Португалын Макао

Португалын Макао (порт. Macau Português, албан ёсоор 1897- 1976 онд Макао муж, 1976-1999 онд Автономит Макао бүс) — Португалын колони байсан үеийг хэлдэг. Дараа нь Португалын хилийн чанад дахь муж гэж нэрлэдэг байв. 1557 онд Макао нь Европын орны Хятад дахь анхны колони болж байжээ.

Түүх

16-р зууны эхээр Макао нь маш жижиг суурин байв. 1513 онд португалчууд анх Сувдан голын адагт газардсан бөгөөд 1517–1518 онд тэд Хаожингаогийн зэргэлдээ орших болсон. Энэ нь Хятадын эрх баригчдын дургүйцлийг төрүүлж, 1521 онд португалчуудыг Гуандунгийн эргээс хөөжээ. Гэсэн хэдий ч 1536 онд хөлөг онгоц сүйрсний дараа португалын худалдаачид Хаожингаод иржээ. 1553 онд португалчууд Макаод худалдааны төв байгуулжээ.

Европчуудыг Хятадын өмнөд эрэг орчмын бусад арлуудыг суурьшуулах оролдлого бүтэлгүйтсэн ч Макао цэцэглэн хөгжиж байв. Португалчууд үүнийг Гуанжоу болон Хятадын бусад хэсэг, түүнчлэн Японтой худалдаа хийх түшиц газар болгон ашиглаж байжээ. Португал, Хятадын худалдаачид Макаод суурьшиж, Энэтхэг, Зүүн Өмнөд Азитай худалдаа хөгжүүлжээ. 1557 онд Португал улс Хятадын зөвшөөрлийг авч, татварын хариуд нутаг дэвсгэрийг олгохоор болсон бөгөөд тэр жилдээ бэхлэгдсэн суурин баригдаж, засаг захиргааны хувьд Португалын Энэтхэгийн нэг хэсэг болжээ. Албан ёсоор Макао дахь эрх мэдэл Хятадын мэдэлд хэвээр үлдэж, Хятадын оршин суугчид эзэн хааны хуульд захирагдаж байв. Португал 1573 онд тус нутаг дэвсгэрийн түрээсийг төлж эхэлсэн байна.

1563 оноос эхлэн иезуитүүд Макаод номлол үйлдэж эхэлсэн. Гэсэн хэдий ч эхний жилүүдэд номлогчдын хятадуудыг Христийн шашинд оруулах оролдлого явуургүй байсан бөгөөд тэд хятад хэл сурч, хятад соёлыг шингээхийн оронд хятадуудыг португал хэлээр ярьж, тэдний хэв маягаар амьдрахыг сургахыг эрмэлздэг байв. Хэдийгээр номлогчид Макаог гадаад Хятадын "эх газар"-т (голчлон Макаогийн португалчуудыг тогтмол үзэсгэлэн худалдаанд оролцохыг зөвшөөрдөг Гуанжоу боомт хот) хааяа очиж үздэг байсан ч тэдний хэн нь ч тэндээ байнга оршин суух эрхээ олж чадаагүй юм.

Энэ нөхцөл байдалд гарсан эрс өөрчлөлт нь Алс Дорнодын иезуитүүдийн тэргүүн Алессандро Валиньяногийн нэртэй холбоотой юм. 1578 онд Макаод ирээд тэрээр Хятад дахь иезуитүүд Япон, Энэтхэгт ажиллаж байсан хамт ажиллагсдынхаа үлгэр жишээг дагах, өөрөөр хэлбэл номлолын ажил хийхийг хүссэн улсынхаа ярианы болон бичгийн хэлийг эзэмшихээс эхлэх шаардлагатай байгааг онцолсон. Түүний хүсэлтээр иезуитүүдийн авьяаслаг лам нар Мишель Руггиери (1579), Маттео Риччи (1582) нарыг Макао руу илгээжээ. Тэд хятад хэлийг нухацтай сайн судалж, 1583 онд Жаоцин руу нүүж чадсан. Үүнээс эхлэн Хятад дахь иезуитийн байгууллага өргөжин тэлж, Макао хоёр зууны турш түүний түшиц газар хэвээр байв.

