд гарын үсэг зурсан байна.
  • 1997 оны 4 сарын 24. ОХУ, БНХАУ, Казахстан, Таджикстан, Киргизийн төрийн тэргүүн нар хил орчимд байгаа цэргүүдийн тоог хорогдуулах гэрээнд гарын үсэг зуржээ.
  • 1997 оны 11 сарын 9-11 өдрүүдэд. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Борис Ельцин БНХАУ-д айлчлал хийсэн байна. Энэ үер Орос Хятадын хилийн зурвасыг шалгасан тухай баримтыг баталгаажуулж, хоёр орны найрсаг харилцааг цаашид үргэлжлүүлэх тухай гэрээ байгуулжээ.
  • 1998 оны 2 дугаар сарын 17-нд Москвад БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн дарга Ли Пэн албан ёсны айлчлал хийж ОХУ-ын ерөнхийлөгч Борис Ельцинд бараалхсан байна.
  • 1998 оны 11 сарын 23-25-нд БНХАУ-ын дарга Зян Зэминь ОХУ-д ажлын айлчлал хийжээ. Энэ үеэр хоёр орны түүхэнд анх удаа Орос, Хятадын төрийн тэргүүн нар албан бус байдалд уулзсан байна. “ОХУ, БНХАУ 21-р зууны босгон дээр” нэртэй баримт бичигт гарын үсэг зуржээ. Орос Хятадын баруун хилийг шалгасан ажил дууссан тухай хамтарсан мэдэгдэл хийжээ.
  • 1999 оны 2 сарын 24-24. БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн дарга Жу Жун Зи ОХУ-д албан ёсны айлчлал хийж ОХУ-ын ерөнхийлөгчид бараалхаж, ОХУ-ын ерөнхий сайд Евгений Примаковтой хэлэлцээр хийжээ.
  • 1999 оны 6 сарын 5-8 өдрүүдэд Бээжин хотын концертын танхимд ОХУ, БНХАУ-ын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 50 жил, Оросын яруу найрагч А. С. Пушкины мэндэлсэний 200 жилийн ойд зориулсан концерт болжээ.
  • 1999 оны 9 сарын 12-13 Шинэ Зеландын Окленд хотод болсон . “Ази –Номхон далайн орнуудын Эдийн Засгийн 7-р чуулга уулзалтад БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин оролцож 9 дүгээр сарын 12-нд БНХАУ-ын дарга Зян Зэ Мин, ОХУ-ын Ерөнхий сайд В.В.Путин нар уулзсан байна.
  • 1999 оны 12 дугаар сарын 9-10-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Ельцин БНХАУ-д айлчлал хийх үеэр Орос-Хятадын зүүн болон баруун талын хилийн тухай Протоколд гарын үсэг зуржээ. Хилийн бүс орчмын арлуудыг хөдөө аж ахуйн зорилгоор хамтран ашиглах тухай тохиролцоонд хүрсэн байна.
  • 2000 оны 7 сарын 17-19-нд В.Путин ОХУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдоод БНХАУ-д анх удаа төрийн айлчлал хийжээ. Пуужингаас хамгаалах асуудлаар Орос Хятадын төрийн өндөрлөгүүд хамтарсан мэдэгдэл гаргаж, Бээжингийн тунхаглалыг баталжээ.
  • 2001 оны 6 дугаар сарын 14-15-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.В. Путин Хятад улсад айлчилж Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгуулагын /ШХАБ/ гишүүн орнуудын Төрийн тэргүүн нарын уулзалтад оролцов.
  • 2001 оны 7 дугаар сарын 16-нд БНХАУ-ын дарга Зян Зэминь ОХУ-д төрийн айлчлал хийжээ. БНХАУ, ОХУ-ын найрсаг хөршийн харилцаа, хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурж хоёр тал "дайсагналцахаас насан турш татгалзаж буйгаа" мэдэгдсэн.
  • 2001 оны 10 сарын 18-22. ОХУ-ын ерөнхийлөгч Владимир Путин Ази Номхон Далайн орнуудын Эдийн Засгийн Чуулга Уулзалтад оролцохоор Шанхай хотыг зорьсон байна.
  • 2002 оны 6 сарын 5-10. БНХАУ-ын дарга Зян Зэминь Оросын Санкт-Петербург хотод болсон Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгуулагын /ШХАБ/ дээд хэмжээний чуулга уулзалтад оролцож ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путинтай уулзсан байна.
  • 2002 оны 12 дугаар сарын 1-3. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин БНХАУ-д албан ёсны айлчлал хийсэн байна. Бээжин хотод хоёр орны харилцаа, олон улсын асуудлаар баримтлаж байгаа байр сууриа тодотгож тунхаглалд гарын үсэг зурсан байна.
  • 2003 оны 5 дугаар сарын 27-31-ний хооронд БНХАУ-ын дарга Ху Жиньтао анхны гадаад айлчлалаа ОХУ-д хийжээ. Хоёр орны төрийн тэргүүн нар эдийн засаг, газрын тосны салбарт хамтран ажиллах боломжын талаар ярилцсан байна.
