Паддлейн (Paddlane)

(Гурван цагирагт ханасан нүүрсустөрөгч)

Органик химид paddlane гэдэг нь дөрвөн гүүрээр хоорондоо холбогдсон хоёр гүүрний толгой нүүрстөрөгчийн атомтой, гурван цагирагт ханасан нүүрсустөрөгчдийн ангид хамаарах нэгдэл юм.

Энэ нэр нь молекулын хэлбэрийг сэлүүрийн дугуйтай төстэй гэж үзсэнээс үүсэлтэй. Өөрөөр хэлбэл, цагирагнууд нь сэнсний ирүүдийг, харин хамтран хуваалцсан нүүрстөрөгчийн атомууд нь түүний тэнхлэгийг илэрхийлнэ.

Системчилсэн нэршлээр эдгээр нэгдлийг tricyclo[m.n.o.p¹,m+2]alkanes гэж нэрлэдэг бөгөөд мөн [m.n.o.p]paddlanes гэж дууддаг.

[m.n.o.p]paddlane гэсэн тэмдэглэгээ нь гүүрийн толгой хоёр атомыг тооцохгүйгээр цагираг бүр нь m, n, o, p нүүрстөрөгчтэй нэгдлийг илэрхийлнэ. Харин гүүрийн толгойг оруулан тооцвол тус бүр нь m+2, n+2, o+2, p+2 нүүрстөрөгчтэй байна.

Иймээс химийн томьёо нь:

C₂+m+n+o+p H₂(m+n+o+p) болно.

p = 0 үед эдгээр нэгдлүүдийг propellanes гэж нэрлэнэ.

Хамгийн сайн мэдэгдсэн paddlane бол [1.1.1.1]paddlane бөгөөд үүнийг элемент нүүрстөрөгчийн нэг аллотроп болох octahedrane (C₆)-ийн урьдал нэгдэл гэж үздэг.

“Боломжгүй” гэж нэрлэгддэг cubane молекулыг анх нийлэгжүүлсэн гэдгээрээ алдартай Америкийн химич Филип Итон нь [2.2.2.2]paddlane-ийн нийлэгжилтийн талаар судалгаа хийсэн.

Paddlane-ийн тухай анхны дурдлага 1973 он хүртэл хамаарна.