1640 онд Португал Испаниас тусгаарлагдсаны дараа Португалын хааны гэр бүл Макаод "Бурханы ариун нэрийн хамгийн үнэнч хот" гэсэн албан ёсны цолыг олгосон. 1680 онд Макаод Португалын анхны захирагчийг томилсон. 1685 онд Хятад улс Макаог гадаад худалдааны боомт гэж албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн боловч газрын татвар, гаалийн татвар ногдуулж байв.

17-р зуунд португалчууд Макао орчмын далайн нутаг дэвсгэрийг идэвхтэйгээр хуурайшуулж байжээ. Эх газартай зөвхөн нарийн элсэрхэг газраар холбогдсон Макаогийн хуучин арал жинхэнэ хойг болж хувирчээ. Чулуун барилгууд баригдаж, 1568 онд анхны номлогчдын үүсгэн байгуулсан Өршөөлийн өргөөг дахин барьж, Сан Паулогийн сүм болон бусад байгууламжуудыг барьсан юм.

17-19-р зууны үед Макао нь Хятад, Япон, Филиппин, Зүүн Өмнөд Ази, Гоа, Мексиктэй хийж байсан Португалын худалдааны чухал төв байж ирсэн. Гэсэн хэдий ч 17-р зууны дунд үед Португалын далайн ноёрхол нуран унасны дараа энэ хот ч мөн худалдааны ноёрхлоо алдаж эхэлжээ. Хожим нь Их Британичууд Хонконгийг эзэлж, 1842 оноос хойш Хятадын боомтуудыг гадаад худалдаанд нээсний дараа Макаогийн ач холбогдол буурсан байна.

1844 оны 4-р сарын 20-нд Макаог Португалын Энэтхэгээс гаргаж, Тиморын колонийн захиргаанд оруулсан. Хятад улс үүнийг өөрийн нутаг дэвсгэр гэж үзсээр байсан бөгөөд 1844 онд тус хотод АНУ-тай энх тайван, найрамдал, худалдааны гэрээ байгуулсан. Ванься сүмийг Хятадын албан тушаалтнууд гадаадын иргэдийг хянах зорилгоор ашигладаг байжээ. Гэвч 1845 онд Португал улс анхны хар тамхины дайнд ялагдсаны дараа Хятадын байр суурь суларсныг ашиглан Макаог чөлөөт боомт гэж зарлаж, Хятадын албан тушаалтнууд болон цэргүүдийг хөөн гаргасан. Гэсэн хэдий ч энэ үед Хонконг байгуулагдсаны улмаас Макаогийн олон улсын худалдааны ач холбогдол мэдэгдэхүйц буурсан байжээ.

1849 онд Португалын колонийн эрх баригчид түрээсийн төлбөрөө зогсоож, Хятадын гаалийг цуцалж, тус нутаг дэвсгэрийг Хятадаас тусгаар тогтносон гэж зарласан юм. Хятад хариу арга хэмжээ авч, захирагч Феррейра до Амарал алуулжээ. Тэр жилдээ Португал Макао хойгийн баруун хэсэгт орших Ванжай арлыг эзэлсэн боловч 1887 онд буцаан шилжүүлжээ. 1851, 1864 онд португалчууд Тайпа, Колоан арлуудыг нэгтгэсэн. 1862 оны Тянжиний гэрээгээр Макао нь Португалын колони болохыг хүлээн зөвшөөрсөн боловч Хятад улс үүнийг хэзээ ч соёрхон батлаагүй юм.

1897 онд Макао Португалын бие даасан колони статустай болсон. 1922 онд Макаод Хятадын хүн ам болон Португалын эрх баригчдын хооронд мөргөлдөөн гарч, хятад ажилчид ажил хаялт зарлаж, Португалын бараа бүтээгдэхүүнийг бойкотлосон. 1928 оны 4-р сард Хятадын Гадаад хэргийн яам Португалд 1887 оны хэлэлцээрийг цуцлах тухай мэдэгдсэн боловч Лиссабон энэ мэдэгдлийг хүлээн зөвшөөрөөгүй.

