"Кидан үндэстэн"-ны өөр хувилбарууд

Jump to navigation Jump to search
no edit summary
No edit summary
Tag: 2017 source edit
No edit summary
Tag: 2017 source edit
Киданчууд [[Уйгур улс]]ад сайн дураар даган орсон бололтой.<ref>[http://www.historicus.ru/720/ Кузнецов П. Древние тюрки в центральной Азии, исследования советских тюркологов 1917-1930]</ref>
 
[[8-р зуун]]ы сүүлчээс Кидан аймгийн дотор [[Елюй овог|Елюй]] буюу Илү хэмээх овог цолгоронцойлон гарч, төр ёсыг байгуулжээ. Елюй овогтны 8-р үе болох Амбагай (Амбагян, Амаки, Абаки, Абожи) [[907]]-[[918]] оны хооронд Кидан угсаатныг нэгтгэн их төрийг байгуулжээ.
 
[[Елюй Амбагай]] улсдаа засаг захиргааны өвөрмөц хуваарийг тогтоосон нь Өмнөд ба Умард Орд юм. Энэ нь түүний эзэмшил нутгийн онцлогоос хамаарсан ажээ. Кидан улс умард хятадын ихээхэн газар нутгийг эзэлсэн тул ийм хуваарь тогтоосон гэж болно.
 
Өмнөд нутагт суурьшмал тариаланч иргэд зонхилох бол умард нутагт уугуул Киданкидан нар, тэдний төрөл нүүдэлчид болох [[Татартатар]]ууд харъяалагдаж байв.
 
Елюй Амбагай (Амбагян) амьдралынхаа идэвхитэйидэвхтэй хугацааг улсынхаа дотоод засаглалыг сайжруулах, улс төрийн нөлөөгөө өргөжүүлэхэд чиглүүлсний үрээр түүнээс хойш бараг 100 жилийн турш [[Төв Ази]]д [[Кидан улс]] тэргүүлэх үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
 
Амбагайн дараа үеийн хаад засаглалдаа өөрчлөлт оруулжээ. Энэ өөрчлөлт нь [[10-р зуун|10-]][[11-р зуун|11-р зууны]] үеийн Төв Ази дахь үндэстний шинэ орчныг харгалзсан бөгөөд онцолж хэлбэл тэр үед эрч хүч нь оргилон гарч ирсэн зүрчид угсаатны өөдөөс угсаа нэгт нүүдэлчдийн хүчийг ашиглах, тэднийг улс төрийн холбоотон болгоход чиглэсэн юм.
 
Кидан улсын үе нь нүүдэлчдийн төр ёсны уламжлалыг суурин соёлын хөрсөнд шингээх талаар сонин алхам хийсэн түүх гэж болно.
 
Кидан улсад 9 хааны үе залгамжилж, нийт 220 жил оршин тогтнов. Кидан улс зүрчидийн Алтан улсад мөхөөгдөх үед ЕлүйЕлюй овгийн Даши ноён 100,000? нүүдэлчин киданчуудыг дагуулан баруун зүг нүүж, Балхаш нуурт төвлөрөн нэгэн их улсыг байгуулсан нь [[Хар Кидан]] хэмээн алдаршиж, [[Шиньжян]], [[Хорезм|Хорезмыг]] эрхшээлдээ оруулан 90 шахам жил ([[1124]]-[[1213]]) тогтжээ.
 
[[Их Монгол Улс]] 1211 онд [[Алтан улс]]ад довтлон цохиход зүрчидийн харъяандхарьяанд байсан киданчууд Зүүн Ляо (1211–1220) зэрэг 3 улс байгуулсан ч удалгүй Монголын бүрэлдэхүүнд оржээ.
Зүүн Ляо (1211–1220) зэрэг 3 улс байгуулсан ч удалгүй Монголын бүрэлдэхүүнд оржээ.
 
Өвөр Монголын Баруун Баарин хошууны зарим бааринчууд, дагуурчууд киданчуудын шууд удам болох хүмүүс юм. Баруун Баарины зарим эмэгтэйчүүдийн уламжлалт үс засалт нь кидан эмэгтэйнхтэй адил байдаг байна.<ref>Өвөр Монголын Одон телевиз, Соёл-Эрдэнэ нэвтрүүлэг</ref>Мөн Төв Ази дахь кытай, китай зэрэг нэртэй овгийн хүмүүсийг киданчуудын удам гэж үздэг.
 
== Хэл==

Хажуугийн цэс