  • 2004 оны 10 дугаар сарын 14-16. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин, Хятад улсад албан ёсны айлчлал хийж Ху Жин Тао нар хэлэлцээр хийсэн байна. 2005-2008 онд хамтран ажиллах төлөвлөгөөг баталжээ.
  • 2005 оны 6 дугаар сарын 30-наас 7 дугаар сарын 3-ны хооронд БНХАУ-ын дарга Ху Жиньтао ОХУ-д албан ёсоор айлчилж Орос-Хятадын хамтарсан Тунхаглал гаргажээ. Уг тунхаг бичигт Олон Улсын тавцанд хамтран ажиллах, бүс нутгийн асуудалд нэгдмэл байр суурьтай байх талаар тохиролцсон байна. 2006 онд БНХАУ-д “Оросын жил”, 2007 онд ОХУ-д “Хятадын жил” болгож тэмдэглэх тухай Хоёр орны Төрийн тэргүүн нар мэдэгджээ.
  • 2005 оны 8 сард ОХУ-ын зэвсэгт хүчин, Хятадын Ардын Чөлөөлөх Арми хамтран цэргийн хээрийн сургууль хийжээ. “Энхийн эрэлд -2005” нэртэй өргөн цар хүрээний энэ цэргийн хээрийн сургууль ОХУ-ын Владивосток, БНХАУ-ын Шандун мужын нутаг дэвсгэрийн хамарчээ.
  • 2006 оны 3 дугаар сарын 21-22-ны өдрүүдэд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Путин БНХАУ-д айлчилж Хятад улсад эхэлж байгаа “Оросын жил”-ийн нээлтэд оролцсон байна. В.Путин, Ху Жиньтао нар хэлэлцээр хийж, ирэх 10 жилд Орос, Хятад улс стратегийн түнш болох тухай баримт бичигт гарын үсэг зуржээ.
  • 2006 оны 5 сард Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчидийн хурал, Оросын Төрийн Думын хамтарсан анхны хуралдаан болжээ.
  • 2007 оны эхээр ОХУ-д “Хятадын жил” эхэлсэнийг албан ёсоор зарласан байна.
  • 2007 оны 3 дугаар сард БНХАУ-ын дарга Ху Жиньтао ОХУ-д айлчлал хийжээ.
  • 2009 он Хятадад "Орос хэлний жил" зарласан.
  • 2009 оны дугаар 10 сарын 13-нд „ОХУ, БНХАУ-ын Засгийн газар хоорондын балистик пуужин, сансарын хүргэгч-пуужин хөөргөхөд харилцан мэдээлж байх тухай Хэлэлцээр» байгуулж хоёр талын Батлан хамгаалахын сайд нар гарын үсэг зуржээ.
  • 2010 онд ОХУ-д "Хятад хэлний жил" зарласан.
  • 2011 он БНХАУ-д оросын аялал жуулчлалын жил гэж зарласан.
  • 2012 оны 6 дугаард В.Путин БНХАУ-д айлчилж хоёр улс харилцааны "бүх талын түншлэл болон стратегийн харилцан ажиллагаан"-ы шинэ үед шилжиж буйгаа мэдэгдсэн.
  • 2018 оны 6 дугаар сарын 8-10-ны өдрүүдэд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин БНХАУ-д Төрийн айлчлал хийж БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпинтэй хэлэлцээ хийсэн. Мөн В.Путинд хятадын Циндал хотод ШХАБ-ын гишүүн орнуудын тэргүүн нарын уулзалтад оролцсон бөгөөд түүнд хятадын "Найрамдал" одон гардуулсан байна.
  • 2018 оны 9 дүгээр сарын 11-12-нд Ши Жиньпин ОХУ-ын Владивосток хотод болсон Алс дорнодын эдийн засгийн чуулга уулзалтад оролцов.
  • 2018 оны 11 дүгээр сарын 30-нд Аргентинд болсон "Их-20" уулзалтын үеэр хоёр улсын тэргүүн В.Путин, Ши Жиньпин нар уулзаж хэлэлцээ хийжээ.
  • 2019 оны 4 дүгээр сарын 25-27-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин БНХАУ-д ажлын айлчлал хийж "Нэг бүс нэг зам" дээд хэмжээний уулзалтад оролцож Ши Жиньпинтэй хэлэлцээ хийжээ.
  • 2019 оны 6 дугаар сарын 5-7- нд БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин ОХУ-д айлчилж, В.Путинтай хэлэлцээ хийж хамт Санкт-Петербург хотод зочилж Эдийн засгийн чуулга уулзалтад оролцсон байна.
  • 2019 оны 6 дугаар сарын 14-нд Киргизийн нийслэл Бишкек хотод ШХАБ-ын дээд хэмжээний уулзалтад хоёр улсын тэргүүн нар оролцсон бөгөөд тус чуулганы үеэр ОХУ, Монгол, БНХАУ-ын дээд хэмжээний гурван талын уулзалт болсон.
  • 2018 онд ОХУ-д 1 сая 700 мянга орчим орос иргэд БНХАУ-д зочилсон бол Оросын 2 сая гаруй иргэд БНХАУ-д зорчсон гэсэн үзүүлэлт байна.
  • 2019 оны эхний хагас жилд хоёр улсын худалдааны эргэлт 59 тэрбум 978 сая ам.долларт хүрсэн байна.
  • 2020 оны 12 дугаар сарын 15-нд „ОХУ, БНХАУ-ын Засгийн газар хоорондын балистик пуужин, сансарын хүргэгч-пуужин хөөргөхөд харилцан мэдээлж байх тухай Хэлэлцээр"-ийг 10 жилээр сунгах тухай Протоколд Батлан хамгаалахын сайд нар гарын үсэг зуржээ.
  • 2021 он

