Төв мэдрэлийн систем
 | Энэ өгүүллийг Төв мэдрэлийн тогтолцоо өгүүлэлтэй нэгтгэх хэрэгтэй байна (Хэлэлц) |
Төв мэдрэлийн систем (англи. Central nervous system, орос. Центральная нервная система) — нь мэдрэлийн эсүүд, тэдгээрийн үйл явц, нэмэлт glia-аас бүрддэг амьтан, хүний мэдрэлийн системийн үндсэн хэсэг юм. Сээр нуруугүйтний хувьд энэ нь хоорондоо нягт уялдаатай мэдрэлийн зангилааны системээр (ганглиа), сээр нуруутан амьтдад (хүнийг оруулаад) нугас, тархиар илэрхийлэгддэг байна.
Төв мэдрэлийн систем нь салбар мэдрэлийн системээр дамжуулан биеийн бүх эрхтэн, эд эсүүдтэй холбогддог бөгөөд үүнд сээр нуруутан амьтдын тархинаас гарах гавлын мэдрэл, нугаснаас гарах нугасны мэдрэл, нугасны завсрын зангилаанууд багтдаг. Автономит мэдрэлийн системийн салбар хэсгүүд - тэдгээрт ойртож, сунадаг мэдрэлийн утас бүхий зангилаанууд хоорондоо холбоотой байдаг. Төв мэдрэлийн системд мэдрэлийн эсийн бодисын солилцоонд оролцдог мэдрэлийн системд дэмжлэг, хамгаалалтын функцийг гүйцэтгэдэг нейроглия орно. Тархи ба нугас нь гурван тархины хальсаар хүрээлэгдсэн байдаг. Тархи нь хамгаалалтын бүрхүүл дотор - гавлын яс, нугас - нугаламын баганад байрладаг байна.
Хүний тархи нь гавлын ясны тархины хэсэгт байрладаг. Дундаж жин нь 1300-1400 гр. Тархины өсөлт нь 20 нас хүртэл үргэлжилдэг байна. Энэ нь урд тархи, хоёр тал, дунд тархи, хойд тархи, урт тархи гэсэн 5 хэсгээс бүрдэнэ. Тархины дотор тархины ховдол гэж нэрлэгддэг хоорондоо холбогдсон дөрвөн хөндий байдаг. Тэдгээр нь тархи нугасны шингэнээр дүүрсэн байдаг. Филогенетикийн хувьд илүү эртний хэсэг нь тархины иш юм. Тархины ишэнд уртасгасан тархи, гүүр, дунд тархи, диенцефалон орно. Тархины ишний хэсэгт 12 хос гавлын мэдрэл байрладаг.