Япончууд 1938 онд Гуанжоу, 1941 оны 12-р сард Хонконгийг эзэлсний дараа Макао Хятадын өмнөд хэсэгт орших сүүлчийн төвийг сахисан боомт хэвээр үлджээ. Энэ нь колонид үүлэн борооны чөлөө болж эдийн засгийн өсөлт авчирсан юм. 1943 онд Япон улс тус нутаг дэвсгэрт цэргийн хяналтаа тогтоосон. Дэлхийн 2-р дайн дууссаны дараа л Макао Португалын харьяалалд эргэн орсон байна.

Дайны дараах үед Макао нь Лиссабоноос томилогдсон захирагчаар удирдуулсаар байв. Макао нь Европын болон Хятадын гэсэн хоёр хэсэгт хуваагдсан бөгөөд тус бүр өөрийн гэсэн захиргаатай байв. Мөн сургуулиудад европчууд болон хятадуудад тусдаа сурдаг байв.

1949 оны 10-р сард Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс тунхагласны дараа тус улсын Засгийн газар 1887 оны Лиссабоны протоколыг хүчингүй гэж зарлав. Тус газар нутгийг Хятадад буцааж өгөхийг шаардаж, Португалтай хэлэлцээр хийх замаар асуудлыг тохиромжтой үед шийдвэрлэх хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлэв. Гэвч Лиссабон өөрийн эзэмшлээсээ татгалзах бодолгүй байв. 1951 онд Макаог Португалын "гадаадын муж" гэж зарлав.

1966 онд Макаод үймээн самуун дэгдсэн. "БНХАУ-ын Соёлын хувьсгал"-ын нөлөөнд автсан Хятадын оюутнуудын холбоо Португалын цагдаагийн даргыг шийтгэх, хэлмэгдүүлэлтийг зогсоох, ирээдүйд үүнийг давтахгүй байхыг баталгаажуулахыг шаарджээ. БНХАУ эдгээр шаардлагыг дэмжиж байгаагаа илэрхийлэв.

1974 онд Португалд ардчилсан хувьсгал ялсны дараа Макаогийн засаг захиргаа, эдийн засаг, санхүүгийн өргөн хүрээтэй бие даасан байдлыг олж авсан. 1976 оны хавар Макаогийн Хууль тогтоох чуулган байгуулагдсан. Гишүүдийн дийлэнх нь ард түмнээс сонгогддог бөгөөд Португалын захирагч Хууль тогтоох чуулганыг тэргүүлдэг байсан.

1979 оны 2-р сард Португал, БНХАУ дипломат харилцаа тогтоож, Хятад улс Макаог "Португалын захиргаанд байгаа Хятадын нутаг дэвсгэр" гэж хүлээн зөвшөөрөв. 1980 онд Португалын захирагч Мело Эгидио (1979–81) Хятадад анх удаа айлчилж хоёр тал Макаогийн асуудлыг харилцан сэтгэл ханамжтайгаар шийдвэрлэхээр болжээ. 1986 оны 5-р сарын 20-нд Хятад, Португал улсууд хэлэлцээ хийхийг уриалсан хамтарсан мэдэгдэлд гарын үсэг зурав. 1986 оны 6-р сараас 1987 оны 3-р сарын хооронд 4 удаагийн яриа хэлэлцээ болж, 1987 оны 4-р сарын 13-нд Бээжинд Макаогийн асуудлаар хамтарсан тунхаглалд гарын үсэг зурав. Үүнд 1999 оны 12-р сарын 20-ноос 50 жилийн хугацаанд БНХАУ-ын тусгай захиргааны бүс болгон өөрчлөхөөр заасан. 1993 оны 3-р сард Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурал ирээдүйн бүс нутгийн Үндсэн хуулийг баталсан байна.

1999 оны 12-р сарын 20-нд 1987 оны хэлэлцээрийн дагуу Макаог БНХАУ-д бүрэн шилжүүлэн өгсөн юм.