ЗХУ-ын 1923 оны хүн амын тооллогоор Алс Дорнотын Приморье мужид 50188 хятад ажилчин байгаа гэж тогтоож байжээ. Дайны дараах нүүдлийн эхний давалгаан нь 1945 оны 11 дүгээр сарын 17-нд ЗСБНХУ-ын Ардын Комиссаруудын Зөвлөлөөс гарсан тогтоолоор Манжуураас алт, вольфрам-молибден, цагаан тугалганы үйлдвэрүүдэд 50 мянга хүртэл ажилчдыг татан оролцуулахаар шийдвэрлэсэнтэй холбоотой юм. Үнэндээ хамаагүй бага хүн элсүүлэх боломжтой байсан ч Дундад улсын иргэд Зөвлөлтийн Алс Дорнод дахь ажиллах хүчний нэлээд хэсгийг бүрдүүлдэг байсан юм. Жишээ нь: 1946 онд "Приморзолото"- трестэд 4 мянган хятад хүн ажиллаж байсан бөгөөд үүнээс 800 цэргийн хоригдолууд байжээ.

Хөдөлмөрийн шилжилт хөдөлгөөний дараагийн давалгаа нь 1954 онд ЗХУ ба БНХАУ-ын хооронд 80 мянган хятад хөдөлмөрийн цагаачдыг Зөвлөлтөд ажиллахаар татах тухай Хэлэлцээр байгуулсантай холбоотой юм. Гэсэн хэдий ч дараа нь Зөвлөлт-Хятадын харилцаа муудаж тасарсны улмаас хөдөлмөрийн шилжилт хөдөлгөөн олон жилийн турш боломжгүй болсон. Сүүлд БНХАУ-аас ЗСБНХУ руу хөдөлмөрийн хүчний урсгал 1986 онд дахин эхэлсэн. 1989 онд Оросын Алс Дорнод дахь барилгын салбарт 2363 хятад ажилчин ажиллаж байв. 1995 онд гэхэд 26.5 мянган хятад ажилчин ОХУ-д хууль ёсоор хөдөлмөр эрхэлж байжээ. Гэхдээ энэ тоог дарж байгаа бөгөөд жилээс жилд өсөж байна. Өнөө үед оросын талын сэтгэл зовоож буй гол асуудал бол хятад иргэдийн ОХУ-ын ялангуяа Оросын Алс Дорнодод хууль бусаар цагаачлах асуудал болоод байгаа юм. Хэрэв энэ чиг хандлага үргэлжилбэл Алс Дорнод дахь оросууд үндэсний цөөнх болно. Зүүн хойд Хятадын гурван мужид нэг зуун сая гаруй хүн амьдардаг бол хилийн нөгөө талд буюу Оросын Алс Дорнодын Холбооны хязгаар 6.2 сая хавтгай дөрвөлжин км газар дээр одоо 6 сая орчим орос хүн амьдарч байна.

Мөн үзэх[засварлах | edit source]

Цаашид унших[засварлах | edit source]

Судалгааны бүтээл[засварлах | edit source]

  • П. В. Густерин. Архимандрит Аввакум (к истории Тяньцзиньского трактата 1858 года) // Новая и новейшая история. 2008, № 6.
  • Наземцева Е. Н. Русская эмиграция в Синьцзяне (1920—1930 гг.). Барнаул, 2010.
  • Невельской Г. И.. Подвиги русских морских офицеров на крайнем востоке России 1849—1855, ОГИЗ, Москва, 1947.
  • Бубенин Виталий.Кровавый снег Даманского. События 1966–1969 гг.=2004 он.
  • Мусалов Андрей.Даманский и Жаланашколь. Советско-китайский вооруженный конфликт 1969 года. 2005 он.
  • Дзержинцы. Составитель А. Садыков.Издательство "Казахстан". Алма-Ата, 1975г.

Эх сурвалжууд[засварлах | edit source]

Зүүлтүүд[засварлах | edit source]

Эшлэл[засварлах | edit source]

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Орос-Хятадын харилцаа – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан